Virus Andes là gì?

Virus Andes là một biến thể thuộc nhóm Hantavirus, được ghi nhận có khả năng lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc gần, khác với phần lớn chủng Hantavirus chủ yếu lây từ động vật gặm nhấm sang người. Virus này có thể gây hội chứng phổi do Hantavirus với nguy cơ diễn tiến nhanh sang suy hô hấp nặng nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời.

Virus Andes là gì?

Virus Andes là một chủng thuộc nhóm Hantavirus, có khả năng gây hội chứng phổi do Hantavirus (HCPS), bệnh lý nhiễm virus cấp tính có thể diễn tiến nhanh và nguy hiểm. Khác với phần lớn các chủng Hantavirus chủ yếu lây từ động vật sang người, chủng Andes được ghi nhận có khả năng lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết của người bệnh. Ổ chứa tự nhiên của virus là các loài gặm nhấm hoang dã, chủ yếu tại khu vực Nam Mỹ.

Theo thông tin hiện nay, Andes tiếp tục được giới chuyên môn theo dõi chặt chẽ sau khi World Health Organization ghi nhận chùm ca nhiễm liên quan tàu du lịch MV Hondius với 8 trường hợp mắc và 3 ca tử vong tính đến ngày 7/5. Các ca bệnh xuất hiện trong môi trường sinh hoạt tập trung cho thấy nguy cơ lây nhiễm khi tiếp xúc gần kéo dài, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát dịch tễ và kiểm soát lây nhiễm theo khuyến cáo y khoa.

Vì sao virus Andes đặc biệt nguy hiểm trong nhóm Hantavirus?

Virus Andes được xem là chủng Hantavirus đặc biệt nguy hiểm do vừa có khả năng gây bệnh nặng, vừa có thể lây truyền từ người sang người khi tiếp xúc gần. Trong khi phần lớn các chủng Hantavirus chỉ lây từ động vật gặm nhấm sang người qua hít phải khí dung chứa virus từ phân, nước tiểu hoặc nước bọt chuột nhiễm bệnh, Andes virus lại được ghi nhận có thể lây nhiễm chéo qua dịch tiết hô hấp và các tiếp xúc thân mật kéo dài giữa người với người. (1)

Một trong những yếu tố khiến Andes được giới chuyên môn theo dõi chặt chẽ là tốc độ diễn tiến bệnh nhanh và tỷ lệ tử vong cao. Sau giai đoạn đầu với các triệu chứng giống cúm như sốt, đau cơ, mệt mỏi, người bệnh có thể nhanh chóng chuyển sang phù phổi cấp, suy hô hấp, sốc tim và suy đa cơ quan.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các trường hợp nhiễm virus Hanta tại châu Mỹ có thể có tỷ lệ tử vong lên tới 50%. Một số nghiên cứu về Andes tại Argentina cũng ghi nhận tỷ lệ tử vong dao động 21-50%, tùy mức độ nặng và khả năng can thiệp hồi sức tích cực.

Các nghiên cứu cho thấy Andes viruss có thể tồn tại với tải lượng cao trong dịch tiết của người bệnh, làm tăng nguy cơ lây truyền khi tiếp xúc gần trong thời gian dài hoặc không gian kín. Đây là điểm khác biệt quan trọng khiến chủng virus này được đánh giá có nguy cơ dịch tễ cao hơn nhiều chủng khác.

