Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do virus gây ra, có thể để lại di chứng thần kinh nặng nề hoặc đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà chủ yếu truyền qua muỗi mang virus. Vậy viêm não Nhật Bản lây qua đường nào, những yếu tố nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh và cần làm gì để phòng ngừa hiệu quả? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Có. Đây là bệnh truyền nhiễm do virus, nhưng không lây trực tiếp từ người sang người. Virus được truyền sang người chủ yếu qua muỗi Culex mang virus.
Viêm não Nhật Bản là bệnh truyền nhiễm do virus viêm não Nhật Bản (Japanese encephalitis virus – JEV) gây ra. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người thông qua tiếp xúc thông thường, đường hô hấp, ăn uống hay quá trình chăm sóc người bệnh. Người nhiễm virus thường không có nồng độ virus trong máu đủ cao để lây ngược trở lại cho muỗi, do đó không duy trì được chu kỳ lây truyền. (1)
Con đường lây truyền chủ yếu của viêm não Nhật Bản là thông qua muỗi đốt, đặc biệt là các loài muỗi Culex. Sau khi hút máu từ các vật chủ khuếch đại virus như lợn hoặc chim nước, muỗi sẽ mang virus gây bệnh viêm não Nhật Bản và truyền sang người khi đốt. Vì vậy, muỗi được xem là mắt xích trung gian quan trọng nhất trong chu trình lây truyền viêm não Nhật Bản.
Viêm não Nhật Bản lây truyền chủ yếu qua đường muỗi đốt, đặc biệt là muỗi Culex mang virus viêm não Nhật Bản (JEV).
Virus viêm não Nhật Bản lưu hành trong tự nhiên theo chu trình giữa động vật và muỗi. Các vật chủ chính mang virus bao gồm lợn nuôi, đặc biệt tại các trang trại chăn nuôi, cùng các loài chim nước hoang dã như cò, vạc và những loài chim sống ở vùng ngập nước. Đây là các vật chủ khuếch đại virus, góp phần duy trì nguồn bệnh trong môi trường tự nhiên.
Muỗi Culex, đặc biệt là Culex tritaeniorhynchus, là trung gian truyền bệnh chủ yếu. Sau khi hút máu từ lợn hoặc chim nước nhiễm virus, sau thời gian ủ trong cơ thể muỗi, virus nhân lên và hiện diện trong tuyến nước bọt.. Bệnh thường lưu hành ở các vùng nông thôn, khu vực trồng lúa nước, nơi có nhiều ao tù nước đọng, chuồng trại chăn nuôi và điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản. (1)
Khi muỗi mang virus đốt người, Virus theo nước bọt của muỗi xâm nhập vào da và mô dưới da, sau đó nhân lên tại chỗ, lan đến hạch bạch huyết và cuối cùng vào máu. Con người là vật chủ ngẫu nhiên, nghĩa là có thể mắc bệnh nhưng không đóng vai trò duy trì chu trình lây truyền trong tự nhiên. Viêm não Nhật Bản không lây từ người sang người qua tiếp xúc thông thường, đường hô hấp, ăn uống hay chăm sóc người bệnh. Bệnh cũng không lây khi chạm vào động vật nhiễm bệnh hoặc khi ăn thịt và các sản phẩm từ động vật.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus sẽ nhân lên và trải qua thời gian ủ bệnh khoảng 4-14 ngày, phổ biến nhất là từ 5-15 ngày. Phần lớn người nhiễm virus không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, thoáng qua.
Tuy nhiên, ở một tỷ lệ nhỏ trường hợp (khoảng dưới 1%), virus có thể vượt qua hàng rào máu não, xâm nhập hệ thần kinh trung ương và gây viêm não, đôi khi kèm theo tổn thương màng não.. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng gáy, rối loạn ý thức, co giật, liệt hoặc hôn mê. Bệnh có nguy cơ gây tử vong hoặc để lại các di chứng thần kinh nặng nề, kéo dài.
Nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản không giống nhau ở tất cả mọi người mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố liên quan đến môi trường sống, điều kiện khí hậu, nguồn lưu hành virus và khả năng miễn dịch của cơ thể. Vì vậy, viêm não Nhật Bản lây qua đường nào cũng là vấn đề cần hiểu rõ để chủ động phòng ngừa. Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm bao gồm:
Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa viêm não Nhật Bản. Để hiểu rõ viêm não Nhật Bản lây qua đường nào và chủ động bảo vệ sức khỏe, vắc xin được khuyến cáo cho trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên, người sinh sống hoặc làm việc tại vùng lưu hành bệnh, người thường xuyên tiếp xúc với muỗi, lợn hoặc chuẩn bị đi đến các khu vực có nguy cơ cao.
Bên cạnh tiêm chủng, cần chủ động phòng tránh muỗi đốt bằng cách: (2)
Việc kết hợp tiêm vắc xin với các biện pháp phòng chống muỗi sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc viêm não Nhật Bản cũng như nhiều bệnh truyền qua muỗi khác.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm não Nhật Bản lây qua đường nào? Bệnh chủ yếu lây truyền qua muỗi Culex mang virus viêm não Nhật Bản, không lây trực tiếp từ người sang người qua tiếp xúc thông thường. Mặc dù phần lớn trường hợp nhiễm virus không có triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, một số người bệnh có thể diễn tiến nặng với tình trạng viêm não (đôi khi kèm viêm màng não) và để lại di chứng thần kinh nghiêm trọng. Vì vậy, chủ động phòng ngừa bằng tiêm vắc xin đầy đủ, kết hợp các biện pháp chống muỗi đốt và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ là những cách hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như cộng đồng.
