Triệu chứng sốt xuất huyết lần 2 vì sao nặng hơn lần đầu?

Sốt xuất huyết lần 2 thường được cảnh báo có nguy cơ diễn tiến nặng hơn, làm tăng khả năng gặp các biến chứng như thoát huyết tương, xuất huyết hoặc sốc. Vậy triệu chứng sốt xuất huyết lần 2 có gì khác biệt so với lần đầu và vì sao bệnh có thể trở nên nguy hiểm hơn? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Tại sao sốt xuất huyết vẫn có nguy cơ tái nhiễm?

Nhiều người lầm tưởng rằng một khi đã mắc sốt xuất huyết thì cơ thể sẽ có miễn dịch và không bao giờ bị lại. Tuy nhiên trên thực tế, một người có thể bị tái nhiễm bệnh, điều này được giải thích bởi nguyên nhân sau:

• Sự đa dạng của các chủng virus: Virus Dengue gây bệnh có đến 4 type huyết thanh (chủng) khác nhau hoàn toàn, được ký hiệu lần lượt là DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Cả 4 chủng này đều lưu hành tại Việt Nam và có khả năng gây bệnh tương tự nhau.
• Không có miễn dịch bảo vệ chéo: Khi bạn mắc bệnh lần đầu tiên do một chủng cụ thể (ví dụ: DEN-1), cơ thể sẽ sản sinh ra kháng thể đặc hiệu giúp bảo vệ bạn suốt đời trước riêng chủng đó. Tuy nhiên, lượng kháng thể này hoàn toàn không có tác dụng phòng ngừa đối với 3 chủng còn lại (DEN-2, DEN-3 và DEN-4). (1)

Chính vì vậy, sau khi khỏi bệnh lần đầu, bạn chỉ mới miễn nhiễm với duy nhất 1 chủng virus. Nếu tiếp tục bị muỗi mang các chủng virus còn lại đốt, bạn hoàn toàn có thể bị tái nhiễm lần 2, sốt xuất huyết lần 3 hay thậm chí là lần 4.

Triệu chứng sốt xuất huyết lần 2

Các triệu chứng sốt xuất huyết lần 2 thường xuất hiện sau thời gian ủ bệnh khoảng 4-10 ngày và có thể được chia thành giai đoạn khởi phát, giai đoạn tiến triển và các dấu hiệu cảnh báo nặng cần được theo dõi đặc biệt.

1. Biểu hiện ban đầu

Trong những ngày đầu, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:

• Sốt cao đột ngột từ 39-40°C.
• Đau đầu, đau hốc mắt.
• Đau nhức cơ, xương khớp.
• Mệt mỏi, chán ăn.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Phát ban trên da.

2. Triệu chứng tiến triển

Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, một số trường hợp có thể xuất hiện:

• Giảm tiểu cầu.
• Dễ bầm tím hoặc xuất huyết dưới da.
• Chảy máu chân răng, chảy máu mũi.
• Thoát huyết tương gây cô đặc máu.
• Mệt nhiều, tay chân lạnh.

3. Dấu hiệu cảnh báo nặng

Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu sau:

• Đau bụng nhiều hoặc đau vùng gan.
• Nôn liên tục.
• Khó thở, tức ngực.
• Tiểu ít bất thường.
• Bồn chồn, vật vã hoặc li bì.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Dấu hiệu sốc như tụt huyết áp, chân tay lạnh, mạch nhanh.

Bị sốt xuất huyết lần 2 có nặng hơn lần đầu không?

Sốt xuất huyết lần 2 có thể nặng hơn lần đầu, tuy nhiên điều này còn tùy từng trường hợp và không phải ai mắc bệnh lần 2 cũng diễn tiến nặng. Nếu bạn bị muỗi mang type huyết thanh Dengue khác đốt sau đó vài tháng hoặc vài năm, cơ thể sẽ nhận ra đó là virus Dengue và lập tức huy động các kháng thể cũ đến chống lại. Tuy nhiên, vì chủng virus mới này có cấu trúc bề mặt khác biệt, các kháng thể cũ tuy bám được vào virus nhưng lại không thể trung hòa hay tiêu diệt được nó.

