Các nốt thấp khớp là gì? Cơ chế hình thành và khắc phục

Nốt thấp khớp là một trong những biểu hiện dễ gặp nhưng thường bị bỏ qua ở người mắc viêm khớp dạng thấp. Nhiều người thắc mắc các nốt này là gì, vì sao lại hình thành và liệu có thể điều trị được không?

Nốt thấp khớp là gì?

Nốt thấp khớp là những khối nhỏ có thể hình thành dưới da hoặc bên trong cơ thể người bệnh viêm khớp dạng thấp (RA). Đây là một biểu hiện ngoài khớp khá phổ biến, xuất phát từ tình trạng viêm mạn tính kéo dài do rối loạn hoạt động của hệ miễn dịch. Dù có thể ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc hạn chế vận động khi phát triển với kích thước lớn, nhưng các nốt có bản chất lành tính, không phải ung thư và không liên quan đến nguy cơ ung thư trong tương lai. (1)

Về mặt cấu tạo, nốt thấp thường bao gồm:

• Tế bào da chết
• Vùng hoại tử dạng fibrin (một loại protein cứng, dày đặc)
• Các tế bào viêm từ hệ thống miễn dịch của người bệnh.

Nguyên nhân hình thành nốt thấp khớp dưới da

Không phải tất cả người bị RA đều xuất hiện nốt thấp khớp. Theo ước tính, có khoảng 25% đến 40% người bệnh có thể phát triển nốt nổi cục dưới da; trong khi đó, dưới 1% trường hợp ghi nhận nốt xuất hiện ở các vị trí hiếm như phổi, mắt hoặc dây thanh quản.

1. Cơ chế hình thành

• Ở người bị RA, hệ miễn dịch hoạt động bất thường, tấn công nhầm vào các mô khỏe mạnh trong cơ thể, đặc biệt là ở các khớp.
• Tình trạng viêm mạn tính kéo dài không chỉ làm tổn thương khớp mà còn có thể kích thích sự hình thành các nốt thấp dưới da (hạt dưới da bệnh viêm khớp dạng thấp).

2. Các yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện nốt thấp khớp

• Mức độ hoạt động của bệnh: Trường hợp RA nặng, viêm kéo dài hoặc không kiểm soát tốt thường dễ xuất hiện nốt hơn.
• Thời gian mắc bệnh: Thời gian mắc bệnh càng kéo dài sẽ càng làm tăng nguy cơ xuất hiện nốt thấp (đặc biệt là khi bệnh kéo dài >10 năm).
• Yếu tố miễn dịch trong máu cao:
  • Nồng độ yếu tố dạng thấp (Rheumatoid Factor – RF) cao
  • Mức kháng thể CCP (anti-cyclic citrullinated peptide) cao
  • Các yếu tố này có thể được phát hiện thông qua xét nghiệm máu và có thể liên quan đến khả năng xuất hiện nốt thấp.
• Hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ mạnh xuất hiện nốt thấp, nguy cơ có thể tăng gấp 3-5 lần so với người không hút thuốc.
• Yếu tố điều trị: Sử dụng methotrexat ở những người đã có nốt thấp có thể làm chúng tiến triển nhanh hơn, đặc biệt ở ngón tay, bàn tay và phổi. Tỉ lệ gặp khoảng 5-10% ở người dùng methotrexat.

Đặc điểm nhận biết nốt thấp do viêm khớp dạng thấp

Nốt thấp khớp thường xuất hiện dưới da, gần các khớp bị ảnh hưởng và có những đặc điểm nhận biết khá đặc trưng.

1. Hình dạng, kích thước

Nốt thấp trong viêm khớp dạng thấp​ có thể có kích thước dao động từ rất nhỏ (khoảng 2mm) đến lớn hơn (khoảng 5cm), hình tròn hoặc hơi bất đối xứng, bề mặt trơn hoặc gồ ghề. Một số nốt xuất hiện đơn lẻ, những người khác có thể hình thành thành cụm. Vị trí phổ biến nhất là ở các vùng chịu áp lực như khuỷu tay, bàn tay hoặc ngón tay.

2. Cảm giác và triệu chứng thường gặp

Khi chạm vào, các nốt thường có cảm giác chắc, rắn, đôi khi di động dưới da, nhưng cũng có trường hợp kết nối với các mô hoặc gân nên không di chuyển được. Thông thường, các nốt này không gây đau, tuy nhiên trong đợt viêm cấp của bệnh RA, người bệnh có thể cảm thấy đau hoặc nhức nhẹ tại vị trí nốt. Nếu nốt có kích thước lớn và nằm gần dây thần kinh, chúng có thể gây tê, yếu cơ hoặc hạn chế vận động ở vùng bị ảnh hưởng.

Các nốt thấp khớp thường xuất hiện ở vị trí nào?

Nốt thấp khớp thường phát triển ở những vùng cơ thể chịu áp lực hoặc vận động thường xuyên trong sinh hoạt hàng ngày. Những vị trí phổ biến bao gồm:

• Khuỷu tay
• Ngón tay và cẳng tay
• Gót chân hoặc gần gân Achilles
• Hông và lưng dưới (xương cùng)
• Da đầu (đặc biệt trong trường hợp người bệnh nằm lâu hoặc không thể di chuyển khỏi giường)

Ngoài các vùng kể trên, các nốt cũng có thể hình thành ở các cơ quan bên trong cơ thể, tuy hiếm gặp hơn:

• Phổi (còn được gọi là nốt phổi)
• Củng mạc (phần trắng của mắt)
• Dây thanh quản (tổn thương dây thanh quản)

Việc phát hiện sớm vị trí xuất hiện các nốt giúp bác sĩ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh và điều chỉnh hướng điều trị phù hợp.

