Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn. Bệnh thường khởi phát đột ngột, diễn tiến nhanh và tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được chẩn đoán, xử trí kịp thời. Trong bối cảnh bệnh có xu hướng gia tăng vào mùa mưa và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc nhận biết sớm các triệu chứng, hiểu đúng về cơ chế lây truyền cũng như chủ động phòng ngừa là yếu tố then chốt giúp kiểm soát hiệu quả bệnh sốt xuất huyết và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra và lây truyền qua trung gian truyền bệnh muỗi vằn (Aedes aegypti). Đa số trường hợp sốt xuất huyết có triệu chứng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ khớp và phát ban,… đây là những dấu hiệu dễ nhầm lẫn với cảm cúm. Tuy nhiên, ở thể nặng hơn bệnh nhân sốt xuất huyết có thể bị chảy máu, giảm huyết áp đột ngột, suy cơ quan, thậm chí là tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.(1)
Sốt xuất huyết Dengue có thể ảnh hưởng đến mọi đối tượng, mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở những người sống hoặc đến các khu vực đang có dịch lưu hành. Bệnh sốt xuất huyết phổ biến tại khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới như Đông Nam Á, Nam Á, châu Phi, châu Mỹ Latinh và các vùng đảo Thái Bình Dương. Gần đây, sốt xuất huyết đã ghi nhận lan rộng sang nhiều khu vực mới bao gồm cả châu Âu và miền Nam nước Mỹ.
Theo ước tính, có gần 400 triệu người bị nhiễm sốt xuất huyết mỗi năm, nhưng hầu hết (khoảng 80%) không có triệu chứng. Trong đó, trẻ em, người cao tuổi và những người có bệnh lý nền là các nhóm đối tượng dễ gặp biến chứng nặng hơn khi mắc sốt xuất huyết. Vì vậy, việc nâng cao cảnh giác, chủ động phòng tránh và theo dõi triệu chứng từ sớm là yếu tố then chốt trong việc hạn chế diễn tiến nghiêm trọng của bệnh.
Sốt xuất huyết Dengue thường khởi phát từ 4–10 ngày sau khi bị muỗi mang virus Dengue đốt và có thể kéo dài từ 3–7 ngày. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị kịp thời và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm.
Sốt xuất huyết nặng là tình trạng bệnh diễn tiến nghiêm trọng, thường xuất hiện trong vòng 24–48 giờ sau khi người bệnh bắt đầu hạ sốt. Các dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý bao gồm:
Đây là tình trạng cấp cứu y tế cần được xử trí ngay tại cơ sở y tế chuyên sâu. Việc trì hoãn điều trị có thể dẫn đến sốc Dengue, suy đa cơ quan và tăng nguy cơ tử vong cho người bệnh.
Sốt xuất huyết Dengue do virus Dengue gây ra, thuộc họ Flaviviridae, có 4 tuýp huyết thanh khác nhau (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4). Virus này lây truyền sang người qua vết đốt của muỗi vằn cái Aedes, loài muỗi hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối.
Bên cạnh đó, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc khiến bệnh chuyển nặng, bao gồm:
Người bệnh nghi ngờ mắc sốt xuất huyết Dengue nên đến cơ sở y tế ngay khi có triệu chứng sốt cao đột ngột kèm theo đau đầu, buồn nôn, đau cơ khớp, phát ban,… đặc biệt nếu bạn đang sống hoặc vừa đi đến vùng có dịch. Trong quá trình theo dõi, nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu cam, chảy máu chân răng, mệt lả, vật vã, tay chân lạnh,… cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay lập tức vì đây có thể là những biểu hiện của thể nặng, cần được xử trí kịp thời nhằm tránh nguy cơ gặp phải các biến chứng nguy hiểm.
Sốt xuất huyết lây truyền thông qua vết đốt của muỗi Aedes cái. Sau khi hút máu một người bị nhiễm dengue, muỗi bị nhiễm bệnh và có thể lây lan bệnh bằng cách đốt người khác.(2) Bệnh không thể lây truyền trực tiếp từ người sang người, nhưng có bằng chứng cho thấy khả năng lây truyền từ mẹ mang thai sang em bé là thấp.
Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue thường gặp khó khăn trong giai đoạn đầu do các triệu chứng có thể dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý truyền nhiễm khác như Zika, Chikungunya, sốt rét hoặc sốt thương hàn,.. Vì vậy, để đưa ra chẩn đoán chính xác nhất, bác sĩ cần kết hợp nhiều yếu tố từ lâm sàng đến cận lâm sàng.
