Nhật Huy, 3 tuổi, điếc bẩm sinh, từ cậu bé nhút nhát, tự ti, nay nghe nói được, tự tin hòa nhập bạn bè sau một năm cấy điện cực ốc tai.

GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy, Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng Việt Nam, kiêm Giám đốc Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hiện Nhật Huy đã hòa nhập các hoạt động gần như một đứa trẻ bình thường. Đó là thành quả sau 1,5 năm phẫu thuật cấy điện cực ốc tai và sự kiên trì đồng hành của bác sĩ, gia đình, giáo viên chuyên biệt giúp bé phục hồi chức năng nghe, nói.

Khi mới cấy điện cực ốc tai, lần đầu tiên Huy nghe được âm thanh xung quanh khi thiết bị xử lý âm thanh bên ngoài kích hoạt và kết nối với hệ thống điện cực trong ốc tai. Tuy nhiên, vì em điếc sâu bẩm sinh (điếc trước khi có ngôn ngữ) nên lần đầu tiếp nhận âm thanh, não chưa kịp thích nghi và diễn giải các tín hiệu này thành ngôn ngữ, mọi thứ với em trở nên lạ lẫm. Nhiều lần Huy muốn tháo bỏ thiết bị do cảm giác chưa quen. Thông thường, trẻ điếc bẩm sinh do không tiếp nhận được âm thanh nên cũng không phát triển ngôn ngữ nói.

“Khác với trẻ có thể nghe tự nhiên qua tai trong, trẻ cấy điện cực ốc tai tiếp nhận âm thanh qua hỗ trợ của thiết bị, bỏ qua các tế bào lông đã bị tổn thương trong ốc tai”, GS Chung Thủy giải thích, thêm rằng thiết bị bên ngoài sẽ thu nhận âm thanh, mã hóa thành xung điện và truyền vào dãy điện cực đặt trong ốc tai, kích thích dây thần kinh thính giác của trẻ gửi tín hiệu lên não. Lúc này, âm thanh trẻ nhận được không phải ‘nguyên bản’ mà là tín hiệu hoàn toàn mới.

Mỗi trẻ có mức độ phản ứng với âm thanh khác nhau. Có trẻ nhanh chóng tiếp nhận và hứng thú với thế giới âm thanh, nhưng cũng có trẻ cảm thấy khó chịu, quá tải khi lần đầu nghe lại, thậm chí sợ âm thanh và cần thời gian để làm quen. Do đó, việc theo dõi sát, điều chỉnh cường độ âm thanh phù hợp và kết hợp trị liệu ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong hành trình phục hồi thính lực cho trẻ.

Với trường hợp Nhật Huy, thời gian đầu, dù em nghe thấy âm thanh nhưng não bộ vẫn cần thời gian học cách giải mã và hiểu ý nghĩa của âm thanh. Ban đầu, âm thanh có thể bị cảm nhận như tiếng máy, tiếng nhiễu hoặc khó phân biệt. Thông qua việc điều chỉnh thiết bị và các chương trình phục hồi chức năng chuyên sâu, não dần nhận diện được âm thanh, phân biệt lời nói và sau đó, hiểu ngôn ngữ. Quá trình này không diễn ra ngay lập tức mà cần thời gian, sự kiên trì và luyện tập liên tục.

Trước đó, Nhật Huy phát hiện điếc sâu bẩm sinh khi hơn một tuổi, không phản ứng với âm thanh, không nói được, luôn né tránh người lạ. Vì điếc sâu nên đeo máy trợ thính gần như không có tác dụng, bác sĩ chỉ định cấy điện cực ốc tai. Không bỏ lỡ thời gian vàng cấy điện cực và học nghe nói của bé, GS Chung Thủy kêu gọi hỗ trợ chi phí thiết bị, phẫu thuật, học phục hồi ngôn ngữ sau cấy. Với hỗ trợ của kính vi phẫu tích hợp AI Zeiss Kinevo 900, GS Chung Thủy phẫu thuật đặt thành công điện cực đa kênh vào ốc tai Nhật Huy, kết quả đáp ứng 22 điện cực. Một tháng sau, khi đặt máy, thiết bị bên ngoài đáp ứng điện cực tốt.

