Chị Bình (25 tuổi, TP.HCM) bị viêm da do kiến ba khoang, tự mua thuốc bôi điều trị. Vài ngày sau, các tổn thương lan ra nhiều vị trí trên cơ thể, gây đau, ngứa rát kéo dài.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ), ThS.BS.CKI Trần Thị Minh Tâm, chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, ghi nhận chị Bình có nhiều mảng da đỏ, nổi mụn nước và đóng vảy ở cẳng tay, cổ, ngực, bụng và đùi. Các thương tổn khiến người bệnh ngứa rát dữ dội, ảnh hưởng sinh hoạt và giấc ngủ.

Bác sĩ chẩn đoán chị Bình bị viêm da tiếp xúc kích ứng do kiến ba khoang. Viêm da nhiều vị trí trên cơ thể có thể liên quan đến việc người bệnh xử lý không đúng cách sau khi tiếp xúc với côn trùng.

Trước đó khoảng 1 tuần, chị Bình vô tình quệt phải kiến ba khoang khi đang phơi quần áo vào buổi tối. Sau khi xuất hiện vệt đỏ rát ở cẳng tay, chị tự mua thuốc bôi điều trị. Theo bác sĩ Tâm, nhiều người thường lầm tưởng kiến ba khoang chủ động “cắn” hoặc “đốt” người, thực tế loài côn trùng này không hề đốt hay cắn. Tuy nhiên, trong dịch cơ thể của chúng chứa Pederin – một loại độc tố có độc tính đậm đặc mạnh gấp 12-15 lần nọc rắn hổ mang. Khi vô tình đập, quệt hoặc nghiền nát kiến trên da, chất dịch chứa axit nồng độ cao này giải phóng và gây ra phản ứng bỏng hóa chất. Độc tố Pederin rất dễ bám vào tay, móng tay trong lúc người bệnh cào gãi, từ đó dính sang quần áo, ga giường hoặc các vùng da lành khác (như cổ, ngực, bụng, đùi) khi sinh hoạt.

Đặc trưng lâm sàng của viêm da tiếp xúc do kiến ba khoang là tổn thương dạng vệt dài đi theo đường quệt hoặc lăn của côn trùng, trên nền da đỏ xuất hiện các mụn nước, bọng nước nông chứa dịch vàng chanh rất dễ trợt loét. Nếu độc tố dính vào các vùng nếp gấp như khuỷu tay, nách, nếp lằn cổ, khi người bệnh gập tay hoặc cử động, chất dịch sẽ lây sang vùng da đối diện, tạo thành tổn thương đối xứng chạm nhau như hình cánh bướm. Cảm giác bỏng rát, châm chích xuất hiện ngay khi tiếp xúc với chất độc của kiến ba khoang, nếu cào gãi làm vỡ bọng nước, da sẽ bị trợt rộng, rỉ dịch kéo dài và làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn.

Bác sĩ Tâm nhấn mạnh, sai lầm nguy hiểm hiện nay là người dân thường tự ý mua thuốc kháng virus như acyclovir về bôi vì nhầm tưởng vết kiến ba khoang là bệnh Zona thần kinh. Điều này không những không có tác dụng mà còn làm chậm thời gian vàng điều trị, khiến độc tố bị bí và gây kích ứng da nặng nề hơn.

Để tránh nhầm lẫn, cần phân biệt viêm da do kiến ba khoang thường xuất hiện đột ngột trên bất kỳ vùng da hở nào, tổn thương đi theo vệt dài hoặc đối xứng, rát bỏng tức thì. Trong khi đó, Zona thần kinh thường có dấu hiệu đau nhức, tê bì ê ẩm sâu trong da vài ngày trước khi nổi mụn, mụn nước mọc thành chùm sâu và chỉ xuất hiện khu trú ở một bên cơ thể, không bao giờ lan qua đường trục giữa của cơ thể.

Bên cạnh đó, không ít người tự xử lý bằng cách đắp lá cây, bôi kem đánh răng, sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc liên tục gãi khi ngứa. Những biện pháp này không giúp loại bỏ độc tố mà còn có thể làm da kích ứng nặng hơn. Khi vùng da tổn thương bị trợt hoặc rỉ dịch kéo dài, nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn sẽ tăng lên, khiến thời gian điều trị lâu hơn.

Với trường hợp của chị Bình, bác sĩ chỉ định thuốc chống viêm, thuốc giảm ngứa kết hợp hướng dẫn chăm sóc da phù hợp. Người bệnh được khuyến cáo vệ sinh vùng tổn thương đúng cách, tránh cào gãi và hạn chế các yếu tố có thể làm da kích ứng thêm.

Sau hơn một tuần điều trị, chị Bình cho biết các tổn thương dần khô lại, không xuất hiện thêm sang thương mới, không còn cảm giác ngứa rát.

Theo bác sĩ Tâm, mùa mưa là thời điểm kiến ba khoang xuất hiện nhiều tại các khu dân cư, đặc biệt ở những nơi gần đồng ruộng, bãi cỏ hoặc khu vực có nhiều ánh đèn vào ban đêm. Khi phát hiện kiến ba khoang trên da, người dân không nên đập hoặc chà xát côn trùng mà cần nhẹ nhàng loại bỏ và rửa sạch vùng tiếp xúc dưới vòi nước cùng xà phòng. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như đỏ rát, nổi mụn nước, trợt da hoặc tổn thương lan rộng, tuyệt đối không tự ý bôi hoặc đắp thuốc mà hãy nhanh chóng đến bệnh viện để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh các biến chứng không mong muốn.

*Tên nhân vật đã được thay đổi.