Chị Lý, 31 tuổi, từng có thai tự nhiên, song bị thai ngoài tử cung, mong con suốt 3 năm, chị đi khám phát hiện bị buồng trứng đa nang.

Chị Lý lập gia đình năm 2020, mang thai tự nhiên nhưng bị thai ngoài tử cung, được điều trị nội khoa kịp thời bảo tồn vòi trứng. Sau điều trị, vợ chồng chị tiếp tục kế hoạch mang thai nhưng không có tin vui. Từng bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI) năm 2023 nhưng thất bại, chị Lý đi khám, chụp tử cung vòi trứng (HSG) cho kết quả cả hai vòi đều thông. Chồng chị hoàn toàn khỏe mạnh.

Tháng 3/2025, khám tại Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Quận 8, bác sĩ Phùng Huy Tuân cho biết chỉ số dự trữ buồng trứng AMH khá cao – 7.72 ng/mL, số nang noãn đầu chu kỳ khá nhiều kèm chu kỳ kinh nguyệt không đều, chẩn đoán mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).

Hội chứng này khiến nang noãn phát triển bất thường, giảm hoặc không phóng noãn. Hàm lượng nội tiết tố androgen cao khiến trứng không phát triển và rụng trứng thường xuyên, dẫn đến vô sinh.

Trong khi đó, thai ngoài tử cung có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản và gây khó khăn cho việc có con sau này, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào tình trạng của ống dẫn trứng. Nếu một ống dẫn trứng bị tổn thương hoặc phải cắt bỏ thì khả năng thụ thai còn 50%. Trường hợp chị Lý dù đã được phát hiện sớm và điều trị bằng thuốc, ống dẫn trứng ít bị tổn thương hơn, song đi kèm buồng trứng đa nang nên vô sinh.

“Phụ nữ có tiền sử thai ngoài tử cung hoặc buồng trứng đa nang đều có thể có thai tự nhiên, tuy nhiên chị Lý bị gánh nặng ‘bệnh tật kép’, thời gian mong con kéo dài, cần can thiệp điều trị hỗ trợ sinh sản sớm”, bác sĩ Tuân cho biết, đồng thời tư vấn người bệnh thụ tinh ống nghiệm (IVF).

Chị Lý được sử dụng thuốc kích thích buồng trứng, khi nang trứng đạt yêu cầu, bác sĩ chọc hút trứng, kết hợp với tinh trùng của chồng để tạo phôi. Kết quả thu được 8 phôi ngày 5, sau đó chuyển một phôi loại tốt vào buồng tử cung, chị Lý đậu thai ngay lần đầu tiên, hiện thai được hơn 10 tuần.

Lý giải thêm, bác sĩ Tuân cho biết trước đó chị Lý thực hiện IUI, kỹ thuật này chỉ đưa tinh trùng đã lọc rửa vào trong buồng tử cung, tinh trùng phải tự di chuyển đến vòi trứng và chờ gặp trứng để thụ tinh tự nhiên, với tỷ lệ thành công 15-20%. Quá trình này vẫn diễn ra tại vòi trứng, phôi cần di chuyển về tử cung để làm tổ. Do đó khả năng thành công phụ thuộc vào khả năng thụ tinh của tinh trùng và trứng cùng sự thông suốt của ít nhất một vòi trứng.

Chị Lý được thực hiện IVF vì dù vòi trứng có bị tắc, tổn thương hay thậm chí đã bị cắt bỏ hoàn toàn, phương pháp này vẫn có thể giúp mang thai, miễn là tử cung và nội mạc tử cung đủ điều kiện để phôi làm tổ và phát triển. Với kỹ thuật IVF, trứng được thụ tinh với tinh trùng trong môi trường ống nghiệm để tạo thành phôi. Sau khi nuôi cấy phôi khoảng 2 – 5 ngày, phôi sẽ được chuyển trở lại buồng tử cung của người vợ để phát triển thành thai nhi. IVF cho tỷ lệ thành công cao hơn, lên tới 80%.

Theo bác sĩ Tuân, hội chứng buồng trứng đa nang ảnh hưởng đến khoảng 10-15% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản (15-44 tuổi). Phụ nữ mắc bệnh có thể đối mặt các nguy cơ biến chứng thai kỳ cao hơn, trong đó có thai ngoài tử cung, đe dọa đến sức khỏe sinh sản và tính mạng của thai phụ. Thai ngoài tử cung xảy ra khi phôi đã thụ tinh và làm tổ ở nơi khác thay vì trong buồng tử cung, thường gặp nhất là vòi trứng.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này thường do vòi trứng bị viêm và có sẹo do thai phụ từng trải qua phẫu thuật hoặc bị nhiễm trùng trước đó, thay đổi nội tiết tố, dị dạng cơ quan sinh dục, các bệnh lý gây ảnh hưởng đến cấu trúc hoặc hoạt động của ống dẫn trứng. Bên cạnh đó, một số yếu tố nguy cơ bao gồm lớn tuổi, nhiễm trùng, mắc các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục, hút thuốc lá… Đặc biệt ở những phụ nữ đã có tiền sử bệnh, nguy cơ tái phát sẽ cao hơn bình thường.

Ngay cả khi đã điều trị bảo tồn và chụp tử cung vòi trứng thông, chức năng vòi trứng vẫn có thể bị ảnh hưởng. Đối với các trường hợp thai ngoài tử cung được phát hiện sớm, có kích thước bé (đường kính không quá 3cm) và chưa bị vỡ thường được điều trị bằng thuốc để ngăn chặn sự phân chia và phát triển của tế bào, giúp khối thai tự tiêu biến. Nếu khối thai có kích thước lớn nhưng chưa bị vỡ, bệnh nhân sẽ được chỉ định phẫu thuật nội soi cắt bỏ vòi trứng.

Bác sĩ Tuân khuyến cáo, trường hợp phụ nữ thực hiện IVF cần lưu ý tình trạng mang thai ngoài tử cung sau chuyển phôi. Nếu có biểu hiện đau vùng bụng và lưng dưới, đau xương chậu, chảy máu âm đạo, cảm giác buồn nôn và nôn, chóng mặt hoặc ngất xỉu… cần nhanh chóng thông báo cho bác sĩ điều trị để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Phụ nữ bị gánh nặng “bệnh tật kép” gây vô sinh cần lựa chọn các đơn vị hỗ trợ sinh sản có đầy đủ trang thiết bị hiện đại, đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm để phát hiện hết các bệnh lý, điều trị toàn diện, triệt để, tăng tỷ lệ mang thai, đồng thời tiết kiệm thời gian và chi phí.