
Mảng xơ vữa là khối cholesterol, tế bào viêm, mô xơ và canxi tích tụ trong thành động mạch. Mảng có thể bắt đầu hình thành từ thời thơ ấu, nhưng phải mất nhiều năm, thậm chí vài chục năm, mới đủ lớn để làm hẹp lòng mạch. Hiểu rõ cơ chế hình thành mảng xơ vữa giúp chủ động phòng ngừa từ sớm.

Cơ chế hình thành mảng xơ vữa là một quá trình liên tục, bao gồm các phản ứng sinh hóa và biến đổi cấu trúc tế bào phức tạp tại thành mạch. Quá trình này diễn ra qua 4 giai đoạn chính, bắt đầu từ sự tổn thương vi mô ban đầu cho đến nguy cơ vỡ mảng xơ vữa nguy hiểm.
Lớp tế bào lót trong cùng của mạch máu vốn có nhiệm vụ bảo vệ thành mạch và giúp máu lưu thông mượt mà. Tuy nhiên, khi chịu tác động từ huyết áp cao, khói thuốc lá hay đường huyết tăng, lớp lót này sẽ bị tổn thương và xước nhẹ. Hậu quả là lớp nội mạc mạch máu mất đi khả năng bảo vệ, tạo điều kiện cho các chất có hại bám vào và châm ngòi cho phản ứng viêm.
Cholesterol “xấu” (LDL-C) trong máu dễ dàng chui qua vết xước ở lớp lót để đi sâu vào bên trong thành mạch và biến chất. Nhận diện có bất thường, các tế bào bạch cầu sẽ di chuyển đến và xử lý những hạt mỡ biến tính này. Tuy nhiên, nếu có quá nhiều LDL-C, bạch cầu sẽ bị phình to ra và bám lại thành từng vệt mỡ đục trên thành mạch.
Để ngăn khối mỡ trôi ra ngoài, các tế bào cơ ở thành mạch sẽ di chuyển đến và tiết ra chất xơ để bao bọc khối mỡ lại, tạo thành một lớp vỏ xơ cứng. Theo thời gian, canxi trong máu tiếp tục lắng đọng vào đây khiến khối xơ vữa cứng như đá. Lúc này, thành mạch bị mất đi độ đàn hồi tự nhiên và lòng mạch bắt đầu bị thu hẹp lại.
>>> Xem thêm: Mảng bám động mạch hình thành do đâu? Có đáng ngại?
Các tế bào viêm bên trong mảng xơ vữa liên tục tiết ra chất bào mòn, làm cho lớp vỏ xơ ngày càng mỏng và yếu đi. Áp lực từ dòng máu chảy mạnh có thể làm rách hoặc nứt lớp vỏ mỏng này, khiến nhân mỡ bên trong bị lộ ra ngoài. Ngay lập tức, các tiểu cầu và tế bào máu sẽ tụ lại tạo thành cục máu đông lớn, có thể gây tắc nghẽn mạch máu hoàn toàn chỉ trong vài phút.

Quá trình xơ vữa mạch máu diễn ra nhanh hay chậm phụ thuộc vào các yếu tố nguy cơ. Mỗi yếu tố tác động vào một hoặc nhiều giai đoạn trong cơ chế hình thành mảng xơ vữa, vì vậy nhận biết và phân loại các tác nhân này sẽ giúp người bệnh chủ động bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi được:

Nhóm yếu tố nguy cơ có thể thay đổi/kiểm soát được: (1)
Mảng xơ vữa ổn định có cấu trúc tương đối chắc chắn với lớp vỏ xơ rất dày bao bọc bên ngoài và nhân mỡ nhỏ bên trong. Nhờ lớp vỏ dày, mảng này rất khó bị vỡ ra bất ngờ, nhưng khi nó phát triển to dần sẽ làm hẹp lòng mạch, gây ra các cơn đau thắt ngực hoặc mỏi chân khi vận động do thiếu máu nuôi dưỡng.
Ngược lại, mảng xơ vữa dễ vỡ (không ổn định) lại giống như “quả bom hẹn giờ” với lớp vỏ xơ rất mỏng nhưng chứa đựng một nhân mỡ lớn và nhiều tế bào viêm bên trong. Loại mảng này có thể không làm hẹp lòng mạch nhiều nên khó phát hiện, nhưng nó lại rất dễ bị nứt vỡ đột ngột dưới áp lực máu, tạo ra cục máu đông gây ra đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim cấp tính. Đây là những biến chứng xơ vữa động mạch có thể đe dọa tính mạng.

Chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ giúp làm chậm cơ chế hình thành mảng xơ vữa và là cách phòng ngừa xơ vữa động mạch hiệu quả, giúp mạch máu luôn khỏe mạnh. Mỗi người nên thực hiện thói quen sinh hoạt lành mạnh và theo dõi sức khỏe tim mạch định kỳ để giúp phát hiện sớm nhằm ngăn chặn mảng xơ vữa tích tụ bằng cách:
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hiểu rõ về cơ chế hình thành mảng xơ vữa giúp chúng ta nhận thấy được những rủi ro tiềm ẩn đang âm thầm diễn ra trong hệ thống mạch máu. Vì vậy, mỗi người nên chủ động có lối sống khoa học, thăm khám sức khỏe định kỳ để bảo vệ hệ mạch máu, bảo vệ trái tim luôn khỏe mạnh.