Sốt lạnh run người ở trẻ em do đâu?

Nhiều phụ huynh bối rối khi con đang nóng rực nhưng tay chân lại lạnh ngắt, toàn thân run rẩy từng cơn. Tình trạng sốt lạnh run người ở trẻ em có thể chỉ là phản ứng khi nhiệt độ cơ thể tăng nhanh, nhưng cũng là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi hay sốt rét cần can thiệp sớm. Việc đắp chăn dày, lau nước lạnh hoặc chờ trẻ hết run mới hạ sốt đều có thể khiến diễn tiến nặng hơn. Vậy cơn run này xuất phát từ đâu, khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay và cách xử trí tại nhà thế nào mới đúng?

Sốt lạnh run người ở trẻ em là gì?

Sốt lạnh run người ở trẻ em là tình trạng tăng thân nhiệt kèm theo các cơn co cơ không tự chủ gây run rẩy toàn thân, thường xảy ra khi cơ thể phản ứng với nhiễm trùng do virus hoặc vi khuẩn. Đây là phản ứng sinh lý tự nhiên nhằm tạo môi trường nhiệt độ cao bất lợi cho sự phát triển của vi khuẩn và virus, đồng thời tăng cường hoạt động của hệ miễn dịch.

Triệu chứng sốt lạnh run ở trẻ em nhận biết như thế nào?

1. Dấu hiệu điển hình của sốt lạnh run

Ở giai đoạn tăng nhiệt, trẻ sốt lạnh run người sẽ có các triệu chứng thường gặp sau:

• Sốt từ 38 độ trở lên.
• Run rẩy toàn thân, có thể nghiến răng, run cầm cập.
• Tay chân lạnh, co cơ, da nổi gai ốc do co mạch ngoại vi.
• Dễ cáu kỉnh, mệt mỏi, biếng ăn.

2. Phân biệt sốt lạnh run và co giật do sốt

Khác với co giật do sốt, trẻ sốt lạnh run người vẫn tỉnh táo, phản ứng với xung quanh. Cảm giác lạnh có thể kéo dài khoảng 30 phút, đến khi cơ thể đạt được mức nhiệt mới do trung tâm điều nhiệt đặt ra.

Ở trẻ sốt co giật, cơ co giật ảnh hưởng toàn thân theo nhịp rõ ràng và có thể dữ dội, kéo dài dưới 5 phút. Trong cơn co giật, trẻ mất ý thức và thường kèm triệu chứng mắt trợn, giật cơ mặt.

Nguyên nhân gây sốt kèm lạnh run ở trẻ em

Dưới đây là một số nguyên nhân thường gặp gây sốt lạnh run người ở trẻ em:

• Nhiễm virus: Nhiễm virus là nguyên nhân phổ biến nhất, chiếm phần lớn các trường hợp sốt kèm lạnh run ở trẻ em. Các tác nhân thường gặp bao gồm virus Cúm (Influenza A, B), Enterovirus, Rhinovirus, RSV, Adenovirus, Rotavirus, Norovirus, EBV (Epstein-Barr virus)… (1)
• Nhiễm vi khuẩn: Sốt lạnh run người ở trẻ có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn. Các bệnh lý nhiễm khuẩn có thể gây tình trạng sốt lạnh run người ở trẻ em thường gặp như:
  • Viêm phổi do vi khuẩn do Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Mycoplasma pneumoniae.
  • Nhiễm khuẩn tiết niệu (UTI), viêm đài bể thận.
  • Nhiễm khuẩn huyết.
  • Viêm màng não vi khuẩn.
  • Viêm khớp nhiễm khuẩn, viêm tủy xương cấp.
• Nguyên nhân khác:
  • Sau tiêm vaccine: Sốt là phản ứng phổ biến sau tiêm chủng, thường xuất hiện trong 24-48 giờ, đặc biệt với các vaccine như Vaccine cúm, sởi-quai bị-rubella, phế cầu, Hib… Đây là phản ứng miễn dịch với kháng nguyên, giải phóng cytokine gây sốt, thường tự giới hạn trong 1-2 ngày.
  • Bệnh lý tự miễn: Một số bệnh tự miễn có thể gây sốt kéo dài như bệnh Kawasaki, bệnh Still, lupus ban đỏ hệ thống…
  • Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc kháng sinh, thuốc chống động kinh, có thể gây phản ứng sốt kèm ớn lạnh. Tình trạng này thường xuất hiện sau khi đã dùng thuốc một vài ngày và tự cải thiện khi ngừng thuốc.

Cơ chế gây lạnh run khi sốt ở trẻ

Khi có tác nhân gây bệnh xâm nhập (virus, vi khuẩn, nội độc tố), hệ thống miễn dịch giải phóng các cytokine tiền viêm khiến trung tâm điều nhiệt tại vùng dưới đồi bị kích hoạt làm tăng điểm đặt nhiệt độ cơ thể. Khi điểm đặt nhiệt tăng, cơ thể nhận ra rằng thân nhiệt hiện tại đang thấp hơn mức cần đạt và tập trung tăng thân nhiệt qua hai cơ chế:

• Co mạch ngoại vi: Co các mạch máu ở xa nhằm giảm tỏa nhiệt từ da, khiến trẻ có cảm giác ớn lạnh, tay chân lạnh, da tái nhợt.
• Run cơ sinh nhiệt: Các cơn run rẩy liên tục sẽ giúp cơ co nhanh, tăng chuyển hóa và sản sinh nhiệt.