Đây chính là thời điểm hiện tượng tăng cường phụ thuộc kháng thể (ADE) xảy ra. Các kháng thể cũ liên kết với virus mới tạo thành 1 tổ hợp gắn kết. Theo phản xạ tự nhiên, các tế bào phòng ngự của cơ thể (như đại thực bào) sẽ đến nuốt chửng tổ hợp này để dọn dẹp sạch sẽ. Thế nhưng, vì virus mới chưa bị tiêu diệt nên chúng vẫn còn sống nguyên vẹn. Lúc này, kháng thể vô tình hoạt động mở đường, giúp virus đi thẳng vào bên trong tế bào phòng ngự của bạn một cách dễ dàng.

Một khi đã lọt vào bên trong, virus nhân lên với tốc độ chóng mặt, khiến tải lượng virus trong cơ thể tăng vọt, cao hơn rất nhiều so với lần nhiễm đầu tiên. Để đáp trả lại sự bùng phát dữ dội này, hệ miễn dịch sẽ phóng thích một lượng lớn các chất trung gian hóa học gây viêm vào máu, tạo nên một sự kiện cấp tính gọi là cơn bão cytokine.

Mặc dù các chất hóa học này được sinh ra để chống lại nhiễm trùng, nhưng phản ứng quá mức của chúng lại quay sang gây hại cho chính cơ thể. Tình trạng viêm hệ thống nghiêm trọng khiến thành mạch máu tăng tính thấm (trở nên lỏng lẻo hơn), dẫn đến hiện tượng thoát huyết tương (chất lỏng trong lòng mạch bị rò rỉ ra ngoài).

Sự mất dịch đột ngột này là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các thể bệnh nặng như sốt Dengue (DHF) hoặc hội chứng sốc Dengue (DSS). Nó có thể gây tụt huyết áp nguy hiểm, suy đa cơ quan và xuất huyết nghiêm trọng.

Tuy nhiên, ADE chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến diễn tiến bệnh. Mức độ nặng nhẹ của bệnh còn phụ thuộc vào tuýp virus Dengue gây bệnh, tải lượng virus, khoảng thời gian giữa 2 lần nhiễm, tuổi tác, tình trạng sức khỏe và khả năng đáp ứng miễn dịch của từng người.

Ngoài các kháng thể liên quan đến ADE, cơ thể vẫn còn nhiều cơ chế bảo vệ khác giúp kiểm soát sự nhân lên của virus. Vì vậy, trên thực tế có rất nhiều người mắc bệnh lần 2 nhưng chỉ xuất hiện triệu chứng nhẹ và hồi phục hoàn toàn mà không gặp biến chứng nguy hiểm.

Sốt xuất huyết lần 2 được chẩn đoán như thế nào?

Ở những người từng có tiền sử mắc bệnh, việc chẩn đoán lần 2 vẫn dựa trên sự kết hợp giữa biểu hiện lâm sàng, xét nghiệm tìm virus trực tiếp và xét nghiệm huyết thanh học. Trong giai đoạn cấp tính (thường là 7 ngày đầu tiên tính từ khi khởi sốt), 2 phương pháp được ưu tiên là:

• Xét nghiệm RT-PCR: Phát hiện vật liệu di truyền (RNA) của virus Dengue trong máu.
• Xét nghiệm kháng nguyên NS1: Phát hiện protein cấu trúc của virus, có giá trị chẩn đoán nhanh ngay từ ngày đầu tiên bị sốt.

Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nhất khi chẩn đoán nhiễm lần 2 nằm ở đáp ứng miễn dịch thứ phát của cơ thể. Vì hệ miễn dịch đã có “ký ức” từ lần nhiễm trước, nên khi gặp typep virus Dengue mới, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng phòng ngự nhanh và mạnh mẽ hơn rất nhiều.

Sự thay đổi này làm đảo lộn động học của các kháng thể:

• Kháng thể IgG tăng vọt rất sớm: Ở lần nhiễm đầu, IgG xuất hiện muộn, nhưng ở lần 2, nồng độ IgG tăng cao đột biến ngay từ những ngày đầu phát bệnh.
• Kháng thể IgM xuất hiện mờ nhạt: Lượng IgM (kháng thể cấp tính) ở lần 2 thường xuất hiện muộn hơn, nồng độ thấp, thậm chí một số trường hợp không tăng đủ để phát hiện. Do đó, nếu chỉ dựa vào duy nhất chỉ số IgM để chẩn đoán ở lần 2 sẽ rất dễ bỏ sót bệnh.

