Suy tim EF giảm: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, phòng ngừa

Suy tim EF giảm xảy ra khi tâm thất trái bị suy yếu, phân suất tống máu ≤ 40%. Đây là bệnh lý tim mạch nguy hiểm, khiến tích tụ dịch trong phổi và gây ra các triệu chứng khó thở, mệt mỏi hoặc sưng ở chân, bàn chân, bụng.

Suy tim EF giảm là gì?

Suy tim EF giảm là một trong những phân nhóm của suy tim, xảy ra khi tâm thất trái bị suy yếu và giảm khả năng bơm máu. Trong đó, EF (Ejection Fraction) biểu thị cho phân suất tống máu, tức mức độ bơm máu của tim trong mỗi lần co bóp.

Phân suất tống máu ở người khỏe mạnh dao động trong khoảng 55-70%, khi chỉ số này giảm ≤ 40% cho thấy thất trái đang bị suy giảm cấu trúc và/hoặc chức năng. Tình trạng này khiến tim không cung cấp đủ máu giàu oxy đến các cơ quan, gây ra các triệu chứng đau ngực, mệt mỏi, khó thở (khi gắng sức hoặc khi nghỉ ngơi), phù nề mắt cá chân, bàn chân, bụng,… ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Dựa trên tỷ lệ phân suất tống máu, suy tim được phân loại thành:

• Suy tim EF giảm (HFrEF): Phân suất tống máu thất trái ≤ 40%.
• Suy tim EF giảm nhẹ (HFmrEF): Phân suất tống máu thất trái từ 41-49%.
• Suy tim EF bảo tồn (HFpEF): Phân suất tống máu thất trái ≥ 50%.
• Suy tim EF cải thiện (HFimpEF): Phân suất tống máu ban đầu ≤ 40%, tăng ≥ 10% so với mức ban đầu và đo lần hai phân suất tống máu > 40%.

Bất kỳ ai cũng có khả năng bị suy tim EF giảm, tuy nhiên phổ biến hơn ở người lớn tuổi hoặc người mắc bệnh lý tim mạch khác như nhồi máu cơ tim, bệnh cơ tim, bệnh động mạch vành, rối loạn nhịp tim,… Ước tính suy tim EF giảm chiếm khoảng 50% các ca suy tim trên toàn thế giới, còn được biết đến với tên gọi như suy tim tâm thu.

Nguyên nhân suy tim EF giảm

Một số nguyên nhân có thể dẫn đến suy tim EF giảm bao gồm:

Bệnh động mạch vành

Bệnh động mạch vành là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến suy tim. Tình trạng này xảy ra do chất béo dư thừa lắng đọng tạo thành mảng xơ vữa trong thành động mạch vành (mạch máu nuôi tim), làm giảm lượng máu đến cơ tim. Máu bị tắc nghẽn có thể dẫn đến các cơn đau thắt ngực, giảm chức năng bơm máu và lâu dần gây suy tim.

Nhồi máu cơ tim

Suy tim là biến chứng thường gặp sau cơn nhồi máu cơ tim, xảy ra do mạch vành bị tắc gây hoại tử các tế bào cơ tim. Suy tim ở người có tiền sử bị nhồi máu cơ tim làm tăng gấp 4 lần nguy cơ tử vong do tim mạch.

Rối loạn nhịp tim

Rối loạn nhịp tim, bao gồm tim đập quá nhanh hoặc quá chậm đều có thể là nguyên nhân làm tăng áp lực lên tim, giảm hiệu quả bơm máu và gây suy tim.

Bệnh cơ tim

Bất kỳ các nguyên nhân nào gây tổn thương cơ tim như bệnh cơ tim giãn nở, cơ tim phì đại, viêm cơ tim,… đều là yếu tố thúc đẩy suy tim. Các bệnh lý cơ tim khiến hình thành sẹo ở cơ tim, khiến cho tâm thất trở nên cứng hơn hoặc bị giãn ra, ảnh hưởng đến khả năng bơm máu của thất trái.

Bệnh van tim

Van tim đóng mở tuần tự và nhịp nhàng giúp dòng máu lưu thông đúng hướng. Vì vậy khi van tim hoạt động bất thường hoặc đóng mở không đúng cách sẽ gây rối loạn dòng máu, khiến tim phải co bóp nhiều hơn và suy yếu theo thời gian.

Lạm dụng rượu, bia

Sử dụng rượu, bia quá mức là một trong những nguyên nhân khiến thất trái suy yếu và giảm khả năng co bóp. Đồng thời, việc lạm dụng rượu, bia cũng làm gia tăng các yếu tố nguy cơ gây suy tim như huyết áp cao, loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim.

Triệu chứng của suy tim EF giảm

Triệu chứng của suy tim EF giảm có thể bao gồm:

• Khó thở khi gắng sức hoặc khi nghỉ ngơi.
• Mệt mỏi, giảm khả năng gắng sức.
• Khó thở về đêm, có thể kèm theo ho.
• Đau ngực.
• Gan to, tĩnh mạch cổ nổi.
• Sưng ở chân, mắt cá chân, bàn chân, bụng.
• Tăng cân đột ngột do giữ nước.
• Nhịp tim nhanh hoặc không đều.
• Chán ăn, buồn nôn.
• Chóng mặt, ngất xỉu không rõ nguyên nhân.

