Sốt xuất huyết nặng: Nguy cơ chuyển biến xấu

Sốt xuất huyết nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, thường sẽ hồi phục sau 1 – 2 tuần. Tuy nhiên, nếu chẩn đoán trễ hoặc xử trí không kịp thời, có thể chuyển qua giai đoạn sốt xuất huyết nặng, làm tăng nguy cơ sốc, chảy máu trong, xuất huyết nội tạng và các biến chứng nguy hiểm khác, thậm chí có thể đe dọa đến tính mạng. Vậy dấu hiệu nào cho thấy sốt xuất huyết đang chuyển nặng? Nguyên nhân gây nên tình trạng này là gì? Nên chẩn đoán và điều trị ra sao? Câu trả lời sẽ có trong bài viết bên dưới.

Sốt xuất huyết nặng là gì?

Sốt xuất huyết nặng là biến thể nghiêm trọng của bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, đặc trưng bởi tình trạng rò rỉ huyết tương, xuất huyết nặng và suy tạng cấp. Bệnh thường khởi phát sau giai đoạn sốt cao, khi người bệnh tưởng chừng đã hồi phục, nhưng thực chất cơ thể đang chuyển sang giai đoạn nguy hiểm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sốt xuất huyết nặng có thể dẫn đến sốc, tổn thương gan, thận, tim, não và gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Tình trạng này thường xảy ra ở người đã từng nhiễm sốt xuất huyết Dengue trước đó, do phản ứng miễn dịch quá mức làm tổn thương mạch máu và các cơ quan nội tạng. Đây đều là những biến chứng sốt xuất huyết nguy hiểm, cần được theo dõi sát tại cơ sở y tế.

Dấu hiệu sốt xuất huyết chuyển nặng

Sốt xuất huyết nặng thường xảy ra sau 3 – 7 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng và đánh dấu giai đoạn bệnh bước vào nguy hiểm với các dấu hiệu nhận biết sau:

• Đau bụng dữ dội hoặc ấn đau vùng gan, đau liên tục không dứt.
• Nôn ói nhiều (ít nhất 3 lần trong vòng 1 giờ).
• Chảy máu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết âm đạo bất thường hoặc xuất huyết dưới da.
• Thở nhanh, khó thở, cảm giác tức ngực, do tràn dịch màng phổi hoặc màng bụng.
• Mệt lả, li bì, lừ đừ, giảm tri giác, có thể là dấu hiệu tổn thương thần kinh trung ương.
• Tụt huyết áp, mạch nhanh, da lạnh, tím tái,… đây là biểu hiện của sốc do thoát huyết tương.

Việc nhận diện sớm những dấu hiệu này là yếu tố quyết định để kịp thời chuyển tuyến, điều trị tích cực và ngăn chặn tiến triển thành sốt xuất huyết nặng gây tử vong.

Nguyên nhân sốt xuất huyết trở nặng

Sốt xuất huyết có thể trở nặng do nhiều cơ chế bệnh lý phức tạp, chủ yếu liên quan đến đáp ứng miễn dịch bất thường và tổn thương hệ thống mạch máu. Dưới đây là các nguyên nhân chính:

• Tăng tính thấm thành mạch: Gây rò rỉ huyết tương, giảm thể tích tuần hoàn, dẫn đến sốc.
• Giảm tiểu cầu và rối loạn đông máu: Làm tăng nguy cơ xuất huyết nặng, đe dọa tính mạng.
• Hiện tượng ADE (Antibody Dependent Enhancement): Tái nhiễm Dengue với kiểu huyết thanh khác khiến virus xâm nhập mạnh hơn, gây ra phản ứng miễn dịch quá mức.
• Cơn bão cytokine: Gây viêm toàn thân, phá hủy hàng rào nội mô mạch máu.
• Bệnh lý nền: Đái tháo đường, tim mạch, gan, thận mạn tính làm giảm khả năng chống đỡ bệnh.
• Mang thai: Tăng nguy cơ biến chứng nặng, ảnh hưởng cả mẹ và thai nhi.
• Điều trị muộn hoặc không đúng: Bỏ qua dấu hiệu cảnh báo, dùng sai thuốc như NSAIDs hoặc aspirin.

Sốt xuất huyết nặng có nguy hiểm không?

Sốt xuất huyết nặng là tình trạng nguy hiểm, có thể gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách. Một số biến chứng nghiêm trọng mà người bệnh có thể gặp phải như:

1. Sốc sốt xuất huyết

Sốc là biến chứng nguy hiểm nhất và thường xảy ra trong giai đoạn thoát huyết tương. Cơ thể mất nhanh một lượng lớn dịch ra khỏi lòng mạch khiến huyết áp tụt, mạch đập nhanh, da lạnh, tiểu ít,… Nếu không được bù dịch kịp thời, người bệnh có thể tử vong trong vài giờ.