Yếu tố nguy cơ gây nhiễm Andes virus

Nguy cơ nhiễm Andes thường liên quan đến môi trường có động vật gặm nhấm mang virus, các hoạt động làm tăng khả năng hít phải khí dung nhiễm virus hoặc tiếp xúc gần với người bệnh. Một số yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Sống hoặc làm việc tại khu vực có nhiều động vật gặm nhấm: Người sống ở khu vực rừng núi, nông trại hoặc nơi có chuột hoang xuất hiện nhiều có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn với thông qua nước tiểu, phân hoặc nước bọt của động vật mang virus.
• Dọn dẹp không gian kín lâu ngày không sử dụng: Việc quét dọn kho chứa, nhà hoang, lều trại hoặc khu vực có phân chuột có thể làm phát tán khí dung chứa virus, từ đó tăng nguy cơ hít phải tác nhân gây bệnh.
• Hoạt động ngoài trời tại vùng có dịch lưu hành: Cắm trại, ngủ lều hoặc sinh hoạt tại khu vực ghi nhận Hantavirus lưu hành làm tăng khả năng tiếp xúc với nguồn lây từ môi trường tự nhiên.
• Tiếp xúc gần kéo dài với người nhiễm bệnh: Khác với nhiều chủng Hantavirus khác, Virus Andes được ghi nhận có thể lây từ người sang người khi tiếp xúc gần với dịch tiết hô hấp hoặc trong môi trường sinh hoạt tập trung.
• Chăm sóc người bệnh nhưng không có biện pháp bảo hộ phù hợp: Người chăm sóc hoặc nhân viên y tế có nguy cơ phơi nhiễm cao hơn nếu tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh mà không thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng hộ cá nhân.

Triệu chứng nhiễm virus Andes

Triệu chứng nhiễm thường tiến triển nhanh theo từng giai đoạn, các dấu hiệu thường gặp:

• Giai đoạn sớm: Người bệnh thường xuất hiện sốt, đau cơ, mệt mỏi, đau đầu hoặc cảm giác kiệt sức toàn thân. Một số trường hợp có thể kèm buồn nôn, đau bụng hoặc khó chịu đường tiêu hóa nhẹ, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus thông thường.
• Giai đoạn tiến triển nặng: Sau vài ngày, Andes có thể gây tổn thương phổi và tim mạch với các biểu hiện như ho, khó thở tăng nhanh, tụt oxy máu, tức ngực hoặc rối loạn ý thức. Đây là giai đoạn bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng rất nhanh.
• Dấu hiệu cảnh báo nguy kịch: Người bệnh có thể xuất hiện suy hô hấp cấp, tụt huyết áp, sốc tuần hoàn và suy đa cơ quan, cần được hồi sức tích cực ngay lập tức để duy trì chức năng sống.

Theo TS.BS Lê Xuân Luật, khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, người có nguy cơ phơi nhiễm Virus Andes hoặc xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ cần được thăm khám sớm do bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành suy hô hấp nặng.

Việc thăm khám tại cơ sở y tế có hệ thống xét nghiệm hiện đại, năng lực hồi sức đa chuyên khoa và kỹ thuật ECMO hỗ trợ trong các trường hợp nguy kịch giúp phát hiện sớm nguy cơ diễn tiến nặng, theo dõi sát chức năng hô hấp và can thiệp kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Chẩn đoán nhiễm Andes virus như thế nào?

Chẩn đoán nhiễm Virus Andes cần kết hợp giữa khai thác tiền sử tiếp xúc nguy cơ, đánh giá triệu chứng và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu để xác định tình trạng nhiễm virus cũng như mức độ tổn thương hô hấp. Các phương pháp thường được áp dụng gồm: (2)

• Khai thác yếu tố nguy cơ và triệu chứng lâm sàng: Bác sĩ đánh giá tiền sử đi đến vùng có dịch, tiếp xúc với động vật gặm nhấm hoặc người nghi nhiễm, đồng thời theo dõi các biểu hiện như sốt, đau cơ, mệt mỏi, ho, khó thở hoặc suy hô hấp tiến triển nhanh.
• Xét nghiệm RT-PCR: Đây là kỹ thuật giúp phát hiện vật liệu di truyền của Andes trong mẫu bệnh phẩm, hỗ trợ chẩn đoán sớm ngay từ giai đoạn đầu của bệnh.
• Xét nghiệm huyết thanh học: Xét nghiệm tìm kháng thể kháng Hantavirus giúp hỗ trợ xác định tình trạng nhiễm virus trong những trường hợp nghi ngờ.
• Chụp X-quang hoặc CT ngực: Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện sớm tổn thương phổi, phù phổi hoặc các dấu hiệu suy hô hấp liên quan đến Virus Andes.
• Xét nghiệm máu và đánh giá oxy máu: Các xét nghiệm máu và đo độ bão hòa oxy giúp đánh giá mức độ viêm, khả năng trao đổi oxy của phổi và nguy cơ suy hô hấp.