Sau đó là chuỗi ngày gia đình đồng hành cùng bé, đều đặn hàng tuần đưa con từ Ninh Thuận vào TP.HCM để học với giáo viên chuyên biệt. Về nhà, mẹ Nhật Huy tiếp tục dạy em như cô giáo hướng dẫn, dần dần em thích nghi tốt. Đến nay hơn 1,5 năm, Nhật Huy đã nghe, hiểu âm thanh và nói rõ từng từ. Từ một cậu bé khép kín, Nhật Huy dần cởi mở, hòa đồng và hòa nhập gần như hoàn toàn với môi trường học đường.

Theo GS Chung Thủy, trẻ câm điếc bẩm sinh khó khăn trong hòa nhập, dễ bị cô lập, khó giao tiếp, chậm phát triển tư duy và tâm lý vốn nhạy cảm hơn. Vì vậy, cấy điện cực ốc tai cho trẻ càng sớm càng tốt không chỉ giúp trẻ nghe nói mà quan trọng hơn là giúp trẻ từng bước hòa nhập với cuộc sống bình thường.

Trường hợp khác là bé Minh Anh, khi sinh ra em nghe được âm thanh và bập bẹ nói, nhưng đến khoảng 3 tuổi, bỗng nhiên em không còn tương tác với thế giới xung quanh, thu mình lại. Ban đầu, gia đình nghĩ tính cách em thay đổi nhưng càng ngày em càng né tránh giao tiếp, đôi khi có biểu hiện kích động như vò đầu, bứt tai, quấy khóc, đập đồ chơi.

Minh Anh nhiều lần được chẩn đoán có biểu hiện của trầm cảm, rối loạn phổ tự kỷ. Kết quả chụp MRI cũng không ghi nhận bất thường cấu trúc tai trong hay tổn thương não, nên gia đình tiếp tục cho bé học với cô giáo dạy trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, tình trạng không cải thiện, gần như mất hoàn toàn tương tác, kể cả với cha mẹ. Cho đến khi em được chỉ định đo thính lực và đo điện thính giác thân não, bác sĩ phát hiện em điếc sâu cả 2 tai (điếc sau khi có ngôn ngữ). Đây là tình trạng mất thính lực sau khi trẻ đã phát triển ngôn ngữ nói, đã biết nghe hiểu và sử dụng lời nói cơ bản.

“Lần đầu khám cho bé Minh Anh rất khó khăn, bé kích động, không hợp tác, không chịu tiếp xúc, phản ứng mạnh với người lạ”, GS Chung Thủy nói, thêm rằng với những trẻ đang nghe được bỗng mất gần như hoàn toàn thính lực, tâm lý trẻ thay đổi, dễ hoảng sợ, giảm kiểm soát hành vi và dần hình thành kiểu phản ứng phòng vệ như thu mình hoặc kích động.

Minh Anh được chỉ định cấy điện cực ốc tai. Sau phẫu thuật, với sự đồng hành của gia đình, giáo viên chuyên biệt và chuyên gia trị liệu tâm lý, trong hai năm, bé thích nghi dần, tương tác trở lại với người thân. Đến nay, bé đã hòa nhập được với các bạn đồng trang lứa. “Chỉ hồi phục thính lực là chưa đủ mà cần can thiệp song song tâm lý hành vi, phục hồi ngôn ngữ để trẻ từng bước thích nghi, giảm kích động, thiết lập lại kỹ năng giao tiếp”, GS Chung Thủy nói.

Bên cạnh phẫu thuật, các chi phí sau đó (học cùng giáo viên, di chuyển tái khám, điều chỉnh máy…) và thời gian, sự kiên trì cũng là thử thách với nhiều gia đình có trẻ khiếm khuyết thính lực cần cấy điện cực ốc tai. Nhiều phụ huynh cố gắng thu xếp đồng hành cùng con nhưng cũng có gia đình không đủ kiên trì, gián đoạn quá trình trị liệu. GS Chung Thủy cho biết bác sĩ giải thích, động viên, hỗ trợ để các bé và gia đình vượt qua, sớm đạt kết quả tốt, hòa nhập với cộng đồng, không bị bỏ lại so với bạn bè đồng trang lứa. Và Nhật Huy, Minh Anh đều được GS Chung Thủy kêu gọi tài trợ chi phí để phẫu thuật, học tập sau mổ.