Cong vẹo cột sống học đường cần nhận biết sớm và phòng chống

Cong vẹo cột sống học đường nghiêm trọng có thể dẫn đến biến dạng cơ thể, ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và chất lượng cuộc sống của trẻ. Vậy tình trạng này có những dấu hiệu nào và liệu có thể điều trị được không?

Nguyên nhân cong vẹo cột sống học đường

Cong vẹo cột sống học đường là tình trạng cột sống bị lệch khỏi đường thẳng tự nhiên, tạo thành hình cong bất thường về bên trái hoặc bên phải. Hình dạng cong vẹo phổ biến bao gồm cong vẹo chữ S và chữ C. Cong vẹo chữ C là khi cột sống chỉ lệch ở một vị trí với một đường cong đơn, đường cong lệch về một phía, thường xảy ra ở đoạn ngực hoặc thắt lưng. Cong vẹo chữ S là khi cột sống có hai đường cong ngược nhau, tạo thành hình chữ S.

Nguyên nhân cong vẹo cột sống ở tuổi học đường chủ yếu là do vô căn tuổi dậy thì (adolescent idiopathic scoliosis – AIS), chiếm tới 80-85% trường hợp. Tình trạng này thường khởi phát ở giai đoạn phát triển nhanh của trẻ từ 10-15 tuổi, khi cột sống và hệ cơ xương phát triển mạnh, dễ bị mất cân bằng và biến dạng. [1]

Hiện chưa xác định được nguyên nhân chính xác dẫn đến tình trạng này, song yếu tố di truyền được xem có vai trò quan trọng, khoảng 30% trường hợp có tiền sử gia đình bị cong vẹo cột sống. Ngoài ra, một số trường hợp hiếm gặp có thể do dị tật bẩm sinh cột sống, các bệnh thần kinh cơ, tuy nhiên nhóm nguyên nhân này ít gặp hơn trong lứa tuổi học sinh.

Các yếu tố như tư thế khi ngồi, nằm sai; mang cặp nặng; ít vận động… không trực tiếp gây cong vẹo cột sống nhưng có thể làm tăng mức độ cong ở những trẻ đã mắc bệnh.

Dấu hiệu nhận biết trẻ đi học đang bị cong vẹo cột sống

Trẻ bị cong vẹo cột sống có thể được phát hiện sớm qua việc quan sát dáng đi, ngoại hình. Dưới đây là một số dấu hiệu cong vẹo cột sống học đường:

• Vai hoặc xương bả vai bên cao, bên thấp không cân xứng.
• Một bên hông nhô hoặc cao hơn bên còn lại.
• Thân người nghiêng lệch một bên.
• Khi trẻ cúi người về phía trước thấy xương sườn hoặc lưng lộ ra không đều, bên cao bên thấp.
• Đường eo không cân đối, áo quần mặc bị lệch.
• Đau lưng, mỏi cơ vùng cột sống, đôi khi kèm khó thở nếu cong nặng.

Cong vẹo cột sống nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời có thể gây đau lưng kéo dài, làm giảm khả năng vận động và sinh hoạt. Trường hợp nặng có thể dẫn đến lệch hẳn lồng ngực, chèn ép phổi, tim gây khó thở, mệt mỏi, giảm hiệu quả hô hấp, gây biến dạng cột sống vĩnh viễn, ảnh hưởng đến phát triển toàn diện của trẻ. Ngoài biến dạng hình thể, cong vẹo cột sống ở tuổi học đường còn khiến trẻ bị bạn bè trêu chọc, xa lánh, rơi vào trầm cảm tự ti ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

>>> Xem thêm về tình trạng cong vẹo cột sống ở trẻ em

Chẩn đoán tình trạng cong vẹo cột sống ở học sinh

Để kiểm tra trẻ có bị cong vẹo cột sống hay không, bác sĩ sẽ quan sát tư thế đứng, dáng đi, kiểm tra các dấu hiệu lệch vai, hông và yêu cầu trẻ thực hiện một số động tác “bài kiểm tra uốn cong người về phía trước của Adam” để phát hiện đường cong bất thường ở cột sống và xương sườn. Tiếp đó, bác sĩ sẽ chỉ định một số cận lâm sàng để xác định tình trạng cong vẹo cột sống, bao gồm mức độ và góc cong như:

• Chụp X-quang: là phương pháp cơ bản và quan trọng nhất giúp bác sĩ chẩn đoán xác định và đánh giá mức độ vẹo.
• MRI hoặc CT nếu có nghi ngờ bất thường liên quan đến thần kinh cơ hoặc dị tật bẩm sinh.

