Sốt xuất huyết không chỉ gây sốt cao, mệt mỏi và giảm tiểu cầu mà trong một số trường hợp còn có thể ảnh hưởng đến tình trạng chảy máu và chu kỳ kinh nguyệt. Sau khi khỏi bệnh, một số phụ nữ có thể nhận thấy kinh nguyệt đến sớm/muộn hơn, lượng máu thay đổi hoặc thời gian hành kinh kéo dài. Vậy rối loạn kinh nguyệt sau sốt xuất huyết có đáng lo ngại không và khi nào cần đi khám?
Sốt xuất huyết Dengue có thể ảnh hưởng đến tình trạng chảy máu kinh và làm thay đổi chu kỳ kinh nguyệt ở một số phụ nữ, đặc biệt trong giai đoạn bệnh cấp tính. Biểu hiện thường được chú ý là lượng máu kinh nhiều hơn, hành kinh kéo dài hoặc xuất hiện chảy máu âm đạo bất thường.
Nguyên nhân quan trọng là sốt xuất huyết có thể làm giảm số lượng tiểu cầu và ảnh hưởng đến chức năng đông máu. Tiểu cầu đóng vai trò thiết yếu trong việc hình thành nút cầm máu thành mạch; khi số lượng hoặc chức năng của chúng suy giảm, nguy cơ chảy máu niêm mạc, trong đó có chảy máu đường sinh dục có thể tăng lên.(1)
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa chảy máu kinh nhiều do ảnh hưởng của sốt xuất huyết và một rối loạn chu kỳ kinh thực sự. Hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định sốt xuất huyết trực tiếp gây mất cân bằng estrogen và progesterone hoặc gây rối loạn rụng trứng kéo dài. Sốt cao, tình trạng viêm, stress sinh lý, ăn uống kém và suy kiệt trong thời gian mắc bệnh có thể ảnh hưởng tạm thời đến hoạt động sinh lý của cơ thể, nhưng mức độ và thời gian ảnh hưởng ở mỗi người không giống nhau.
Sau khi khỏi sốt xuất huyết, một số phụ nữ có thể nhận thấy chu kỳ kinh nguyệt tạm thời thay đổi so với trước khi mắc bệnh. Mức độ và thời gian hồi phục ở mỗi người không giống nhau, tùy thuộc vào tình trạng bệnh và khả năng phục hồi của cơ thể. Hiện chưa có mốc thời gian cụ thể cho biết bao lâu kinh nguyệt sẽ trở lại hoàn toàn bình thường, vì vậy nếu tình trạng bất thường kéo dài hoặc lặp lại qua nhiều chu kỳ, chị em nên đi khám để tìm nguyên nhân. Những thay đổi thường gặp gồm:
Đây là biểu hiện cần đặc biệt lưu ý nếu người bệnh đang mắc sốt xuất huyết hoặc vừa khỏi bệnh. Tình trạng giảm tiểu cầu và rối loạn cầm máu có thể khiến máu kinh ra nhiều hoặc kéo dài hơn bình thường. Một số nghiên cứu ghi nhận chảy máu âm đạo, bao gồm rong kinh là một biểu hiện có thể gặp trong sốt xuất huyết; nguy cơ chảy máu đáng kể tăng lên ở những trường hợp có giảm tiểu cầu và các yếu tố nguy cơ khác.
Nếu lượng máu mất nhiều, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chóng mặt, da xanh hoặc hồi hộp, đặc biệt khi đồng thời có thiếu máu.
Sau một đợt nhiễm trùng cấp, cơ thể cần thời gian phục hồi. Sốt cao, stress sinh lý, ăn uống kém, mất nước và suy nhược có thể tác động đến hoạt động của hệ thống điều hòa sinh sản, từ đó khiến thời điểm rụng trứng hoặc kỳ kinh tiếp theo thay đổi tạm thời ở một số người.
Tuy nhiên, không nên khẳng định sốt xuất huyết luôn gây ức chế vùng dưới đồi hoặc gây vô kinh. Nếu kinh nguyệt chậm kéo dài, tái diễn nhiều chu kỳ hoặc có quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp tránh thai, cần loại trừ những nguyên nhân khác, đặc biệt là mang thai.
Trong thời gian mắc bệnh hoặc giai đoạn hồi phục, người bệnh có thể cảm thấy đau mỏi, kiệt sức và khó chịu nhiều hơn khi hành kinh. Tuy nhiên, đau bụng kinh không phải là biểu hiện đặc hiệu của sốt xuất huyết, vì vậy không nên mặc nhiên quy tất cả các cơn đau vùng bụng dưới sau sốt xuất huyết cho rối loạn kinh nguyệt.
Đặc biệt, đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần ở người đang mắc sốt xuất huyết cần được đánh giá y tế vì đau bụng có thể là một dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng, không chỉ đơn thuần là đau bụng kinh.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào lượng máu mất, thời gian chảy máu và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Một thay đổi nhẹ, thoáng qua trong chu kỳ có thể không đáng lo ngại. Ngược lại, chảy máu nhiều hoặc kéo dài cần được đánh giá sớm.
Nếu kinh nguyệt ra nhiều trong bối cảnh tiểu cầu thấp hoặc có rối loạn cầm máu, người bệnh có thể bị thiếu máu, dẫn đến mệt mỏi, chóng mặt, da niêm nhợt, tim đập nhanh hoặc khó thở khi thiếu máu đáng kể.