Khi gặp phải các triệu chứng ngất xỉu, khó thở kèm nhịp tim nhanh, đau tức ngực, tăng cân mất kiểm soát là dấu hiệu cho thấy tình trạng suy tim tiến triển nghiêm trọng hơn, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện nhanh chóng.

Chẩn đoán suy tim EF giảm

Việc chẩn đoán suy tim EF giảm dựa vào các phương pháp:

Chẩn đoán lâm sàng:

• Khai thác thông tin bệnh sử, tiền sử bệnh lý hoặc người thân từng gặp các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim.
• Các triệu chứng điển hình như khó thở khi gắng sức, đau ngực, mệt mỏi kéo dài,…
• Các dấu hiệu tích tụ dịch ở chân, bụng.
• Phát hiện nguyên nhân tiềm ẩn gây suy tim (tiếng thổi tim, mạch đập không đều).
• Đánh giá chức năng bơm máu của tim.

Chẩn đoán cận lâm sàng:

• Xét nghiệm máu: Bao gồm đánh giá số lượng hồng cầu, chức năng gan, thận, mức độ hormone tuyến giáp và xét nghiệm NT-proBNP giúp chẩn đoán suy tim.

• Điện tâm đồ (ECG): Giúp theo dõi điện tim, xác định các dấu hiệu bất thường về tim, rối loạn nhịp hoặc cấu trúc tim tiềm ẩn.

• X-quang ngực thẳng: Giúp bác sĩ quan sát hình ảnh tim, phổi và xem xét các dấu hiệu phì đại tim hoặc tụ dịch trong phổi.

• Siêu âm tim: Đánh giá các đặc điểm hình thái quan trọng của tim dựa trên quan sát hoạt động của buồng tim, van tim, mức độ co bóp của tim.

• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Cung cấp hình ảnh lát cắt tim và mạch máu nhằm phát hiện các bất thường trong cấu trúc tim. Hiện tại, “siêu máy” CT hơn 100.000 lát cắt tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là thiết bị hiện đại hàng đầu trên thế giới, giúp phát hiện các tổn thương siêu nhỏ, thậm chí chỉ vài milimet, nhờ đó hỗ trợ các bác sĩ phát hiện chính xác các bất thường tim mạch.

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Đánh giá cấu trúc, chức năng tim dựa trên các hình ảnh chi tiết của cơ tim và mạch máu.

• Chụp động mạch vành: Kiểm tra các bất thường và tắc nghẽn dòng máu do mảng xơ vữa động mạch.

• Nghiệm pháp gắng sức: Thực hiện bằng việc kết hợp siêu âm tim hoặc điện tâm đồ trong lúc người bệnh vận động, giúp đánh giá mức độ co bóp của tim và sự thay đổi các chỉ số huyết áp, nhịp tim trong khi gắng sức.

Điều trị suy tim EF giảm

Các phương pháp điều trị suy tim EF giảm bao gồm:

Thay đổi lối sống

Lối sống không lành mạnh có thể là yếu tố nguy cơ khiến tình trạng suy tim EF tiến triển nặng hơn. Bệnh nhân suy tim cần điều chỉnh các lối sống phù hợp, bao gồm:

• Bỏ hút thuốc lá, hạn chế tối đa rượu, bia.
• Giảm muối trong chế độ ăn.
• Theo dõi và kiểm soát các chỉ số huyết áp, cholesterol và đường huyết.
• Tập thể dục đều đặn và vừa sức.
• Tránh làm việc quá sức, đảm bảo nghỉ ngơi hợp lý.
• Giảm cân nếu chỉ số BMI vượt quá ngưỡng cho phép, giảm tải áp lực cho tim.

Điều trị thuốc

Điều trị thuốc trong suy tim EF giảm giúp giảm áp lực lên tim, cải thiện phân suất tống máu, chức năng tim và điều trị triệu chứng của bệnh.

Thuốc nhằm cải thiện chức năng tim:

• Thuốc ức chế thụ thể angiotensin-neprilysin (ARN-i).
• Thuốc ức chế men chuyển angiotensin (ACE-i).
• Thuốc chẹn thụ thể angiotensin (ARB).
• Thuốc chẹn beta-adrenergic.
• Thuốc đối kháng mineralocorticoid.
• Thuốc ức chế đồng vận chuyển natri-glucose 2 (SGLT-2).

Thuốc điều trị triệu chứng, giảm nguy cơ nhập viện do suy tim:

• Thuốc lợi tiểu.
• Thuốc điều trị rối loạn nhịp tim.
• Thuốc giãn mạch.
• Thuốc Digoxin.

Điều trị can thiệp

Một số trường hợp bệnh nhân suy tim có EF giảm được khuyến nghị can thiệp cấy ghép các thiết bị điện tử, có thể bao gồm:

• Máy tạo nhịp tim: Thiết bị nhỏ cấy ghép vào da, giúp ổn định nhịp tim trong những trường hợp nhịp tim quá chậm hoặc bị gián đoạn.