Trước tiên, bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử đi lại của người bệnh trong thời gian gần đây và kiểm tra những dấu hiệu lâm sàng bệnh nhân đang gặp phải. Tiếp theo, để xác nhận chẩn đoán bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện xét nghiệm sốt xuất huyết tuỳ vào thời điểm thích hợp:
Trong một số trường hợp, bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm công thức máu để theo dõi tiểu cầu và dấu hiệu cô đặc máu, đây là các yếu tố quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ bệnh chuyển biến nặng.
Hiện nay, chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết Dengue. Do đó, việc điều trị chủ yếu mang tính chất theo dõi, kiểm soát triệu chứng, phòng ngừa biến chứng và giúp cơ thể tự hồi phục.
Đối với các trường hợp nhẹ, người bệnh được khuyến cáo:
Lưu ý: Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ. Đặc biệt là các loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) như aspirin, ibuprofen, naproxen do chúng có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Ở những trường hợp nặng khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc chuyển sang giai đoạn sốc, người bệnh cần được nhập viện kịp thời để được:
Tóm lại, sốt xuất huyết Dengue có thể hồi phục hoàn toàn nếu được theo dõi và điều trị kịp thời, nhưng người bệnh tuyệt đối không được chủ quan, đặc biệt khi có dấu hiệu mất nước hoặc xuất huyết.
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh do virus Dengue gây ra với 4 tuýp huyết thanh riêng biệt: DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4. Sau khi nhiễm một tuýp virus, cơ thể sẽ tạo ra miễn dịch lâu dài với chính tuýp đó, nhưng không bảo vệ đồng thời với các tuýp còn lại. Do đó, một người có thể bị tái nhiễm Dengue nhiều lần trong đời.
Vì vậy, dù đã từng mắc sốt xuất huyết người bệnh vẫn cần chủ động phòng ngừa muỗi đốt và theo dõi sức khỏe sát sao trong các đợt dịch hoặc khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ tái nhiễm.
Việc phòng bệnh cần được thực hiện đồng bộ ở cả cấp độ cá nhân lẫn cộng đồng, trong đó tập trung vào hai chiến lược chính bao gồm:
Hiện nay, vắc xin là một trong những biện pháp phòng ngừa chủ động đối với sốt xuất huyết Dengue. Vắc xin Dengue đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo sử dụng cho những người đã từng mắc Dengue trước đó, nhằm giảm nguy cơ tái nhiễm và biến chứng nặng. Dù vắc xin không thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng chống muỗi, nhưng là công cụ hỗ trợ quan trọng trong chiến lược kiểm soát và giảm gánh nặng bệnh sốt xuất huyết trên toàn cầu. Tuy nhiên, việc sử dụng vắc xin vẫn cần được thực hiện dưới chỉ định và giám sát chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa.
Hiện nay, vắc xin phòng sốt xuất huyết Qdenga (TAK-003) và CYD-TDV (Dengvaxia®) là hai loại vắc được Bộ Y tế Việt Nam cấp phép lưu hành. Đây là vắc xin dạng sống giảm độc lực, có khả năng bảo vệ chống lại cả 4 tuýp virus Dengue.
Vắc xin sốt xuất huyết hiện đang được triển khai tại các trung tâm tiêm chủng lớn và uy tín trên toàn quốc. Trong đó, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC là đơn vị tiên phong đưa vắc xin về Việt Nam và chính thức triển khai tiêm chủng cho cộng đồng. Bên cạnh đó, các bệnh viện lớn như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cũng cung cấp dịch vụ tư vấn và tiêm ngừa sốt xuất huyết theo đúng quy định an toàn tiêm chủng, có đội ngũ bác sĩ chuyên khoa theo dõi và xử trí phản ứng sau tiêm kịp thời.
Để được tư vấn và tiêm phòng vắc xin sốt xuất huyết an toàn, đúng lịch trình, người dân có thể đến trực tiếp Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC hoặc các cơ sở y tế uy tín như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Chủ động tiêm vắc xin chính là hành động thiết thực bảo vệ sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng trước nguy cơ dịch bệnh ngày càng gia tăng.
Muỗi vằn Aedes là trung gian truyền bệnh chủ yếu nên việc phòng ngừa muỗi đốt và tiêu diệt lăng quăng/bọ gậy là biện pháp phòng bệnh thiết thực. Một số phương pháp hiệu quả gồm:
Phòng bệnh sốt xuất huyết không chỉ là trách nhiệm của riêng ngành y tế mà còn cần sự tham gia tích cực của cả cộng đồng. Chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và toàn xã hội.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trước bối cảnh dịch sốt xuất huyết Dengue không ngừng gia tăng, việc nâng cao ý thức phòng bệnh trong cộng đồng càng trở nên đặc biệt quan trọng. Khi phát hiện có các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên đến ngay cơ sở y tế, bệnh viện gần nhất để được thăm khám và xử lý kịp thời nhằm tránh nguy cơ gặp phải các biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra.
