Virus Seoul là gì? Vì sao cần cảnh giác?

Virus Seoul (SEOV) là một chủng virus thuộc nhóm Hantavirus, có thể gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận ở người (HFRS). Dù thường gây ra các thể bệnh nhẹ hơn so với các chủng virus Hanta khác, nhưng SEOV vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây suy thận cấp nghiêm trọng nếu không được phát hiện kịp thời. Cùng TS.BS Lê Xuân Luật – Khoa Nội tổng hợp, BVĐK Tâm Anh Hà Nội, giải mã về nguồn gốc, dấu hiệu và cách phòng ngừa chủng virus này.

Virus Seoul là gì?

Virus Seoul (Seoul virus) là một loại virus RNA thuộc họ Hantaviridae, chi Orthohantavirus. Đây là một trong những tác nhân chính gây ra sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) ở người.

Khác với các chủng virus Hanta lây lan từ chuột đồng ở vùng nông thôn, SEOV đặc biệt nguy hiểm vì nó gắn liền với loài chuột cống sống trong các khu vực đô thị sầm uất trên toàn thế giới.

Cấu trúc của Seoul gồm 3 phân đoạn bộ gene: L(Large), M (Medium) và S (Small). Nhờ lớp vỏ bọc bảo vệ, virus này có thể tồn tại khá lâu trong môi trường ẩm ướt hoặc trong chất thải của chuột, tạo ra nguy cơ lây nhiễm thường trực cho cộng đồng.

Nguồn gốc và lịch sử phát hiện

Virus Seoul được tìm thấy trên toàn thế giới. Nó được mang và lây lan bởi các loài gặm nhấm, đặc biệt là chuột nâu hoặc chuột Na Uy (Rattus norvegicus). Virus này đã được tìm thấy ở cả chuột cảnh và chuột hoang dã trên khắp thế giới.

1. Nguồn gốc tên gọi

Virus SEOV được phát hiện lần đầu tiên ở một con chuột nâu vào năm 1980 tại Seoul, Hàn Quốc. Chuột nâu (Rattus norvegicus) hay còn gọi là chuột cống nhà, là vật chủ tự nhiên chính mang và phát tán SEOV. Chỉ trong vài năm sau khi được phát hiện, virus này đã được tìm thấy ở nhiều quốc gia và kể từ đó đã xuất hiện ở châu Phi, châu Á, châu Âu và châu Mỹ do sự phân bố toàn cầu của các vật chủ tự nhiên của nó.

2. Ổ chứa virus Seoul

Trước năm 1980, các ca bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thượng thận (HFRS) xảy ra ở khu vực đô thị (được gọi là “HFRS kiểu chuột cống”) thường bị nhầm lẫn hoặc gắn nhãn là giống Hantavirus.

Hầu hết các trường hợp nhiễm SEOV xảy ra ở Trung Quốc và Hàn Quốc. Trên toàn cầu, SEOV chiếm khoảng một phần tư tổng số ca mắc HFRS. SEOV đã được tìm thấy ở chuột cảnh, nhưng không phải là mối lo ngại lớn về sức khỏe cộng đồng. SEOV chiếm khoảng 25% tổng số ca mắc sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) trên toàn cầu.

Virus Seoul gây bệnh gì ở người?

Ở người, virus Seoul gây ra bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS). Tuy nhiên, so với chủng virus Hantaan (gây bệnh rất nặng), Seoul thường gây ra thể bệnh nhẹ hoặc trung bình.

Cơ chế xâm nhập và gây bệnh:

• Xâm nhập: Virus đi vào cơ thể chủ yếu qua đường hô hấp khi con người hít phải các hạt khí dung (bụi) chứa chất thải của chuột nhiễm bệnh. Ngoài ra, virus có thể xâm nhập qua vết cắn của chuột hoặc vết thương hở tiếp xúc với chất thải.
• Tấn công: Sau khi vào cơ thể, virus nhắm vào các tế bào nội mô mạch máu. Tại đây, chúng nhân lên và kích hoạt hệ miễn dịch quá mức, làm tăng tính thấm thành mạch, khiến huyết tương thoát ra ngoài, dẫn đến xuất huyết và tổn thương các cơ quan, đặc biệt là thận.

Theo CDC, tỷ lệ tử vong của nhiễm Seoul virus thường thấp hơn một số chủng Hantavirus khác, tuy nhiên bệnh vẫn có thể diễn tiến nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. (1)

Vì sao virus Seoul có thể lan rộng trong thành phố?

Không giống nhiều chủng Hantavirus chủ yếu lưu hành ở vùng rừng núi hoặc nông thôn, virus Seoul có khả năng tồn tại ngay trong môi trường đô thị. (2)

• Môi trường sống của chuột: Chuột cống thích nghi cực tốt với hệ thống cống rãnh, kho bãi và những khu dân cư đông đúc ở thành thị.
• Mật độ dân cư cao: Sự giao thoa mật thiết giữa con người và loài gặm nhấm tại các đô thị làm tăng xác suất tiếp xúc với mầm bệnh.

