Kiểm soát đường huyết trong thai kỳ có vai trò quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và thai nhi. Với tiểu đường thai kỳ, không phải trường hợp nào cũng cần dùng insulin ngay từ đầu; bác sĩ thường cân nhắc tiêm insulin khi chế độ ăn, vận động và các biện pháp kiểm soát ban đầu chưa giúp đường huyết đạt mục tiêu. Vậy tiểu đường thai kỳ khi nào cần tiêm insulin, việc điều trị được thực hiện ra sao và insulin có an toàn cho thai nhi không?
Theo bác sĩ Duy, nếu thai phụ được thăm khám, phát hiện và điều trị đái tháo đường đúng cách thì những tác động xấu đến sức khỏe mẹ và bé hoàn toàn có thể kiểm soát dễ dàng. Bác sĩ chuyên khoa Sản sẽ phối hợp chặt chẽ với bác sĩ khoa Nội tiết – Đái tháo đường, bác sĩ Dinh dưỡng kiểm soát tốt chế độ ăn uống phối hợp với tiêm insulin để đảm bảo thai nhi tăng trưởng và phát triển bình thường, chào đời khỏe mạnh.
Ở một số nước trên thế giới, thai phụ còn được dùng thuốc dạng viên để điều trị nhưng Việt Nam không được khuyên dùng do chưa có nghiên cứu sâu rộng về hạ đường huyết trên thai phụ và dị tật trên thai nhi. Vì vậy, insulin là thuốc duy nhất được sử dụng vì hoàn toàn không ảnh hưởng đến thai nhi. (1)
Với tiểu đường thai kỳ, insulin thường được chỉ định khi điều chỉnh chế độ ăn và vận động chưa giúp đường huyết đạt mục tiêu. Phác đồ insulin không giống nhau ở mọi thai phụ mà được bác sĩ cá thể hóa dựa trên thời điểm đường huyết tăng, mức độ tăng glucose, tuổi thai, chế độ ăn và đáp ứng điều trị.
Insulin có thể được đưa vào cơ thể bằng bút tiêm, bơm kim tiêm hoặc bơm insulin. Trong thai kỳ, insulin là lựa chọn thường được sử dụng vì có thể điều chỉnh liều linh hoạt theo diễn biến đường huyết và không đi qua nhau thai. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định insulin tác dụng nền, insulin dùng quanh bữa ăn hoặc phối hợp nhiều mũi tiêm trong ngày. Nhu cầu insulin cũng có thể thay đổi khi thai kỳ tiến triển, vì vậy liều lượng và thời điểm tiêm cần được điều chỉnh dựa trên kết quả theo dõi đường huyết.
Trong quá trình điều trị, thai phụ thường cần đo và ghi lại đường huyết vào những thời điểm bác sĩ hướng dẫn, chẳng hạn lúc đói và sau bữa ăn. Mục tiêu thường được khuyến nghị trong thai kỳ gồm:
Các kết quả này giúp bác sĩ xác định thời điểm đường huyết chưa được kiểm soát tốt và điều chỉnh phác đồ insulin phù hợp. Thai phụ không nên tự tăng, giảm liều hoặc ngừng insulin, vì nhu cầu insulin có thể thay đổi nhanh trong thai kỳ và giảm đáng kể sau sinh.
Nếu xuất hiện tăng đường huyết nhiều, ceton tăng, nôn ói, mất nước hoặc dấu hiệu nghi ngờ nhiễm toan ceton, thai phụ cần được đánh giá y tế sớm thay vì tự điều chỉnh insulin tại nhà. Sau sinh, người từng mắc tiểu đường thai kỳ cũng cần được kiểm tra lại glucose để xác định tình trạng đường huyết và nguy cơ phát triển đái tháo đường type 2 về sau.
Sau khi được chỉ định insulin, thai phụ mắc tiểu đường thai kỳ vẫn cần duy trì chế độ ăn phù hợp để phối hợp với thuốc và hạn chế dao động đường huyết. Thực đơn nên cung cấp đầy đủ carbohydrate, protein, chất béo, vitamin và khoáng chất cần thiết cho thai kỳ; loại thực phẩm, khẩu phần và thời điểm ăn cần được cá thể hóa theo mức đường huyết, nhu cầu dinh dưỡng và phác đồ insulin của từng người. Không nên tự áp dụng một tỷ lệ carbohydrate, protein hay chất béo cố định cho mọi thai phụ.
Đặc biệt, thai phụ không nên bỏ bữa, trì hoãn bữa ăn hoặc tự ý giảm mạnh lượng carbohydrate sau khi tiêm insulin, vì sự không phù hợp giữa lượng thức ăn và tác dụng của insulin có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết. Thời điểm ăn cần tuân theo hướng dẫn tương ứng với loại insulin và thời điểm tiêm mà bác sĩ đã chỉ định. Người dùng insulin cũng nên nhận biết dấu hiệu hạ đường huyết và chuẩn bị nguồn carbohydrate hấp thu nhanh để xử trí theo hướng dẫn khi cần.
Thay vì quy định cứng bữa chính phải có 30-60 g carbohydrate hay bữa phụ 15-30 g cho tất cả thai phụ, lượng carbohydrate nên được phân bổ dựa trên diễn biến đường huyết và kế hoạch dinh dưỡng cá nhân. Có thể ưu tiên các nguồn carbohydrate giàu chất xơ, ít qua chế biến, kết hợp cùng rau, protein và chất béo phù hợp để xây dựng bữa ăn cân đối. Thai phụ nên ghi lại kết quả đường huyết cùng thời điểm ăn và tiêm insulin để bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có cơ sở điều chỉnh khẩu phần và phác đồ khi cần.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bác sĩ Duy khuyên rằng, mỗi ngày mẹ bầu nên dành ít nhất 30 phút đi bộ, thực hiện các động tác thể dục nhẹ nhàng để đảm bảo cơ thể luôn khỏe mạnh. Kiểm soát tốt chế độ ăn uống, vận động phù hợp, tiêm insulin đúng cách sẽ giúp mẹ bầu có thai kỳ an toàn, hạn chế tối đa các rủi ro cho mẹ và bé.