Rủi ro nốt thấp khớp có thể gặp phải

Mặc dù nốt thấp thường lành tính và không nguy hiểm, nhưng trong một số trường hợp, chúng có thể gây ra các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt hàng ngày.

• Ảnh hưởng đến vận động và thẩm mỹ: Khi nốt thấp xuất hiện ở những vị trí dễ thấy như bàn tay, khuỷu tay hoặc bàn chân, chúng có thể làm giảm tính thẩm mỹ và gây hạn chế vận động, đặc biệt nếu nốt lớn hoặc phát triển gần khớp.
• Nguy cơ nhiễm trùng, lở loét da: Vùng da bao phủ các nốt, nhất là ở các khu vực chịu áp lực lớn như lòng bàn chân có thể bị kích ứng, trầy xước hoặc nhiễm trùng. Khi đó, da có thể đỏ, sưng, nóng và đau, có thể cần điều trị bằng thuốc kháng sinh.
• Chèn ép dây thần kinh: Những các nốt lớn, nằm sâu hoặc gần dây thần kinh có thể gây tê, yếu cơ hoặc đau lan, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và vận động.

Do đó, nếu nốt thấp gây đau kéo dài, sưng viêm hoặc ảnh hưởng chức năng vận động, người bệnh nên chủ động thăm khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Cách loại bỏ các nốt thấp khớp trên da

Nốt thấp khớp không phải lúc nào cũng cần điều trị. Trong nhiều trường hợp, chúng có thể tự biến mất mà không cần can thiệp, tương tự như cách các triệu chứng viêm khớp dạng thấp có thể thuyên giảm theo thời gian.

1. Loại bỏ nốt thấp có thể được xem xét nếu

• Nốt gây đau, viêm hoặc ảnh hưởng đến vận động.
• Nốt làm mất thẩm mỹ và ảnh hưởng đến sự tự tin.
• Nốt không biến mất sau một thời gian dài hoặc có kích thước lớn.

2. Các phương pháp điều trị có thể bao gồm

• Corticosteroid: Bác sĩ có thể tiêm thuốc chống viêm chứa corticosteroid trực tiếp vào vùng gần nốt để giảm sưng và đau.
• DMARD (thuốc chống thấp khớp điều trị bệnh): Giúp điều hòa hệ miễn dịch và giảm viêm toàn thân.
• NSAID (thuốc kháng viêm không steroid): Giảm triệu chứng viêm nhẹ, thường dùng trong giai đoạn đầu.
• Thuốc sinh học và thuốc ức chế miễn dịch: Các loại như rituximab, tocilizumab… có thể giúp kiểm soát hoạt động miễn dịch bất thường trong RA, giảm và ngăn ngừa hình thành nốt thấp.
• Phẫu thuật có thể được bác sĩ chỉ định khi:
  • Nốt nằm gần cơ quan nội tạng hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động.
  • Các biện pháp điều trị khác không hiệu quả.
  • Nốt quá lớn, gây vướng víu trong sinh hoạt.

Việc điều trị nốt thấp sẽ được cá nhân hóa theo tình trạng bệnh, vị trí nốt và mong muốn của người bệnh. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi quyết định điều trị.

Phòng ngừa nốt thấp khớp như thế nào?

Hiện nay, không có phương pháp nào đảm bảo ngăn chặn hoàn toàn sự xuất hiện của nốt thấp khớp. Tuy nhiên, việc kiểm soát, biến chứng viêm khớp dạng thấp (RA) có thể giúp giảm nguy cơ hình thành nốt trong viêm khớp dạng thấp​ và hạn chế các biến chứng liên quan.

Một số biện pháp giúp phòng ngừa nốt thấp:

• Tuân thủ điều trị: Dùng thuốc đúng theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là các loại thuốc kiểm soát miễn dịch và chống viêm, có thể làm chậm tiến triển bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
• Không hút thuốc: Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng xuất hiện nốt dạng thấp cũng như làm nặng thêm tình trạng viêm.
• Theo dõi triệu chứng: Báo cho bác sĩ biết ngay khi có dấu hiệu mới hoặc khi triệu chứng RA trở nên nghiêm trọng hơn.
• Tăng cường vận động hợp lý: Lối sống năng động, tập luyện đều đặn giúp duy trì chức năng khớp, giảm viêm và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Việc kiểm soát tốt viêm khớp dạng thấp (RA) từ sớm là cách hiệu quả nhất để hạn chế sự hình thành nốt dạng thấp và giữ cho cơ thể khỏe mạnh lâu dài.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Nốt thấp khớp là biểu hiện ngoài da thường gặp ở người bị viêm khớp dạng thấp, hình thành do phản ứng viêm mạn tính của hệ miễn dịch. Hiểu rõ cơ chế và cách khắc phục giúp kiểm soát tốt hơn tình trạng này. Nếu phát hiện dấu hiệu của nốt thấp trong viêm khớp dạng thấp, nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.