Sau khi thân nhiệt đạt đến điểm đặt mới, cơn run ngừng và trẻ bước vào giai đoạn sốt cao. Khi nguyên nhân gây sốt được giải quyết, điểm đặt giảm trở lại mức bình thường, cơ thể giãn mạch và đổ mồ hôi để tỏa bớt nhiệt, hạ sốt.

Sốt lạnh run ở trẻ em có nguy hiểm không?

Phần lớn trẻ lạnh run khi sốt là phản ứng bảo vệ tự nhiên của hệ miễn dịch nhằm ức chế sự phát triển của vi khuẩn, virus, tăng cường hoạt động của bạch cầu và sản xuất kháng thể. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt là nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, viêm phổi nặng… Do vậy, bố mẹ cần theo dõi sát tình trạng của trẻ và đưa trẻ đến bệnh viện nếu có các bất thường dưới đây:

• Trẻ nhỏ dưới 3 tháng tuổi bị sốt.
• Da nhợt, tái, lạnh hoặc nổi vân tím.
• Li bì, khó đánh thức.
• Khó thở, thở nhanh, rút lõm lồng ngực.
• Cứng gáy, đau đầu dữ dội, sợ ánh sáng.
• Co giật.
• Phát ban.
• Dấu hiệu mất nước.
• Sốt khó hạ trong 24 giờ.
• Nôn nhiều.

Cách xử trí sốt lạnh run ở trẻ em tại nhà

Khi trẻ đang trong cơn lạnh run, bố mẹ nên giữ trẻ ấm nhẹ bằng cách cho trẻ mặc quần áo hoặc đắp một lớp chăn mỏng nhẹ nhằm giúp trẻ dễ chịu và vỗ về trấn an trẻ.

Sau khi cơn run qua, trẻ chuyển sang giai đoạn sốt cao, bố mẹ cần đo thân nhiệt của trẻ bằng nhiệt kế, cởi bỏ chăn và cho trẻ dùng thuốc hạ sốt khi trẻ có vẻ khó chịu, đau hoặc nhiệt độ ≥38,5°C. Đồng thời, bố mẹ có thể kết hợp chườm ấm vùng trán, nách, bẹn để hỗ trợ hạ sốt, khuyến khích trẻ uống nhiều nước lọc, sữa và oresol pha đúng tỷ lệ để bù nước và điện giải. Khi uống nước, bố mẹ cho trẻ uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên trong ngay.

Phòng ngừa sốt và lạnh run ở trẻ em

Lạnh run khi sốt là một phần của phản ứng miễn dịch trước sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh, do vậy không có biện pháp phòng ngừa sốt lạnh run người ở trẻ em. Tuy nhiên, bố mẹ có thể giảm mức độ nghiêm trọng của các đợt sốt qua các biện pháp sau:

• Tiêm phòng đầy đủ theo lịch: Vaccine là biện pháp hiệu quả nhất để phòng các bệnh nhiễm trùng gây sốt. Bố mẹ cần cho trẻ tiêm phòng đúng lịch và đủ mũi, đặc biệt các vaccine ngừa cúm mùa, phế cầu, Hib, não mô cầu, thủy đậu…
• Vệ sinh tay thường xuyên: Rửa tay đúng cách là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả cao trong phòng ngừa bệnh lây qua đường hô hấp và tiêu hóa.
• Nuôi con bằng sữa mẹ 6 tháng đầu đời: Sữa mẹ cung cấp kháng thể thụ động và các yếu tố miễn dịch, giúp trẻ trong 6 tháng đầu đời có sức đề kháng tốt hơn.
• Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây bệnh: Tránh đưa trẻ nhỏ đến nơi đông người trong mùa dịch cúm, hạn chế tiếp xúc với người đang bệnh hô hấp.
• Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ và ngủ đủ giấc: Cả hai yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh cho trẻ.
• Không lạm dụng kháng sinh: Dùng kháng sinh không cần thiết làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm sức đề kháng tự nhiên và tạo điều kiện cho vi khuẩn kháng thuốc. Bố mẹ chỉ cho trẻ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ và phải tuân theo đúng liệu trình.

Bệnh viện Tâm Anh triển khai thăm khám và điều trị các bệnh lý gây sốt, rét run ở trẻ với đội ngũ bác sĩ Nhi khoa nhiều năm kinh nghiệm, hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hiện đại, hỗ trợ xác định nguyên nhân sớm và xây dựng phác đồ phù hợp từng trẻ. Khi trẻ sốt cao kèm run rẩy, li bì, bỏ bú hoặc sốt kéo dài không giảm, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá trực tiếp. Liên hệ hotline hoặc fanpage Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để đặt hẹn khám và được hướng dẫn chăm sóc trẻ tại nhà đúng cách.

Để đặt lịch thăm khám và tư vấn cùng các bác sĩ tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh, quý khách hàng có thể đặt lịch trực tuyến qua thông tin sau đây:

Sốt lạnh run người ở trẻ em là biểu hiện cần được quan sát kỹ thay vì chỉ tập trung vào con số trên nhiệt kế. Cơn run thường xuất hiện ở giai đoạn thân nhiệt đang tăng, nên điều quan trọng là giữ trẻ ở môi trường thoáng, mặc quần áo mỏng, bù đủ nước và dùng thuốc hạ sốt theo đúng cân nặng. Dấu hiệu li bì, co giật, da tím tái, run kéo dài hoặc sốt cao không đáp ứng thuốc là lúc trẻ cần được thăm khám ngay để loại trừ nhiễm khuẩn nặng. Theo sát nhiệt độ, lượng nước uống và trạng thái tinh thần của trẻ giúp cha mẹ xử trí kịp thời.