2. Biến chứng ở mắt

Virus Dengue có thể gây tổn thương võng mạc, phù hoàng điểm, viêm màng bồ đào, xuất huyết trong mắt,… Người bệnh có thể thấy mờ mắt, giảm thị lực, đau nhức mắt kéo dài sau giai đoạn cấp tính.(1)

3. Biến chứng tim và thận

Sốt xuất huyết nặng có thể gây viêm cơ tim, rối loạn nhịp, trụy tim mạch và suy tim cấp. Song song với đó, tình trạng giảm tưới máu thận do sốc hoặc tổn thương trực tiếp từ virus làm tăng nguy cơ suy thận cấp, khiến người bệnh tiểu ít, phù, tăng ure máu.

4. Viêm phổi – Tràn dịch màng phổi

Thoát huyết tương gây ứ dịch trong khoang màng phổi khiến người bệnh khó thở, đau ngực, giảm oxy máu và suy hô hấp nếu không được dẫn lưu hoặc hỗ trợ hô hấp kịp thời.

5. Đau đầu, rối loạn ý thức

Đau đầu dữ dội là dấu hiệu sớm của viêm não hoặc tổn thương hệ thần kinh trung ương. Đặc biệt khi tình trạng này đi kèm tụt huyết áp và chóng mặt, có thể cảnh báo thiếu oxy não, choáng và suy tuần hoàn, cần phải được thăm khám và điều trị ngay.

6. Hôn mê

Hôn mê trong sốt xuất huyết nặng thường là hậu quả của xuất huyết não, phù não hoặc tổn thương đa cơ quan. Đây là giai đoạn cực kỳ nguy hiểm, yêu cầu cần phải thực hiện can thiệp hồi sức tích cực ngay lập tức.

7. Sinh non (nếu bị sốt xuất huyết khi mang thai)

Phụ nữ mang thai mắc sốt xuất huyết nặng có nguy cơ cao sinh non, thai lưu, băng huyết sau sinh,… Thai nhi cũng dễ bị suy tim, suy hô hấp do truyền virus hoặc tổn thương nhau thai.(2)

Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue nặng như thế nào?

Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue nặng cần có sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Cụ thể:

Về lâm sàng, bác sĩ sẽ xác định các dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng như đau bụng liên tục, nôn nhiều, chảy máu bất thường, gan to, lừ đừ, khó thở và giảm lượng nước tiểu. Đây là những biểu hiện báo hiệu bệnh đang tiến gần đến giai đoạn nguy hiểm.

Về xét nghiệm, một số chỉ số then chốt giúp khẳng định thể nặng gồm:

• Tiểu cầu giảm <100.000/mm³, đi kèm hematocrit tăng ≥20% (gợi ý rò rỉ huyết tương).
• ALT/AST tăng cao, phản ánh tổn thương gan.
• Creatinine, ure tăng, chỉ dấu suy thận cấp.
• Albumin giảm, dịch ổ bụng hoặc tràn dịch màng phổi, phát hiện qua siêu âm.
• Xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1, PCR Dengue RNA hoặc kháng thể IgM/IgG giúp xác định chẩn đoán huyết thanh học và giai đoạn bệnh.

Việc chẩn đoán sớm và chính xác là chìa khóa để cứu sống người bệnh, giúp đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, tránh biến chứng nguy hiểm và giảm thiểu tỷ lệ tử vong do sốt xuất huyết nặng.

Khi nào cần nhập viện?

Người mắc sốt xuất huyết cần được nhập viện ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng. Bao gồm:

• Đau bụng dữ dội, ấn đau vùng gan.
• Nôn nhiều, nôn ra máu hoặc đi tiêu phân đen.
• Lừ đừ, li bì, vật vã, thay đổi tri giác.
• Chảy máu cam, nướu, kinh nguyệt bất thường.
• Thở nhanh, khó thở, tức ngực.
• Tụt huyết áp, mạch đập nhanh, da lạnh,…
• Tiểu ít hoặc vô niệu trong khoảng từ 6 – 8 giờ.
• Kết quả xét nghiệm: tiểu cầu <100.000/mm³, hematocrit tăng ≥20%.
• Có các bệnh lý nền như tim, thận, gan, đái tháo đường,…
• Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc những người không thể đáp ứng các yêu cầu theo dõi tại nhà.

Nhập viện đúng lúc giúp bác sĩ theo dõi chặt chẽ các chỉ số sinh tồn, can thiệp y tế kịp thời và phòng ngừa biến chứng nguy hiểm, đặc biệt trong giai đoạn thoát huyết tương dễ gây sốc và suy đa tạng.