Vì vậy, đối với các trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết lần 2, các bác sĩ thường chỉ định phối hợp bộ ba xét nghiệm NS1, IgM và IgG (hoặc làm RT-PCR khi cần thiết). Sự xuất hiện của kháng nguyên NS1 hoặc RNA virus là bằng chứng khẳng định người bệnh đang trong đợt nhiễm cấp tính. Đồng thời, việc chỉ số IgG tăng cao rất sớm chính là dấu hiệu chỉ điểm rõ ràng cho thấy người bệnh đang bị nhiễm thứ phát (lần 2).

Biện pháp xử lý khi mắc sốt xuất huyết lần 2

Hiện nay vẫn chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho bệnh sốt xuất huyết. Tùy thuộc vào biểu hiện lâm sàng, người bệnh có thể được điều trị ngoại trú tại nhà hoặc yêu cầu nhập viện theo dõi.

• Đối với người bệnh điều trị tại nhà, việc quan trọng nhất là uống nhiều nước để bù dịch và kết hợp lau người bằng nước ấm. Khi hạ sốt, chỉ dùng loại thuốc hạ sốt, giảm đau thông thường được bác sĩ cho phép. Tuyệt đối tránh các loại thuốc giảm đau, kháng viêm hạ sốt thông dụng khác (đặc biệt là nhóm thuốc có đặc tính chống đông máu) vì chúng có thể làm tình trạng xuất huyết trở nên nghiêm trọng và rất khó cầm. Ngoài ra, người bệnh cần chú ý nằm màn, dùng kem chống muỗi để tránh nguy cơ lây lan virus ra cộng đồng.
• Trong trường hợp bệnh diễn tiến nặng, người bệnh cần nhập viện ngay để theo dõi sát sao. Lúc này, bác sĩ có thể chỉ định truyền dịch tĩnh mạch – phương pháp điều trị chủ đạo nhằm bù đắp lượng dịch bị thiếu hụt do hiện tượng thoát huyết tương. Về việc truyền các chế phẩm máu, y học không khuyến cáo truyền tiểu cầu dự phòng vì không mang lại lợi ích rõ rệt và dễ gây quá tải dịch; việc truyền hồng cầu hoặc máu toàn phần chỉ được chỉ định khi có xuất huyết nghiêm trọng. Tương tự, việc sử dụng các thuốc kháng viêm nhóm corticosteroid cũng không mang lại lợi ích lâm sàng nào được chứng minh, thậm chí có thể gây hại và cần tránh sử dụng, trừ khi có biến chứng tự miễn liên quan.

Phương pháp dự phòng sốt xuất huyết lần 2 tái nhiễm nhiều lần

Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều hơn 1 lần trong đời nếu tiếp xúc với các tuýp virus khác nhau, bạn vẫn cần chủ động phòng ngừa để giảm nguy cơ tái nhiễm với các biện pháp sau:

• Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi bằng cách đậy kín dụng cụ chứa nước, vệ sinh môi trường sống và không để nước đọng quanh nhà.
• Phòng tránh muỗi đốt bằng cách ngủ màn, mặc quần áo dài tay và sử dụng các biện pháp xua muỗi phù hợp.
• Theo dõi sức khỏe khi sống hoặc đến vùng có dịch để phát hiện sớm các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh.
• Tiêm vắc xin phòng bệnh khi thuộc nhóm được khuyến cáo và có chỉ định của bác sĩ.

Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ là sốt xuất huyết lần 2, người bệnh nên đến Khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được thăm khám và theo dõi sớm. Với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại, khoa có thế mạnh trong chẩn đoán và điều trị các bệnh truyền nhiễm, bệnh do virus và nhiều bệnh nội khoa khác.

Quy trình khám chữa bệnh khoa học kết hợp các phương tiện xét nghiệm, chẩn đoán hiện đại giúp đánh giá chính xác tình trạng bệnh và xây dựng hướng điều trị phù hợp. Chủ động thăm khám ngay từ giai đoạn sớm không chỉ giúp phát hiện kịp thời các dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng mà còn góp phần giảm nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

Triệu chứng sốt xuất huyết lần 2 có thể diễn tiến theo nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến nặng, tùy thuộc vào tuýp virus gây bệnh và phản ứng miễn dịch của từng người. Do đó, việc nhận biết sớm các triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo đóng vai trò quan trọng trong quá trình theo dõi và điều trị. Nếu xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt ở những người đã từng mắc bệnh trước đó, cần chủ động thăm khám và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Điều này không chỉ giúp phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian hồi phục.