Con đường lây truyền:

• Hít phải khí dung: Đây là đường lây phổ biến nhất (ví dụ: quét dọn kho bãi khô khốc có phân chuột làm virus bay lên).
• Tiếp xúc trực tiếp: Chạm vào chất thải của chuột rồi đưa lên mắt, mũi, miệng.
• Khả năng lây từ người sang người: Hiện tại, chưa có bằng chứng cho thấy SEOV có khả năng lây truyền trực tiếp từ người sang người.

CDC cho biết phần lớn Hantavirus không lây từ người sang người. Riêng một số chủng hiếm như virus Andes mới ghi nhận khả năng lây truyền giữa người với người. Seoul virus hiện chưa được xem là chủng lây lan phổ biến qua tiếp xúc người-người.

Dấu hiệu cơ thể nhiễm virus Seoul

Dấu hiệu nhiễm Seoul thường không xuất hiện ngay lập tức mà khởi phát sau khoảng 1 đến 2 tuần ủ bệnh. Vì các triệu chứng ban đầu rất giống với cảm cúm thông thường hoặc sốt xuất huyết Dengue, việc nhận diện đúng các dấu hiệu qua từng giai đoạn là yếu tố sống còn để can thiệp y khoa kịp thời.

1. Triệu chứng giai đoạn đầu

Ở giai đoạn này, virus bắt đầu nhân lên và gây ra các phản ứng viêm hệ thống. Bệnh nhân thường gặp các biểu hiện:

• Sốt cao đột ngột: Thường kèm theo cảm giác rét run
• Đau đầu, đau cơ: Cảm giác đau nhức dữ dội, đặc biệt là đau vùng thắt lưng, đau hốc mắt và đau mỏi các cơ lớn.
• Mệt mỏi: Cơ thể suy nhược nhanh chóng, lờ đờ, chán ăn và có thể kèm theo buồn nôn.

2. Triệu chứng giai đoạn toàn phát

Khi bệnh tiến triển, SEOV bắt đầu gây tổn thương rõ rệt hơn ở thành mạch và thận. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện toàn thân với mức độ từ nhẹ đến nặng:

• Xuất huyết nhẹ: Có thể xuất hiện chấm xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu mũi hoặc đỏ kết mạc mắt do tăng tính thấm thành mạch và rối loạn đông máu.
• Rối loạn chức năng thận: Người bệnh có thể tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, tăng creatinin máu hoặc phù nhẹ do thận bắt đầu bị ảnh hưởng.
• Đau lưng đau bụng, buồn nôn: Đây là những triệu chứng khá điển hình của HFRS. Người bệnh thường đau vùng thắt lưng, đau bụng âm ỉ hoặc quặn nhẹ kèm buồn nôn, nôn ói và mệt nhiều.

Ngoài ra, người bệnh có thể sốt kéo dài, mệt lả hoặc tụt huyết áp nhẹ nếu bệnh tiếp tục tiến triển.

3. Biểu hiện bệnh diễn tiến nặng

Nếu không được hỗ trợ y tế kịp thời, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng nguy kịch với các dấu hiệu suy tạng:

• Tụt huyết áp: Người bệnh có thể chóng mặt, vã mồ hôi, tay chân lạnh hoặc rơi vào sốc do rò rỉ dịch và tổn thương mạch máu nghiêm trọng.
• Giảm lượng nước tiểu: Tình trạng tiểu rất ít hoặc vô niệu là dấu hiệu cảnh báo suy thận cấp.
• Rối loạn ý thức: Người bệnh có thể lơ mơ, kích thích, ngủ gà hoặc mất ý thức khi bệnh ảnh hưởng tuần hoàn và chức năng đa cơ quan.
• Suy thận cấp: Đây là biến chứng nghiêm trọng của nhiễm Seoul virus, có thể cần lọc máu cấp cứu nếu chức năng thận suy giảm nặng.

So với các chủng virus Hanta khác, Seoul virus thường gây HFRS mức độ nhẹ đến trung bình, với tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 1–2%, thấp hơn các chủng gây HFRS nặng như Hantaan hoặc Dobrava-Belgrade. Tuy nhiên, nguy cơ suy thận cấp vẫn là mối đe dọa thường trực đối với những người có bệnh nền hoặc không được điều trị đúng cách.

Chẩn đoán nhiễm Seoul virus bằng những phương pháp nào?

Do biểu hiện ban đầu dễ nhầm với cúm, sốt siêu vi hoặc các bệnh nhiễm trùng khác, bác sĩ thường cần đánh giá kỹ tiền sử tiếp xúc với chuột hoặc môi trường có nguy cơ cao.