Điều trị sốt xuất huyết thể nặng

Điều trị sốt xuất huyết nặng chủ yếu tập trung vào hồi sức tích cực, kiểm soát các biến chứng và hỗ trợ chức năng cơ quan. Gồm các bước điều trị chính như:

• Truyền dịch đúng cách: Dịch tinh thể (Ringer Lactate, NaCl 0.9%) là lựa chọn đầu tay thường được các bác sĩ ưu tiên sử dụng để điều trị tình trạng sốt xuất huyết nặng. Dịch truyền cần được điều chỉnh linh hoạt theo trọng lượng, mức độ thoát huyết tương và đáp ứng lâm sàng của người bệnh.
• Theo dõi sát huyết động: Đo mạch, huyết áp, nhịp thở, lượng nước tiểu, chỉ số hematocrit mỗi 4 – 6 giờ để điều chỉnh lượng dịch truyền phù hợp và tránh tình trạng quá tải dịch.
• Kiểm soát xuất huyết và rối loạn đông máu: Truyền tiểu cầu hoặc huyết tương tươi đông lạnh nếu có chảy máu nghiêm trọng hoặc rối loạn đông máu nặng. Tránh dùng aspirin, NSAIDs do nguy cơ xuất huyết tăng cao.
• Hỗ trợ cơ quan bị tổn thương: Tùy thuộc vào từng cơ quan sẽ có các biện pháp hỗ trợ phù hợp như:
  • Gan: Theo dõi men gan, điều chỉnh điện giải và chế độ dinh dưỡng.
  • Thận: Lọc máu khi có suy thận cấp.
  • Tim và phổi: Thở oxy, dùng thuốc vận mạch hoặc hỗ trợ hô hấp nếu cần.
  • Não: Chống co giật, theo dõi dấu hiệu phù não.
• Dùng thuốc hỗ trợ: Paracetamol giúp hạ sốt, bù điện giải đường uống. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn thứ phát rõ ràng.

Điều trị sốt xuất huyết nặng cần được thực hiện tại cơ sở y tế có đủ điều kiện hồi sức tích cực, có đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao và khả năng xử lý các biến chứng nhanh chóng, chính xác. Can thiệp đúng lúc là yếu tố quyết định sự sống còn của người bệnh.

Biện pháp phòng ngừa

Phòng ngừa sốt xuất huyết là vấn đề rất quan trọng, góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và hạn chế tình trạng bệnh có những chuyển biến nặng, phức tạp. Các biện pháp phòng ngừa hiệu quả như:

1. Tiêm phòng

Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất hiện nay. Tại Việt Nam, vaccine Qdenga do hãng dược phẩm Takeda sản xuất đã được Bộ Y tế cấp phép vào tháng 05/2024 và đã được Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC tiên phong đưa về Việt Nam, ra mắt và triển khai tiêm chủng cho người dân cả nước từ ngày 14/9/2024. Đây là loại vaccine thế hệ mới không cần tiền sử nhiễm bệnh, có hiệu quả bảo vệ lên tới 84%.

2. Dinh dưỡng tăng sức đề kháng

Chế độ ăn uống khoa học giúp cơ thể chống lại virus tốt hơn và hạn chế các biến chứng nặng nếu mắc bệnh sốt xuất huyết. Do đó, người bệnh nên:

• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C, K, A như trái cây họ cam, cà rốt, rau xanh,…
• Tăng cường protein từ thịt nạc, trứng, cá, đậu,…
• Uống đủ lượng nước cần thiết (khoảng từ 2 – 3 lít mỗi ngày) để duy trì thể tích tuần hoàn.
• Tránh đồ ngọt và thức ăn nhiều dầu mỡ gây rối loạn tiêu hóa.

3. Theo dõi tình trạng sức khỏe

Theo dõi sát các biểu hiện lâm sàng giúp phát hiện sớm nguy cơ sốt xuất huyết chuyển nặng. Cụ thể:

• Đo thân nhiệt 2 – 3 lần mỗi ngày trong giai đoạn mắc bệnh.
• Kiểm tra chặt chẽ các dấu hiệu như xuất huyết dưới da, nôn ói, đau bụng, mệt mỏi bất thường,… để kịp thời xử trí.
• Theo dõi lượng nước tiểu, màu da, mạch và huyết áp (nếu có thiết bị hỗ trợ).

4. Báo với bác sĩ ngay nếu có tình trạng bất thường

Người bệnh không tự điều trị tại nhà khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ sốt xuất huyết. Bệnh nhân nên đến các cơ sở y tế khi có những triệu chứng như:

• Đau bụng, nôn nhiều, lừ đừ, chảy máu bất thường.
• Tiểu ít, chóng mặt, mạch nhanh, huyết áp thấp.
• Dấu hiệu mất nước hoặc suy tuần hoàn.

Áp dụng đúng và đầy đủ các biện pháp này sẽ giúp bảo vệ tốt sức khỏe của bản thân và gia đình, hạn chế được tình trạng sốt xuất huyết trở nặng.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Tóm lại, sốt xuất huyết nặng là cấp độ nghiêm trọng của tình trạng sốt xuất huyết, có thể xảy ra đột ngột sau giai đoạn sốt nếu không được kiểm soát hiệu quả. Bệnh thường có tiến triển nhanh, dễ gây ra các biến chứng nghiêm trọng và tử vong cho người bệnh. Vì vậy, việc nhận biết sớm các cảnh báo kết hợp điều trị đúng phác đồ và phòng ngừa bệnh một cách chủ động là những giải pháp hiệu quả nhất giúp giảm thiểu các rủi ro, bảo vệ tốt sức khỏe của bản thân và gia đình.