Hướng điều trị nhiễm virus Andes hiện nay

Hiện nay, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cho Virus Andes, vì vậy điều trị chủ yếu tập trung vào hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn và kiểm soát biến chứng.

Người bệnh cần được theo dõi sát ngay từ giai đoạn sớm do bệnh có thể nhanh chóng tiến triển thành suy hô hấp cấp và sốc tuần hoàn trong thời gian ngắn. Các biện pháp điều trị thường được áp dụng gồm:

• Theo dõi và hỗ trợ hô hấp: Người bệnh được theo dõi độ bão hòa oxy, nhịp thở và chức năng phổi liên tục. Trường hợp suy hô hấp có thể cần thở oxy, thở máy hoặc hỗ trợ ECMO ở giai đoạn nguy kịch.
• Hồi sức tuần hoàn và kiểm soát biến chứng: Bác sĩ điều chỉnh dịch truyền, thuốc vận mạch và các biện pháp hồi sức nhằm duy trì huyết áp, chức năng tim mạch và hạn chế suy đa cơ quan.
• Điều trị hỗ trợ toàn thân: Người bệnh được kiểm soát sốt, cân bằng điện giải, dinh dưỡng và theo dõi chức năng gan, thận trong suốt quá trình điều trị.

Biện pháp phòng ngừa nhiễm virus Andes

TS.BS Lê Xuân Luật khuyến cáo, người dân nên cần chủ động kiểm soát nguồn lây từ động vật gặm nhấm và hạn chế tiếp xúc gần với người nghi nhiễm bệnh. Một số biện pháp phòng ngừa thường được khuyến cáo gồm:

• Hạn chế tiếp xúc với động vật gặm nhấm: Không tiếp xúc trực tiếp với chuột hoang, phân, nước tiểu hoặc khu vực có dấu hiệu động vật gặm nhấm sinh sống.
• Đeo khẩu trang khi dọn dẹp khu vực kín lâu ngày:Khi vệ sinh kho chứa, nhà bỏ trống hoặc nơi có nguy cơ nhiễm phân chuột, cần làm ẩm bề mặt trước khi lau dọn để hạn chế phát tán virus vào không khí.
• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Thu gom rác đúng cách, bảo quản thực phẩm kín và kiểm soát động vật gặm nhấm giúp giảm nguy cơ phơi nhiễm Andes
• Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi nhiễm: Người có triệu chứng nghi ngờ sau khi đi từ vùng dịch về cần hạn chế tiếp xúc gần và tuân thủ hướng dẫn phòng hộ của cơ quan y tế.
• Theo dõi sức khỏe sau khi đi đến vùng có dịch: Nếu xuất hiện sốt, đau cơ, mệt mỏi hoặc khó thở sau khi trở về từ khu vực ghi nhận ca bệnh, cần thăm khám sớm để được đánh giá và theo dõi kịp thời.

Trong các trường hợp nghi ngờ diễn tiến nặng, việc thăm khám tại cơ sở y tế có chuyên khoa Nội – Nội truyền nhiễm, Hô hấp và Hồi sức tích cực phối hợp đa chuyên khoa giúp đánh giá sớm mức độ tổn thương hô hấp và nguy cơ suy đa cơ quan. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, người bệnh được hỗ trợ chẩn đoán bằng hệ thống xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hiện đại cùng khả năng hồi sức chuyên sâu và ECMO khi cần thiết, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ biến chứng nguy kịch.

Như vậy, virus Andes là chủng Hantavirus nguy hiểm do có khả năng lây truyền từ người sang người và gây suy hô hấp tiến triển nhanh nếu không được phát hiện kịp thời. Việc hiểu đúng đường lây, nhận diện sớm triệu chứng nghi ngờ và chủ động theo dõi sức khỏe sau tiếp xúc nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế biến chứng và kiểm soát lây nhiễm.