
Tình trạng đường huyết cao kéo dài ở người bệnh đái tháo đường có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ, ảnh hưởng đến mắt, thận và hệ thần kinh. Biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường thường tiến triển âm thầm nhưng dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng nếu người bệnh không phát hiện và kiểm soát kịp thời. Vậy những biến chứng này gồm những gì và có gì khác với các biến chứng mạch máu lớn?

Biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường là tình trạng tổn thương các mạch máu nhỏ do đường huyết tăng cao kéo dài, làm suy giảm chức năng cung cấp máu và oxy đến các mô, cơ quan. Tình trạng này thường ảnh hưởng đến 3 cơ quan chính gồm: mắt (bệnh võng mạc đái tháo đường), thận (bệnh thận đái tháo đường) và hệ thần kinh (bệnh thần kinh đái tháo đường). Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, các tổn thương có thể tiến triển, dẫn đến suy giảm thị lực, suy giảm chức năng thận và mất cảm giác ở tay, chân.
Nguy cơ biến chứng mạch máu nhỏ không giống nhau ở mọi trường hợp mà phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, mức độ kiểm soát đường huyết và tình trạng cụ thể của người bệnh. Một số nhóm người có nguy cơ xuất hiện các biến chứng này cao hơn gồm: (1)

Các biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường thường gặp gồm bệnh thần kinh đái tháo đường, bệnh thận đái tháo đường và bệnh võng mạc đái tháo đường. Những tổn thương này có thể tiến triển âm thầm, vì vậy người bệnh cần kiểm soát đường huyết và khám định kỳ để phát hiện sớm:
Bệnh thần kinh đái tháo đường xảy ra khi đường huyết cao kéo dài làm tổn thương các dây thần kinh. Biến chứng thường ảnh hưởng đến bàn chân và cẳng chân, gây tê bì, châm chích, đau rát, giảm cảm giác hoặc yếu cơ. Một số trường hợp còn bị tổn thương thần kinh tự chủ, dẫn đến rối loạn tiêu hóa, táo bón/tiêu chảy, buồn nôn và nôn, chán ăn…
Bệnh thận đái tháo đường là tình trạng glucose máu cao kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ và bộ lọc của thận, ảnh hưởng đến khả năng loại bỏ chất thải và nước dư thừa khỏi máu, khiến chúng tích tụ trong cơ thể. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), cứ 3 người bệnh đái tháo đường thì có 1 người xuất hiện biến chứng ở thận. Bệnh thường tiến triển chậm trong nhiều năm. (2)
Bệnh võng mạc đái tháo đường do đường trong máu cao làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc (lớp mô có vai trò tiếp nhận ánh sáng ở phía sau mắt). Các mạch máu có thể bị rò rỉ dịch, xuất huyết hoặc phát triển bất thường, gây phù hoàng điểm và suy giảm thị lực. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường chưa có triệu chứng rõ ràng; khi bệnh tiến triển, có thể xuất hiện nhìn mờ, thấy các đốm hoặc vệt tối trước mắt, thậm chí mất thị lực.
Bệnh đái tháo đường có 2 nhóm biến chứng chính là biến chứng mạch máu nhỏ và biến chứng mạch máu lớn. Dưới đây là thông tin giúp bạn đọc phân biệt 2 nhóm này theo cơ quan ảnh hưởng, dạng tổn thương, bệnh lý thường gặp và cơ chế chính:
| Tiêu chí | Mạch máu nhỏ | Mạch máu lớn |
| Cơ quan ảnh hưởng | Mắt, thận, hệ thần kinh ngoại biên | Tim, não, mạch máu lớn ở chân, tay |
| Tổn thương | Tổn thương các mạch máu nhỏ và cấu trúc vi mạch liên quan, gây ảnh hưởng đến chức năng của mô, cơ quan | Xơ vữa động mạch lớn và vừa, làm hẹp hoặc tắc lòng mạch, giảm lưu lượng máu đến các cơ quan |
| Biến chứng | Bệnh võng mạc đái tháo đường, bệnh thận đái tháo đường, bệnh thần kinh đái tháo đường | Bệnh động mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, bệnh động mạch ngoại biên |
| Cơ chế chính | Tăng đường huyết kéo dài gây rối loạn chức năng mạch máu và tổn thương mô | Đường huyết cao cùng các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa và tăng nguy cơ huyết khối |

Nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị kịp thời, các biến chứng này có thể dẫn đến các tổn thương nghiêm trọng và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống của người bệnh:
Để chẩn đoán biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường, bác sĩ cần kết hợp thăm khám lâm sàng với các xét nghiệm chuyên biệt để phát hiện tổn thương ở mắt, thận và hệ thần kinh:

Phác đồ điều trị biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường sẽ phụ thuộc vào loại biến chứng, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Phát hiện sớm, điều trị đúng hướng có thể giúp làm chậm tiến triển và hạn chế nguy cơ tổn thương nghiêm trọng.
Trong quá trình điều trị, bác sĩ sẽ tập trung kiểm soát các chỉ số gồm: đường huyết, huyết áp, mỡ máu, đồng thời áp dụng các phương pháp điều trị riêng cho từng biến chứng, cụ thể:
Dù không thể phòng ngừa hoàn toàn, người bệnh áp dụng những biện pháp dưới đây có thể giúp giảm nguy cơ xuất hiện hoặc làm chậm tiến triển của các biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường:
Khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là đơn vị khám chữa bệnh uy tín, chuyên khám, tầm soát, theo dõi và điều trị các bệnh rối loạn nội tiết tố, rối loạn tăng trưởng, đái tháo đường cùng các biến chứng liên quan. Đội ngũ bác sĩ, chuyên gia giàu kinh nghiệm, phối hợp đa chuyên khoa cùng với hệ thống máy móc, thiết bị xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hiện đại như máy đo vận tốc sóng mạch ABI, máy đo áp lực bàn chân Sidas, máy hút áp lực âm VAC…, hỗ trợ đánh giá tình trạng bệnh, phát hiện sớm tổn thương và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng khách hàng. Đặc biệt, đây là một trong những cơ sở y tế có phòng khám chuyên biệt về bàn chân đái tháo đường, cung cấp các dịch vụ chăm sóc bàn chân, tầm soát nguy cơ loét, nhiễm trùng, điều trị các tổn thương ở bàn chân nhằm hạn chế biến chứng tiến triển nặng, góp phần giảm nguy cơ cắt cụt chi và bảo vệ khả năng vận động, chất lượng cuộc sống cho khách hàng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các biến chứng mạch máu nhỏ do đái tháo đường có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến mắt, thận và hệ thần kinh nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời. Người bệnh nên duy trì đường huyết ổn định, kiểm soát huyết áp và mỡ máu, tuân thủ phác đồ điều trị, đồng thời khám mắt, kiểm tra chức năng thận và tầm soát tổn thương bàn chân định kỳ.