Sốt xuất huyết do virus Hanta còn gọi là sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), là bệnh truyền nhiễm cấp tính lây từ động vật nhiễm virus (chủ yếu là loài gặm nhấm) sang người. Bệnh có thể gây tổn thương mạch máu, suy giảm chức năng thận và ảnh hưởng nhiều cơ quan trong cơ thể nếu không được phát hiện điều trị kịp thời.
Sốt xuất huyết do virus Hanta rất nguy hiểm. Các chủng virus thuộc chi Hantavirus, họ Bunyaviridae nhắm trực tiếp vào hệ thống nội mô mạch máu và tế bào biểu mô thận gây rối loạn đông máu, tụt huyết áp, xuất huyết và suy thận cấp với mức độ từ nhẹ đến nặng. Khác với sốt xuất huyết Dengue (lây qua muỗi vằn) chủ yếu gây hạ tiểu cầu và thoát huyết tương.
Mức độ nguy hiểm của HFRS phụ thuộc vào chủng virus gây bệnh. Theo CDC Hoa Kỳ, tỷ lệ tử vong của sốt xuất huyết kèm hội chứng thận dao động từ dưới 1% đến khoảng 15%. Trong đó, các chủng như Hantaan virus hoặc Dobrava belgrade virus có thể gây bệnh nặng với nguy cơ sốc và suy đa cơ quan cao hơn. Riêng chủng Puumala virus chủ yếu gây bệnh ở mức độ nhẹ đến trung bình, ít nguy cơ so với khác chủng khác. (1)
Ngoài ra, WHO cũng cảnh báo một số thể bệnh do virus Hanta có thể diễn tiến rất nhanh và nguy hiểm. Các triệu chứng ban đầu thường giống cúm hoặc sốt virus thông thường như sốt cao, đau đầu, đau cơ, buồn nôn nên dễ bị nhầm lẫn, làm chậm thời gian chẩn đoán và điều trị.
Cơ chế bệnh sinh của Hantavirus là một chuỗi phản ứng dây chuyền phức tạp, sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus kích hoạt phản ứng viêm mạnh, làm rối loạn đông máu, tăng tính thấm thành mạch và gây tổn thương vi mạch tại nhiều cơ quan, đặc biệt là thận dẫn đến tình trạng sốt xuất huyết kèm suy thận.
Dấu hiệu của sốt xuất huyết do virus Hanta thường không xuất hiện ngay lập tức mà khởi phát sau khoảng 1 đến 2 tuần tiếp xúc với nguồn bệnh (có thể kéo dài đến 8 tuần). Các triệu chứng tiến triển qua từng giai đoạn rõ rệt, phản ánh sự tấn công của virus vào hệ tuần hoàn và thận.
Đây là giai đoạn khởi phát thường kéo dài 3-7 ngày. Người bệnh thường sốt cao đột ngột kèm rét run, nhức đầu, đau lưng, buồn nôn và đau bụng, đỏ mặt hoặc đỏ kết mạc. Dấu hiệu đỏ bừng mặt, cổ và ngực (trông giống như bị cháy nắng). Đây là kết quả của việc giãn các mao mạch nhỏ dưới da. Các triệu chứng ban đầu khá giống cúm hoặc sốt virus thông thường nên dễ bị nhầm lẫn.
Xảy ra ngay sau pha sốt, thường kéo dài 1-3 ngày, tụt huyết áp xảy ra ở khoảng 11% đến 40% số bệnh nhân bị sốt, kèm theo sốc ở khoảng một phần ba số bệnh nhân. Do hiện tượng thoát huyết tương qua thành mạch thể tích máu lưu thông sụt giảm khiến huyết áp tụt nhanh. Bệnh nhân mệt mỏi cực độ, lờ đờ, có thể xuất hiện tình trạng buồn nôn và nôn. Một số trường hợp có thể diễn tiến thành sốc nặng nếu không được điều trị kịp thời.
Giai đoạn này kéo dài 2-6 ngày. Đây là dấu hiệu trực tiếp của tình trạng suy thận cấp. Lượng nước tiểu giảm xuống dưới 400ml/ngày hoặc thậm chí không có nước tiểu (thiểu niệu hoặc vô niệu). Hiện tượng phù nề do thận không thể lọc nước, dịch tích tụ gây phù mặt, phù chân hoặc nghiêm trọng hơn là phù phổi cấp.
Sau giai đoạn thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu với lượng nước tiểu tăng nhiều bất thường. Giai đoạn này có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần và làm tăng nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải nếu không được theo dõi sát. Sau pha thiểu niệu, người bệnh có thể bước sang pha đa niệu, lượng nước tiểu tăng nhiều, làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải, có thể gây ngưng tim nếu không được theo dõi sát.
Nếu được điều trị và hỗ trợ kịp thời, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn hồi phục sau pha đa niệu. chức năng thận và huyết áp của người bệnh thường cải thiện dần trong giai đoạn này, tuy nhiên quá trình hồi phục hoàn toàn có thể kéo dài nhiều tuần đến vài tháng tùy mức độ tổn thương trước đó.
Một số trường hợp nặng cần tiếp tục theo dõi chức năng thận, điện giải và huyết áp sau xuất viện để phát hiện sớm biến chứng kéo dài hoặc suy giảm chức năng thận tồn lưu.
Theo thông tin cập nhật từ Bộ Y tế Việt Nam, tính đến ngày 9/5/2026, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do virus Hanta trên người, Tuy nhiên, cơ quan y tế vẫn đưa ra khuyến cáo người dân không nên chủ quan vi virus hanta có thể gây bệnh nặng, thậm chí tử vong, đặc biệt trong bối cảnh chuột và các loài gặm nhấm vẫn phổ biến tại nhiều khu vực sinh sống.
Dù chưa ghi nhận ca mắc tại Việt Nam, nguy cơ vẫn hiện hữu do điều kiện khí hậu nhiệt đới, môi trường có nhiều chuột tiếp xúc với nguồn lây trong kho thực phẩm, khu vực chăn nuôi hoặc vệ sinh kém. Vì vậy, ngành y tế khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm soát chuột, vệ sinh môi trường sống và sử dụng các phương tiện bảo hộ khi dọn dẹp những nơi có dấu vết của chuột.
Chẩn đoán sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) do virus Hanta dựa trên triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm đặc hiệu. Trong đó:
Ngoài các xét nghiệm đặc hiệu, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác nhằm đánh giá mức độ tổn thương cơ quan và theo dõi tiến triển bệnh.
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) do virus Hanta, việc điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi sát để hạn chế biến chứng nặng và ngăn ngừa biến chứng tử vong.
Phác đồ điều trị sốt xuất huyết do virus Hanta tập trung hoàn toàn vào điều trị hỗ trợ và hồi sức tích cực, thay đổi linh hoạt theo từng giai đoạn của bệnh:
Thuốc kháng virus Ribavirin từng được nghiên cứu và có thể được cân nhắc trong một số trường hợp HFRS, nhưng chưa phải thuốc điều trị đặc hiệu được áp dụng thống nhất, điều trị chủ yếu vẫn là hỗ trợ và hồi sức.
Vì không có vaccine phòng ngừa cho mọi chủng virus Hanta, chiến lược phòng bệnh hiệu quả nhất là kiểm soát vật chủ trung gian (chuột) và vệ sinh môi trường sống.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc nhận biết đúng và sớm triệu chứng sốt xuất huyết do virus Hanta, chủ động phòng tránh tiếp xúc với nguồn lây từ động vật gặm nhấm và giữ gìn vệ sinh môi trường sống đóng vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám và can thiệp phù hợp, hạn chế biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến sức khỏe.
