Thiếu máu trong viêm khớp dạng thấp có nhiều dạng khác nhau, như thiếu máu do viêm, thiếu máu do thiếu sắt, tác dụng phụ của thuốc… Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đi khám bác sĩ để được chỉ định phương pháp điều trị phù hợp, tránh tự ý dùng thuốc, bổ sung sắt… Vậy viêm khớp dạng thấp gây thiếu máu như thế nào? Cùng Tâm Anh tìm hiểu chi tiết qua bài viết.
Viêm khớp dạng thấp gây thiếu máu là tình trạng giảm nồng độ hemoglobin hoặc số lượng hồng cầu dưới mức bình thường, dẫn đến giảm khả năng vận chuyển oxy đến các mô ở người bệnh. Nguyên nhân có thể do viêm mạn tính, thiếu vi chất (như sắt, acid folic) hoặc tác dụng phụ của thuốc điều trị. Đây được coi là một trong những biểu hiện ngoài khớp phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 33–60% trường hợp mắc viêm khớp dạng thấp. (1)
Viêm khớp dạng thấp gây thiếu máu thông qua nhiều cơ chế phối hợp, trong đó, tình trạng viêm mạn tính kéo dài là yếu tố quan trọng. Cụ thể, khi bị viêm khớp dạng thấp, cytokine viêm (như IL-6, TNF-α, interferon-γ) được sản sinh quá mức, gây ức chế sự sản xuất erythropoietin (EPO) – hormone quan trọng kích thích tủy xương sinh hồng cầu. (2)
Đồng thời, IL-6 cũng làm tăng tổng hợp hepcidin tại gan – hormone điều hòa hấp thu và phân phối sắt. Hepcidin cao làm giảm hấp thu sắt tại ruột, sắt tồn tại trong đại thực bào và không thể sử dụng được dù tổng lượng sắt trong cơ thể không thiếu.
Ngoài ra, ảnh hưởng của các gốc oxy hóa và quá trình tăng cường thực bào cũng tác động đến hồng cầu, góp phần gây thiếu máu ở người bệnh viêm khớp dạng thấp.
Một số trường hợp có thể do tác dụng phụ của thuốc điều trị, đặc biệt là methotrexate hoặc NSAIDs (thuốc chống viêm không steroid), ảnh hưởng trực tiếp đến tủy xương hoặc gây chảy máu tiêu hóa, từ đó dẫn đến thiếu máu.
Các dạng thiếu máu trong viêm khớp dạng thấp bao gồm:
Đây là dạng thiếu máu thường gặp ở người bệnh viêm khớp dạng thấp, còn được gọi là thiếu máu do bệnh lý mạn tính (ACD – Anemia of Chronic Disease). Cơ chế chính là do ức chế sản xuất EPO và tăng hepcidin như đã nêu trên. Các điểm đặc trưng:
Thiếu máu do thiếu sắt xảy ra khi có chảy máu mạn tính, đặc biệt do tác dụng phụ của NSAIDs hoặc corticoid gây viêm loét đường tiêu hóa, ăn uống kém hoặc rối loạn hấp thu khi có tổn thương niêm mạc ruột do bệnh lý nền. Đặc điểm như sau:
Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ là thiếu máu, điển hình như:
Xem thêm: Tình trạng bạch cầu tăng trong viêm khớp dạng thấp
Một số dấu hiệu cảnh báo thiếu máu ở người bệnh viêm khớp dạng thấp bao gồm:
Người bệnh cần được xét nghiệm máu định kỳ, đặc biệt là công thức máu toàn phần (CBC), ferritin, sắt huyết thanh và CRP/ESR để theo dõi tình trạng thiếu máu cũng như mức độ viêm.
Không chỉ là một biểu hiện ngoài khớp, thiếu máu còn là yếu tố tiên lượng xấu ở người bệnh viêm khớp dạng thấp:
Do đó, việc tầm soát và điều trị thiếu máu là một phần quan trọng trong phác đồ chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp toàn diện.
Chẩn đoán thiếu máu ở người bệnh viêm khớp dạng thấp cần dựa trên lâm sàng kết hợp các xét nghiệm cận lâm sàng, bao gồm:
Việc phân biệt giữa tình trạng thiếu máu do viêm và thiếu máu thiếu sắt là căn cứ quan trọng để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Các phương pháp điều trị thiếu máu trong viêm khớp dạng thấp thường được chỉ định như sau: (2)(3)
Điều trị tình trạng viêm hệ thống là điểm mấu chốt trong phác đồ điều trị thiếu máu mạn tính. Khi viêm được kiểm soát, nồng độ hepcidin giảm, sản xuất erythropoietin phục hồi và khả năng huy động sắt sẽ được cải thiện. Các loại thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp thường dùng gồm:
Ngoài ra bác sĩ cũng có thể chỉ định bổ sung các chất cần thiết để hỗ trợ điều trị tình trạng thiếu máu cho người bệnh:
Lưu ý: không nên bổ sung sắt khi chưa xác định rõ nguyên nhân thiếu máu, đặc biệt ở người bệnh bị viêm mạn tính
Truyền hồng cầu khối chỉ được chỉ định trong các trường hợp:
Chế độ ăn uống đóng vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe của người bệnh thiếu máu do viêm khớp dạng thấp. Do đó, thực đơn cho người viêm khớp dạng thấp cần được xây dựng hợp lý như sau:
Người bệnh bị thiếu máu do viêm khớp dạng thấp cần cân nhắc tránh các sai lầm thường gặp sau đây:
Nhiều người tự ý dùng viên sắt khi cảm thấy mệt nhưng không qua xét nghiệm. Điều này có thể gây tăng tích trữ sắt, rối loạn tiêu hóa, táo bón, từ đó ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán thiếu máu mạn tính do viêm.
Việc sử dụng thuốc bổ, viên uống không rõ nguồn gốc hoặc thực phẩm chức năng được quảng cáo tràn lan có thể làm chậm chẩn đoán nguyên nhân chính xác, thậm chí tương tác với thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp. Do đó, người bệnh lưu ý, điều trị thiếu máu phải dựa vào kết quả xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Bỏ qua việc điều trị nguyên nhân gốc là một sai lầm có thể dẫn đến nhiều hệ quả bất lợi. Thiếu máu do viêm chỉ có thể cải thiện bền vững nếu bệnh nền – viêm khớp dạng thấp được kiểm soát ổn định. Do đó, người bệnh lưu ý nên đi thăm khám, điều trị và tái khám theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm khớp dạng thấp gây thiếu máu là vấn đề khá nghiêm trọng, cần được thăm khám và điều trị sớm để tránh gây ra những ảnh hưởng tới sức khỏe. Tùy vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp chỉ định phù hợp, hiệu quả.
