Phân biệt thấp khớp, thấp khớp cấp và viêm khớp dạng thấp​

Tiêu chí

Viêm khớp dạng thấp

Thấp khớp

Thấp khớp cấp (Sốt thấp khớp)

Khái niệm

Đây là một bệnh lý tự miễn, xảy ra khi hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm lớp màng hoạt dịch, dẫn đến sưng viêm ở khớp tổn thương. Bệnh thường ảnh hưởng đến các khớp nhỏ như khớp ngón tay và ngón chân đầu tiên. Các triệu chứng có xu hướng xảy ra ở khớp đối xứng.

Thấp khớp (rheumatism) không phải một bệnh lý cụ thể mà là khái niệm chung chỉ những rối loạn liên quan đến cơ xương khớp. Tuy nhiên, thuật ngữ này hiện không còn phổ biến trong y khoa và chỉ xuất hiện trong cách nói dân gian để chỉ về các bệnh xương khớp.

Bệnh còn được gọi với tên khác là thấp tim. Đây là biến chứng của bệnh viêm họng hoặc sốt ban đỏ do nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết β nhóm A, dẫn đến sưng viêm khớp, tim và những cơ quan khác. Bệnh gây ra những triệu chứng phổ biến như sưng đau khớp (thường gặp ở khớp gối, mắt cá chân và khuỷu tay), chuyển động tay chân không kiểm soát (múa giật), sưng amidan, đau ngực, nhịp tim bất thường…

Phạm vi

RA chỉ chính xác một bệnh lý cụ thể.

Đây là từ dân gian dùng để chỉ những bệnh lý liên quan đến cơ xương khớp như RA, lupus ban đỏ, bệnh gout…

ARF là một bệnh lý cụ thể tiến triển từ viêm họng hoặc sốt ban đỏ do nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết β nhóm A.

Nguyên nhân

Nguyên nhân cụ thể gây RA vẫn chưa được xác định. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng quá trình hình thành bệnh có liên quan đến di truyền, sự thay đổi hormone và các yếu tố môi trường. Vì một lý do nào đó, hệ miễn dịch gặp vấn đề và tấn công nhầm lớp màng hoạt dịch bao quanh khớp, dẫn đến viêm và phá hủy khớp.

Nguyên nhân phụ thuộc vào bệnh lý cụ thể. Những nguyên nhân thường gặp có thể gồm chấn thương, lão hóa, nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, tác dụng phụ của thuốc…

Viêm họng hoặc sốt ban đỏ do liên cầu khuẩn tan huyết β nhóm A không được điều trị kịp thời có thể khiến hệ miễn dịch phản ứng quá mức và tấn công các mô lành của cơ thể. Hậu quả gây ra tình trạng viêm, chủ yếu là viêm cơ tim (50 – 78%), viêm khớp (35 – 88%), múa giật (2 – 19%), ban đỏ vòng (dưới 6%) và các nốt dưới da (1 – 13%)

Đối tượng thường gặp

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc viêm khớp dạng thấp có thể gồm:

• Tiền sử gia đình có thành viên mắc RA
• Nữ giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nam giới
• Thường xuyên hút thuốc lá, kể cả hút thuốc thụ động
• Thừa cân, béo phì

Bất cứ ai cũng có khả năng mắc bệnh tùy theo bệnh cụ thể. Trong đó, người cao tuổi là đối tượng dễ bị thấp khớp do xương khớp lão hóa theo thời gian.

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc sốt thấp khớp có thể gồm:

• Trẻ em hoặc thanh thiếu niên trong độ tuổi 5 – 15 tuổi
• Người sống ở khu vực có khí hậu khắc nghiệt, điều kiện vệ sinh kém
• Sức đề kháng yếu

Cơ chế tổn thương

Hệ thống miễn dịch của cơ thể gặp vấn đề và rối loạn, tấn công nhầm lớp màng hoạt dịch và gây viêm. Tình trạng viêm không được kiểm soát có thể làm tổn thương sụn và bào mòn xương, gây đau nhức, sưng đỏ, cứng khớp, biến dạng khớp và sốt. Bệnh chủ yếu tác động đến các khớp đối xứng và có thể xảy ra ở nhiều khớp cùng lúc. Một số ít trường hợp biểu hiện ở 1 khớp hoặc 1 vài khớp. Nghiêm trọng hơn, RA còn tác động đến những cơ quan khác như da, mắt, tim, phổi…

Cơ chế tổn thương tùy theo bệnh lý cụ thể.