Ở người đang mắc sốt xuất huyết Dengue, chảy máu âm đạo bất thường là một dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá, đặc biệt khi đi kèm các biểu hiện như chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ói dai dẳng, đau bụng nhiều, lừ đừ hoặc các dấu hiệu tuần hoàn bất thường.
Hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định rối loạn kinh nguyệt sau sốt xuất huyết gây vô sinh hoặc ảnh hưởng lâu dài đến khả năng sinh sản. Nếu kinh nguyệt tiếp tục bất thường trong nhiều chu kỳ, việc khám phụ khoa sẽ giúp loại trừ các nguyên nhân khác như rối loạn phóng noãn, bệnh lý tuyến giáp, hội chứng buồng trứng đa nang, polyp hoặc u xơ tử cung.
Phần lớn việc chăm sóc sau sốt xuất huyết tập trung vào phục hồi thể trạng, bù đủ dịch và theo dõi các dấu hiệu chảy máu. Để cải thiện tình trạng này chị em cần:
Ăn uống đầy đủ, chú trọng phục hồi dinh dưỡng: Sau bệnh, nên duy trì chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng và protein; tăng cường rau xanh, trái cây và các thực phẩm giàu sắt như thịt, cá, trứng, các loại đậu tùy khả năng dung nạp. Uống đủ nước theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt trong giai đoạn hồi phục. Nếu đã có mất máu hoặc xét nghiệm cho thấy thiếu máu, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung sắt. Không nên tự ý uống sắt liều cao khi chưa xác định có thiếu sắt hoặc thiếu máu.
Nghỉ ngơi và ngủ đủ: Cơ thể cần thời gian để phục hồi sau nhiễm trùng cấp tính. Nghỉ ngơi, ngủ đủ và trở lại các hoạt động thể chất từng bước có thể giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi trong giai đoạn hồi phục.
Theo dõi chu kỳ kinh: Có thể ghi lại ngày bắt đầu – kết thúc kỳ kinh, lượng máu, số lần thay băng vệ sinh và những triệu chứng đi kèm. Việc theo dõi này giúp nhận biết liệu chu kỳ đang dần ổn định hay tình trạng chảy máu bất thường tiếp tục kéo dài.
Không tự dùng thuốc điều kinh hoặc thuốc nội tiết: Không nên tự mua thuốc nội tiết, thuốc “điều kinh” hoặc các loại thuốc Đông y/thuốc bắc với mục đích đưa kinh nguyệt trở lại bình thường. Những sản phẩm này có thể không phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại và làm che lấp nguyên nhân thực sự của rối loạn kinh nguyệt.
Đặc biệt, trong thời gian mắc hoặc nghi ngờ sốt xuất huyết Dengue, không tự dùng aspirin hoặc các thuốc NSAID như ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện chảy máu âm đạo nhiều hoặc kéo dài bất thường, chóng mặt/ngất, mệt lả, da xanh, khó thở, đau bụng dữ dội hoặc tình trạng kinh nguyệt tiếp tục bất thường qua nhiều chu kỳ.
Sốt xuất huyết không được xem là nguyên nhân gây mất kinh vĩnh viễn. Trong thời gian mắc bệnh hoặc giai đoạn hồi phục, tình trạng nhiễm trùng cấp tính, sốt cao, stress sinh lý, ăn uống kém và cơ thể suy nhược có thể khiến chu kỳ kinh thay đổi tạm thời ở một số phụ nữ. Ngoài ra, giảm tiểu cầu và rối loạn cầm máu do sốt xuất huyết có thể làm tăng chảy máu, bao gồm chảy máu âm đạo hoặc kinh nguyệt nhiều hơn.
Tuy nhiên, không có mốc thời gian cố định để kinh nguyệt trở lại như trước sau sốt xuất huyết. Nếu mất kinh kéo dài, kinh nguyệt liên tục bất thường hoặc tình trạng này tái diễn qua nhiều chu kỳ, chị em nên khám phụ khoa để xác định nguyên nhân thay vì mặc định do sốt xuất huyết.
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy sốt xuất huyết sau khi hồi phục gây vô sinh hoặc làm giảm khả năng mang thai lâu dài ở phụ nữ. Trong thời gian mắc bệnh, sốt cao, stress sinh lý và tình trạng suy nhược có thể khiến chu kỳ kinh hoặc rụng trứng thay đổi tạm thời. Nếu kinh nguyệt tiếp tục bất thường kéo dài sau khi khỏi bệnh, chị em nên khám sản phụ khoa để tìm thêm nguyên nhân khác. Chỉ trong 1 số hiếm bị sốt xuất huyết nặng có kèm suy đa tạng, có biến chứng suy trục hạ đồi tuyến yên thì có thể ảnh hưởng chức năng sinh sản lâu dài.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Nhìn chung, rối loạn kinh nguyệt sau sốt xuất huyết có thể xảy ra ở một số phụ nữ và thường liên quan đến những thay đổi tạm thời trong quá trình cơ thể mắc bệnh, chảy máu hoặc hồi phục. Tuy nhiên, nếu kinh nguyệt ra nhiều, kéo dài, mất kinh hoặc bất thường qua nhiều chu kỳ, chị em nên khám sản phụ khoa để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp, thay vì tự ý sử dụng thuốc điều kinh hoặc thuốc nội tiết.