• Máy khử rung cấy ghép (ICD): Giúp duy trì nhịp tim ổn định, phòng ngừa đột tử ở bệnh nhân suy tim, thường được chỉ định trong những trường hợp phân suất tống máu giảm ≤ 35%.

• Máy tái đồng bộ cơ tim (CRT): Theo dõi nhịp tim bất thường, tái đồng bộ hoạt động tâm thất và cải thiện khả năng co bóp của buồng tim.

• Thiết bị hỗ trợ tâm thất trái (LVAD): Bệnh nhân suy tim tiến triển có thể được chỉ định đặt LVAD hỗ trợ thất trái co bóp ổn định. LVAD được sử dụng trong thời gian chờ ghép tim, đặt tạm thời sau phẫu thuật chờ tim khôi phục chức năng bơm máu hoặc cấy ghép vĩnh viễn.

Phẫu thuật

Phẫu thuật là phương pháp được chỉ định ở những trường hợp suy tim nặng. Dựa vào mức độ tổn thương tim, một số phẫu thuật có thể bao gồm sửa chữa, thay thế van tim hoặc ghép tim.

Cách phòng ngừa suy tim EF giảm

Chủ động phòng ngừa suy tim EF giảm và bảo vệ sức khỏe tim mạch bằng cách:

• Thực hiện chế độ ăn uống tốt cho tim mạch, cân bằng chất và đầy đủ dinh dưỡng: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, các loại cá béo, ngũ cốc, các loại đậu,…
• Tập thể dục thường xuyên và vừa sức, nên trao đổi với bác sĩ về các bài tập phù hợp với tình trạng suy tim. Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ khuyến cáo nên tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
• Không hút thuốc lá, tránh sử dụng rượu, bia và các chất kích thích.
• Kiểm soát lượng muối trong chế độ ăn, dưới 2.000mg/ngày.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ về kế hoạch giảm cân phù hợp nếu thừa cân, béo phì.
• Tránh làm việc quá sức, dành thời gian nghỉ ngơi và đảm bảo ngủ đủ 8 tiếng/đêm.
• Thường xuyên theo dõi các triệu chứng, đo huyết áp và nhịp tim. Nếu có dấu hiệu tăng cân đột ngột, ngất xỉu, khó thở, ho dai dẳng, sưng to ở bụng hoặc chân, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám.

Câu hỏi thường gặp

Suy tim EF giảm có chữa khỏi được không?

Không có cách chữa khỏi suy tim EF giảm. Tuy nhiên nếu phát hiện bệnh sớm và tuân thủ theo phác đồ điều trị, có thể làm giảm các triệu chứng, cải thiện khả năng bơm máu của tim và ngăn ngừa bệnh tiến triển.

EF giảm bao nhiêu là nguy hiểm?

Phân suất tống máu (EF) ở người khỏe mạnh thường dao động trong khoảng 55-70%, bất kỳ chỉ số nào dưới hoặc trên mức này đều cho thấy vấn đề tim mạch:

• EF từ 41-49% là tình trạng giảm nhẹ, là dấu hiệu của tim bị tổn thương, người bệnh có nguy cơ mắc suy tim hoặc bệnh cơ tim.
• EF ≤ 40% là dấu hiệu của bệnh cơ tim hoặc hội chứng suy tim.
• EF > 75% có thể là dấu hiệu của bệnh cơ tim phì đại.

EF có hồi phục được không?

Có. Trong những trường hợp phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và điều chỉnh lối sống hợp lý, người bệnh có thể cải thiện phân suất tống máu.

Chế độ ăn và tập luyện cho người suy tim EF giảm?

Người bệnh suy tim EF giảm nên xây dựng chế độ dinh dưỡng tốt cho tim mạch, bao gồm ăn nhiều chất xơ, vitamin từ trái cây tươi, rau củ, các loại đậu, ngũ cốc; tăng cường omega 3 từ các loại cá béo; tránh sử dụng rượu, bia; hạn chế các loại thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, nhiều dầu mỡ,…

Bên cạnh đó, chế độ tập luyện cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe tim mạch. Người bệnh nên tập luyện ít nhất 30 phút/ngày với các bài tập vừa sức như đi bộ, đạp xe, bơi lội, yoga hoặc các môn thể thao nhẹ nhàng.

Thăm khám chuyên sâu 1:1, tầm soát và điều trị kịp thời hội chứng suy tim tại Phòng khám Suy tim – Trung tâm Tim mạch, BVĐK Tâm Anh TP.HCM với các chuyên gia Tim mạch đầu ngành theo thông tin:

Bất kỳ ai cũng có khả năng mắc suy tim EF giảm, nhất là ở người mắc bệnh cơ tim, bệnh mạch vành, tổn thương cơ tim sau cơn nhồi máu cơ tim, người lớn tuổi, người lạm dụng rượu, bia,… Việc phát hiện bệnh kịp thời, tuân thủ phác đồ điều trị và giữ tinh thần tích cực đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát các triệu chứng suy tim, cải thiện chất lượng sống và phòng ngừa bệnh tiến triển.