Đồng mắc bệnh mạch máu dạng lưới livedo và viêm mạch hoại tử, anh Thức (25 tuổi, Đồng Nai) phải dùng corticoid kéo dài, khiến ngoại hình thay đổi rõ rệt với mặt sưng tròn, nổi mụn, da nhạy cảm.

PGS.TS.BS Hoàng Thị Lâm, Trưởng khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Hưng – quận 7 cũ), anh Thức là một trong số trường hợp ít gặp khi đồng mắc hai bệnh lý có cơ chế khác nhau nhưng đều liên quan đến hệ mạch máu.

Một bên là bệnh lý mạch máu dạng lưới (livedoid vasculopathy), bệnh da mạn tính do tắc mạch vi mạch bởi huyết khối, đặc trưng bởi các mảng tím, loét đau ở cẳng chân, bàn chân, sau lành để lại sẹo trắng teo hình sao. Bên còn lại là viêm mạch hoại tử, nhóm bệnh nặng mang tính hệ thống, gây viêm và phá hủy thành mạch, có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan như da, thận, phổi.

“Khi hai tình trạng này cùng tồn tại, khiến nguy cơ tổn thương mạch máu trở nên phức tạp hơn, vừa có yếu tố tắc mạch vừa có yếu tố viêm, làm tăng nguy cơ thiếu máu nuôi mô và biến chứng”, PGS Lâm cho biết.

Khoảng 4 năm trước, hai chân anh Thức xuất hiện dày đặc các mảng tím sẫm, loét từ cổ chân đến cẳng chân. Mỗi bước đi đều đau buốt. Anh từng điều trị nhiều nơi, sử dụng cả đông – tây y nhưng bệnh không cải thiện. Các triệu chứng ban đầu dễ nhầm với tổn thương da lành tính khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn.

Khi đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, tình trạng bệnh của anh đã kéo dài nhiều năm. Hai chân gần như biến dạng với chằng chịt vết loét, hoại tử, đau đến mức không thể đi lại. Gương mặt phù to do sử dụng corticoid kéo dài. Trước đó, anh còn từng bị suy tuyến thượng thận do dùng thuốc không kiểm soát.

“Cơn đau không chỉ lúc di chuyển mà cả khi nằm cũng âm ỉ, có lúc buốt nhói như kim châm, kéo dài suốt nhiều giờ”, anh cho biết bệnh khiến bản thân kiệt sức, mất ngủ, phải nhiều lần nghỉ việc vì không thể đứng hoặc di chuyển trong thời gian dài.

Theo PGS Lâm, viêm mạch hoại tử là bệnh có thể gây biến chứng nặng nếu không kiểm soát kịp thời, thậm chí dẫn đến hoại tử sâu phải can thiệp ngoại khoa. Trong khi đó, bệnh mạch máu dạng lưới không đe dọa tính mạng nhưng gây đau kéo dài, tái phát nhiều lần và ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống. Hiện chưa có con số thống kê chính xác người bị viêm mao mạch hoại tử và bệnh mạch máu dạng lưới ở Việt Nam nhưng thực tế thăm khám ghi nhận số lượng trường hợp mắc đang ngày càng gia tăng.

Một trong những thách thức lớn là cân bằng điều trị. Corticoid vẫn đóng vai trò quan trọng nhờ tác dụng kháng viêm nhanh, đặc biệt trong giai đoạn bệnh bùng phát. Tuy nhiên, sử dụng kéo dài hoặc không kiểm soát có thể gây nhiều tác dụng phụ như phù mặt, tích nước, rối loạn chuyển hóa, loãng xương và suy tuyến thượng thận. Đây cũng là nguyên nhân khiến ngoại hình người bệnh thay đổi theo từng đợt điều trị.

Sau khi đánh giá toàn diện, bác sĩ điều chỉnh phác đồ theo hướng cá thể hóa, tập trung vào cơ chế bệnh sinh thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

Với bệnh mạch máu dạng lưới, mục tiêu là cải thiện tuần hoàn và hạn chế hình thành huyết khối bằng thuốc chống đông và thuốc kháng kết tập tiểu cầu như aspirin. Trong khi đó, viêm mạch hoại tử được kiểm soát bằng các thuốc ức chế miễn dịch, trong đó có corticosteroid ở giai đoạn cấp.

Toàn bộ thuốc trước đó của người bệnh được rà soát lại. Liều corticoid được giảm dần theo từng giai đoạn, tránh ngưng đột ngột gây bùng phát bệnh. Song song, bác sĩ bổ sung các thuốc điều hòa miễn dịch phù hợp, kết hợp chăm sóc vết loét và theo dõi sát các chỉ số viêm, đông máu, chức năng gan thận để điều chỉnh kịp thời.

Sau 2 tuần điều trị, các đợt bùng phát của anh Thức giảm dần, mức độ đau cải thiện rõ rệt. Tổn thương da dần được kiểm soát. Anh Thức có thể đi lại và sinh hoạt bình thường.

Hiện tại, dù chưa thể khỏi hoàn toàn, tình trạng của anh Thức đã ổn định. “Mặt tôi không còn phù như trước, quan trọng là tôi đã có thể đi lại và quay lại công việc”, anh chia sẻ.

Theo bác sĩ Lâm, với các bệnh lý mạch máu như viêm mạch hoại tử hay bệnh lý mạch máu dạng lưới, chẩn đoán đúng và điều trị theo cơ chế bệnh sinh đóng vai trò then chốt. Nếu chỉ điều trị triệu chứng, bệnh dễ tái phát và tiến triển nặng hơn theo thời gian. Người có các dấu hiệu như da tím bất thường, loét kéo dài, đau dai dẳng hoặc tái phát nhiều lần nên đi khám sớm để được đánh giá đầy đủ. Điều trị đúng hướng không chỉ giúp kiểm soát bệnh mà còn hạn chế biến chứng và cải thiện chất lượng sống lâu dài.

*Tên nhân vật đã được thay đổi