Liên cầu khuẩn nhóm A xâm nhập vào cơ thể kích thích hệ thống miễn dịch sản xuất kháng nguyên để chống lại vi khuẩn, gây phản ứng chéo và tấn công nhầm các mô khỏe mạnh ở tim, khớp, da và hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, vi khuẩn ở hầu họng có khả năng gây bệnh cao hơn so với ở da.

Chẩn đoán

Sau khi thăm khám lâm sàng, nếu nghi ngờ mắc viêm khớp dạng thấp, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp cận lâm sàng như:

• Xét nghiệm máu: kiểm tra yếu tố dạng thấp (RF), tốc độ lắng hồng cầu (ESR), số lượng hồng cầu…
• Xét nghiệm kháng thể citrulline theo chu kỳ (anti-CCP)
• Xét nghiệm Protein phản ứng C (CRP)
• Chẩn đoán hình ảnh: chụp X-quang, siêu âm, cộng hưởng từ (MRI)… tùy theo trường hợp.

Tùy theo triệu chứng cụ thể, bác sĩ sẽ chỉ định những phương pháp cận lâm sàng phù hợp.

Sau khi thăm khám lâm sàng, nếu nghi ngờ mắc sốt thấp khớp, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp cận lâm sàng như:

• Xét nghiệm tìm liên cầu khuẩn nhóm A: nuôi cấy (dịch họng, máu hoặc dịch não tủy), xét nghiệm strep nhanh, xét nghiệm ASLO định lượng kháng thể của vi khuẩn…
• Xét nghiệm máu: kiểm tra công thức máu toàn phần (CBC), tốc độ máu lắng, protein C phản ứng (CRP)…
• Kiểm tra tim: siêu âm tim Doppler, điện tâm đồ (ECG), chụp X-quang ngực…
• Tiêu chuẩn Jones: là bộ tiêu chí được sử dụng phổ biến để chẩn đoán sốt thấp khớp. Người bệnh có thể được nghi ngờ mắc ARF khi có bằng chứng nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A trước đó, kết hợp 2 tiêu chuẩn chính và 1 tiêu chuẩn phụ hoặc 1 tiêu chuẩn chính và 2 tiêu chuẩn phụ.

Điều trị

Viêm khớp dạng thấp không thể chữa khỏi hoàn toàn. Mục tiêu điều trị là làm chậm hoặc ngăn chặn tổn thương khớp, từ đó giảm sưng đau khớp, duy trì và cải thiện chức năng vận động, nâng cao chất lượng cuộc sống. Tùy theo trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp như:

• Sử dụng thuốc: thuốc chống thấp khớp (DMARD), thuốc kháng viêm không steroid (NSAID), thuốc ức chế miễn dịch, Corticosteroid, thuốc sinh học…
• Phương pháp hỗ trợ: tập vật lý trị liệu, hạn chế hút thuốc, tránh sử dụng các thực phẩm gây viêm, vận động thể chất đều đặn…
• Phẫu thuật thay khớp: được cân nhắc khi dùng thuốc không hiệu quả hoặc tổn thương khớp nghiêm trọng.

Tùy theo bệnh lý được chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp.

Điều trị ARF trước hết tập trung loại bỏ liên cầu khuẩn nhóm A, kế đến kiểm soát triệu chứng và giảm viêm để phòng tránh tái phát. Những phương pháp điều trị có thể gồm:

• Điều trị vi khuẩn liên cầu: sử dụng kháng sinh, thường là penicillin
• Điều trị triệu chứng: giảm viêm bằng những loại thuốc như NSAID, aspirin hoặc corticosteroid tùy theo trường hợp và triệu chứng của bệnh. Người bệnh có thể được điều trị suy tim nếu có.
• Điều trị dự phòng: thấp tim có khả năng tái phát trong tương lai nên có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng để ngăn ngừa tái nhiễm trùng. Thời gian sử dụng thuốc có thể kéo dài nhiều năm tùy theo trường hợp cụ thể.