Ông Khoa (58 tuổi, Hưng Yên) mắc cùng lúc hai túi phình động mạch dưới đòn hai bên kèm huyết khối, nguy cơ tắc mạch, thiếu máu chi và đột quỵ.
Ông Khoa tình cờ phát hiện có túi phình động mạch dưới đòn hai bên trong một lần khám sức khỏe tổng quát năm 2022. Căn bệnh diễn tiến âm thầm, hầu như không gây triệu chứng nên trước đó ông không hề hay biết. Sau khi được chẩn đoán, bác sĩ chỉ định theo dõi định kỳ do khối phình chưa quá lớn, chỉ 35 – 40mm. Ông có tiền sử tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và bệnh mạch vành.
Gần đây, khi tái khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, túi phình có xu hướng tiến triển hơn. Kết quả chụp cắt lớp vi tính cho thấy ở động mạch dưới đòn bên phải, túi phình hình thoi với đường kính lớn nhất khoảng 51mm, kéo dài 56 mm. Bên trái phình 42mm trên đoạn dài khoảng 60mm. Thành mạch hai bên đều bị xơ vữa, vôi hóa kèm các cục máu đông bám thành. Đáng chú ý, lớp huyết khối bên trái dày tới 16 mm, khiến lòng mạch hẹp khoảng 50-60%, trong khi bên phải hẹp 10-20%.
TTND.PGS.TS.BS.CKII Nguyễn Hữu Ước, Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Tim, Mạch máu và Lồng ngực, cho biết động mạch dưới đòn không chỉ cấp máu cho cánh tay mà còn là nơi xuất phát của động mạch đốt sống – một trong những mạch máu quan trọng đưa máu lên nuôi não. Khi tiếp tục tiến triển, các túi phình lớn dần gây chèn ép các cấu trúc lân cận, làm tăng nguy cơ tắc mạch não gây đột quỵ – tắc mạch tay gây hoại tử chi, đặc biệt là vỡ túi phình gây chảy máu dữ dội vào khoang màng phổi và gần như chắc chắn sẽ dẫn tới tử vong. Vì vậy, người bệnh cần được xử lý sớm nhằm loại bỏ các túi phình, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.
Trước nguy cơ biến chứng cao, ông Khoa đã được đề xuất can thiệp điều trị sớm thay vì tiếp tục theo dõi đơn thuần. Hội đồng chuyên môn bệnh viện hội chẩn đã cân nhắc nhiều phương án điều trị khác nhau. Nếu mổ mở hoàn toàn sẽ là cuộc mổ lớn, phức tạp trong nhiều giờ với thời gian hậu phẫu kéo dài và nặng nề. Trong khi đó, can thiệp nội mạch đơn thuần lại khó xử lý triệt để tổn thương và bảo tồn các nhánh mạch nuôi não cần thiết. Sau cùng, phương pháp Hybrid kết hợp phẫu thuật mạch máu và can thiệp nội mạch được xem là giải pháp tối ưu nhất.
“Phình động mạch dưới đòn là bệnh lý hiếm gặp, chỉ chiếm khoảng dưới 1% các ca phình động mạch ngoại vi. Trường hợp của bệnh nhân đặc biệt phức tạp khi tổn thương xuất hiện đồng thời ở cả hai bên, hiếm gặp trong thực hành lâm sàng và y văn thế giới”, PGS Ước chia sẻ.
Theo PGS Ước, phình động mạch dưới đòn là tổn thương khó xử lý do mạch máu nằm sâu trong vùng cổ – ngực, sát nhiều cấu trúc quan trọng như động mạch cảnh, động mạch đốt sống và các dây thần kinh. Thách thức lớn nhất của ca phẫu thuật là vừa loại bỏ được túi phình, vừa bảo tồn các nhánh mạch máu quan trọng, đặc biệt là hệ động mạch cảnh và đốt sống cấp máu cho não, đồng thời duy trì tuần hoàn đến hai chi trên.
Êkíp phẫu thuật mở vùng cổ và thực hiện cầu nối giữa động mạch cảnh và động mạch dưới đòn nhằm tạo đường lưu thông máu mới, rồi thắt động mạch dưới đòn không cho thông vào túi phình nữa – trong khi vẫn bảo tồn được động mạch đốt sống. Tiếp đó, êkíp can thiệp đặt dụng cụ vào túi phình động mạch dưới đòn trái để bít các đường máu đi vào túi phình, rồi đặt 2 stent-graft nối từ gốc động mạch cánh tay đầu lên động mạch cảnh gốc bên phải. Nhờ đó, dòng máu được chuyển hướng qua các cầu nối mới, trong khi hai túi phình được cô lập khỏi hệ tuần hoàn nhưng vẫn bảo đảm tưới máu cho não và hai chi trên, góp phần giảm nguy cơ đột quỵ, thiếu máu chi cùng các biến chứng thần kinh.
Sau phẫu thuật, ông Khoa hồi phục thuận lợi. Người bệnh được rút nội khí quản chỉ khoảng 30 phút sau mổ, 3 giờ sau đã có thể ngồi dậy trò chuyện bình thường. Bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo, vận động tay chân tốt, không ghi nhận tình trạng thiếu máu não hay thiếu máu chi. Ông Khoa xuất viện sau 2 tuần và tiếp tục duy trì điều trị nội khoa để kiểm soát các bệnh nền tim mạch sẵn có.
Theo PGS Ước, nguyên nhân thường gặp nhất của phình động mạch dưới đòn là xơ vữa động mạch. Ngoài ra, bệnh còn có thể liên quan đến nhiễm trùng, chấn thương, hội chứng lối thoát ngực, các bệnh lý mô liên kết di truyền như hội chứng Marfan, Ehlers-Danlos hoặc một số dị tật bẩm sinh hiếm gặp.
Bệnh thường diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu, ít gây triệu chứng nên dễ bị bỏ sót. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe. PGS Ước khuyến cáo những người có yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc mắc bệnh lý xơ vữa động mạch nên kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường của hệ mạch máu. Chẩn đoán và điều trị kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng đe dọa tính mạng.
*Tên người bệnh đã được thay đổi.