• Khai thác tiền sử bệnh: Tiền sử dịch tễ có vai trò quan trọng trong việc định hướng chẩn đoán sớm Hantavirus. Bác sĩ sẽ hỏi người bệnh về các yếu tố nguy cơ như bệnh nhân có sống hoặc làm việc tại khu vực có nhiều chuột cống, Có thực hiện các hoạt động quét dọn làm phát tán bụi bẩn ở những nơi này không?
• Xét nghiệm huyết thanh: Đây là phương pháp phổ biến nhất để chẩn đoán xác định Hantavirus nói chung và chủng Seoul nói riêng. Phương pháp này thường sử dụng kỹ thuật ELISA để tìm các kháng thể đặc hiệu trong máu bệnh nhân. Kháng thể IgM hoặc IgG chống Hantavirus trong máu. Đây là phương pháp thường dùng để xác định cơ thể đã nhiễm virus Seoul.
• Kỹ thuật RT-PCR: Có thể phát hiện ARN của virus trong giai đoạn sớm, nhưng kết quả cần được diễn giải cùng triệu chứng, dịch tễ và xét nghiệm huyết thanh.

Nhiễm virus Seoul có chữa được không?

Chủng Seoul hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu và cũng chưa có vắc xin phòng SEOV. Tuy nhiên, bệnh có thể điều trị được bằng các biện pháp hỗ trợ y khoa tích cực, giúp kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tử vong nếu được phát hiện sớm.

• Kiểm soát thăng bằng dịch và điện giải: Đây là yếu tố sống còn. Bác sĩ sẽ điều chỉnh lượng dịch truyền cực kỳ cẩn thận để chống sốc trong pha hạ huyết áp và tránh phù phổi trong pha suy thận.
• Lọc máu cấp cứu (Hemodialysis): Nếu bệnh nhân bị suy thận nặng, lọc máu sẽ giúp thay thế chức năng thận tạm thời, loại bỏ độc tố và dư thừa dịch trong máu cho đến khi thận hồi phục.
• Kiểm soát huyết áp: Sử dụng các loại thuốc vận mạch để đảm bảo máu vẫn được cung cấp đủ cho các cơ quan quan trọng.
• Hỗ trợ hô hấp: Thở oxy hoặc hỗ trợ máy thở nếu virus gây ảnh hưởng đến chức năng phổi.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Vì chưa có vắc xin phòng ngừa rộng rãi, việc bảo vệ bản thân trước virus Seoul phụ thuộc hoàn toàn vào nỗ lực kiểm soát môi trường sống và cắt đứt chuỗi lây truyền từ loài chuột.

• Kiểm soát và loại bỏ loài gặm nhấm (Chuột): Kiểm tra và bịt kín các lỗ hổng, khe nứt trong nhà, đặc biệt là quanh đường ống nước, khe cửa hoặc lỗ thông gió bằng các vật liệu bền như lưới sắt hoặc xi măng. Thu gom rác thải đúng cách, tránh tạo nơi trú ẩn cho chuột Sử dụng biện pháp diệt chuột an toàn khi cần thiết.
• Tuyệt đối không quét khô: Seoul lây lan qua các hạt bụi li ti (khí dung) chứa chất thải của chuột. Xịt ướt khu vực có dấu vết của chuột bằng dung dịch tẩy rửa hoặc sát khuẩn chuyên dụng. Dùng khăn giấy hoặc giẻ ẩm để thu gom chất thải của chuột, sau đó bỏ vào túi kín và vứt rác đúng nơi quy định.
• Sử dụng đồ bảo hộ: Đeo khẩu trang (tốt nhất là loại N95) và găng tay cao su khi phải dọn dẹp những khu vực nghi ngờ có chuột hoặc khi làm việc trong kho bãi lâu ngày không sử dụng.
• Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng ngay sau khi tiếp xúc với các vật dụng ở khu vực công cộng hoặc sau khi làm vệ sinh nhà cửa.
• Ăn chín uống sôi: Không sử dụng các loại thực phẩm đã bị chuột gặm nhấm hoặc nghi ngờ có sự tiếp xúc của chuột.

Người làm việc tại kho bãi, cống rãnh hoặc khu vực có nhiều chuột cần sử dụng đồ bảo hộ để giảm nguy cơ phơi nhiễm.

Nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau cơ, đau lưng, buồn nôn hoặc tiểu ít sau khi tiếp xúc với môi trường có chuột, người bệnh có thể đến hệ thống BVĐK Tâm Anh để được kiểm tra và theo dõi kịp thời. Việc chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng nặng do SEOV gây ra.

Virus Seoul là một chủng Hantavirus có thể gây sốt xuất huyết kèm hội chứng thận với nguy cơ tổn thương thận và nhiều biến chứng nếu không được phát hiện sớm. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc xin phòng bệnh, vì vậy việc chủ động kiểm soát môi trường sống, hạn chế tiếp xúc với loài gặm nhấm và nhận biết sớm các triệu chứng nghi ngờ có vai trò quan trọng trong phòng ngừa và giảm nguy cơ diễn tiến nặng.