Điều trị bệnh cong vẹo cột sống học đường

Tùy vào mức độ cong vẹo cột sống, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và sự phát triển của trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị phù hợp.

• Nếu cong nhẹ dưới 25 độ chưa ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, sinh hoạt: Chưa cần can thiệp, trẻ cần kiểm tra định kỳ để theo dõi tiến triển bệnh, kiểm tra độ cong.
• Nếu góc cong từ 25-40 độ: Trẻ được chỉ định đeo nẹp cột sống hàng ngày nhằm làm chậm tiến triển cong trong giai đoạn tăng trưởng.
• Nếu cong trên 45-50 độ hoặc có dấu hiệu tiến triển nặng, gây chèn ép các cơ quan: Phẫu thuật cố định cột sống bằng thanh kim loại và ghép xương thường được chỉ định nhằm ngăn ngừa cong tiến triển và cải thiện dáng đi. [2]

Ngoài ra, bác sĩ sẽ hướng dẫn trẻ thực hiện các bài tập vật lý trị liệu phù hợp để giúp tăng sức mạnh cơ lưng, cải thiện tư thế, giảm đau, góp phần tăng hiệu quả điều trị cong vẹo cột sống học đường.

Biện pháp chống cong vẹo cột sống ở tuổi học đường

Dưới đây là một số biện pháp giúp phòng tránh cong vẹo cột sống học đường:

• Ngồi đúng tư thế: Nhắc nhở trẻ ngồi thẳng lưng, không gù, không nghiêng người giúp cột sống duy trì đường cong tự nhiên, giảm áp lực và nguy cơ cong vẹo phát triển hoặc tăng nặng. Khi ngồi, hai chân đặt ngay ngắn trên sàn, cẳng chân và đùi tạo thành 1 góc 90 độ (có thể dao động trong khoảng 75 – 105 độ), có thể tựa lưng vào lưng đế để tăng điểm tựa, thân thẳng, đầu và cổ hơi ngả về phía trước.
• Không gian học tập đủ sáng: Không gian học tập của trẻ phải có ánh sáng đầy đủ giúp trẻ không phải nghiêng người hay cúi sát màn hình, sách vở, từ đó hạn chế các tư thế xấu ảnh hưởng đến cột sống.
• Không mang cặp quá nặng: Cặp sách quá nặng gây chèn ép cột sống, lệch vai và ảnh hưởng đến tư thế tự nhiên của trẻ. Trọng lượng cặp nên không vượt quá 10-15% trọng lượng cơ thể trẻ.
• Duy trì học tập và sinh hoạt hợp lý: Kết hợp nghỉ ngơi, vận động phù hợp giúp cơ xương phát triển cân đối, tăng sức mạnh nhóm cơ giữ cột sống, phòng ngừa cong vẹo hiệu quả. Không nên để trẻ ngồi học, xem tivi, ngồi máy tính quá lâu; tốt nhất chỉ khoảng 35-45 phút phải có thời gian nghỉ ngơi. Nên khuyến khích trẻ tham gia thể dục thể thao đều đặn, vừa sức và đảm bảo chế độ dinh dưỡng khoa học, đủ và đa dạng dinh dưỡng.
• Khám sức khỏe định kỳ: Khám định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cong vẹo, theo dõi sự phát triển của cột sống trẻ và có biện pháp can thiệp kịp thời. [3]

>>> Tìm hiểu thêm các bệnh học đường thường gặp ở học sinh

Khi trẻ có dấu hiệu cong vẹo cột sống, nhà trường và phụ huynh cần phối hợp theo dõi, điều chỉnh tư thế học tập và đưa trẻ đi khám sớm. Bạn có thể liên hệ với Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để trẻ được đánh giá, tư vấn và can thiệp kịp thời.

Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về cong vẹo cột sống học đường. Việc duy trì thói quen sinh hoạt khoa học, tư thế đúng và thăm khám sức khỏe định kỳ là yếu tố quan trọng giúp trẻ phát triển khỏe mạnh, toàn diện.