HÀ NỘI – Chị Mai, 30 tuổi, mắc trầm cảm sau sinh được gia đình đưa đến bệnh viện khám sau 2 lần cố tự sát, mất ngủ và buồn chán kéo dài.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, người bệnh buồn bã, ít nói, phản ứng chậm, né tránh giao tiếp. Qua đánh giá lâm sàng kết hợp theo dõi diễn biến chẩn đoán, Ths.BS Phạm Văn Dương, phòng khám Tâm lý – Tâm thần, khoa Nội Tổng hợp, chẩn đoán chị Mai trầm cảm sau sinh mức độ nặng, cần điều trị kịp thời tránh hậu quả đáng tiếc và cải thiện chất lượng sống.

Khai thác hoàn cảnh sống, bác sĩ Dương ghi nhận chị Mai sinh con đầu lòng bằng phương pháp mổ lấy thai. Sau sinh, chị không có sữa mẹ, bé phải dùng sữa công thức nhưng thường xuyên chướng bụng, quấy khóc, khó dỗ. Chồng làm việc ở nước ngoài, phần lớn thời gian chị tự xoay xở với con nhỏ trong tình trạng đau vết mổ, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài. Ban đầu, gia đình nghĩ chị chỉ mệt sau sinh, áp lực vì chăm con nhỏ. Tuy nhiên, các biểu hiện ngày càng nặng khi chị bắt đầu bỏ ăn, có người hỗ trợ chăm con đêm nhưng không ngủ mà nằm nhìn trần nhà.

“Nghe tiếng con khóc là đầu tôi ong lên, cơ thể rã rời, trong đầu nghĩ phải bế dỗ con nhưng tay chân lại không muốn cử động, chỉ muốn nằm im một chỗ rồi dần dần biến mất khỏi cuộc đời”, chị Mai kể lại.

Mọi chuyện nghiêm trọng hơn khi chị Mai muốn biến ý nghĩ “biến mất khỏi cuộc đời” thành sự thật. Một lần, chị đang cố uống thật nhiều thuốc cảm thì may mắn người nhà phát hiện và ép nôn ra. Lần khác, chị giấu dao dưới gối và khóa kín cửa phòng, nếu không có cuộc điện thoại đúng lúc của chồng khiến chị như bừng tỉnh, chuyện xấu có thể đã xảy ra. Chồng chị Mai nhận thấy tình trạng của vợ nghiêm trọng nên đã bay về nước cho vợ đi khám.

Bác sĩ Dương chỉ định chị Mai nhập viện điều trị bằng thuốc chống trầm cảm, an thần kinh, kết hợp tư vấn tâm lý. Đồng thời, phòng bệnh của chị được dọn sạch toàn bộ các vật sắc nhọn để giảm nguy cơ tự làm hại bản thân. Chồng và mẹ thay nhau chăm sóc, theo sát chị 24/24. Giai đoạn đầu điều trị, chị Mai né tránh, không hợp tác. Khi được đưa thuốc, chị cho vào miệng nhưng giấu ở kẽ răng thay vì nuốt. Nhân viên y tế phải đổi sang phương án nghiền thuốc thành bột, pha vào nước để người bệnh uống, đồng thời trấn an, giải thích để chị giảm chống đối. Những buổi đầu tư vấn với bác sĩ, chị Mai chỉ cúi đầu im lặng, không trả lời mọi câu hỏi. Từ buổi thứ 3, tình hình khả quan hơn khi chị khóc và bộc lộ cảm xúc.

Sau hai tuần điều trị thuốc kết hợp tư vấn, tình trạng của chị cải thiện. Người bệnh ngủ tốt hơn, bớt căng thẳng, hợp tác điều trị, không còn bộc lộ ý tưởng tự sát. Tuy nhiên, tốc độ nói của chị Mai còn chậm và chưa hoàn toàn thoải mái trong giao tiếp. Chị được xuất viện nhưng cần tiếp tục theo dõi trong ít nhất 6 tháng và tái khám định kỳ để phòng tái phát.

Bác sĩ Dương cho biết trầm cảm sau sinh là rối loạn sức khỏe tâm thần có thể xuất hiện trong vài tuần đến vài tháng sau sinh. Bệnh liên quan đến nhiều yếu tố cộng hưởng như thay đổi nội tiết, đau sau sinh, thiếu ngủ, áp lực chăm con, khó nuôi con bằng sữa mẹ, em bé quấy khóc hoặc thiếu hỗ trợ từ chồng, gia đình. Người mẹ có thể mất ngủ dù rất mệt, chán ăn, buồn bã kéo dài, thu mình, chậm phản ứng, luôn lo lắng, tự trách mình là người mẹ tồi hoặc thấy bản thân vô dụng. Trường hợp nặng có thể xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc em bé.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 13% phụ nữ sau sinh trên toàn cầu gặp rối loạn sức khỏe tâm thần, chủ yếu là trầm cảm. Tình trạng này cần phân biệt với “baby blues” – trạng thái buồn thoáng qua, dễ khóc, nhạy cảm trong vài ngày đầu sau sinh song thường giảm khi người mẹ được nghỉ ngơi, chia sẻ việc chăm con.

Điều trị trầm cảm sau sinh sẽ tùy mức độ bệnh. Trường hợp nhẹ có thể cải thiện nhờ tư vấn tâm lý, điều chỉnh giấc ngủ, tăng hỗ trợ chăm con và giảm áp lực cho mẹ. Trường hợp vừa đến nặng, nhất là khi có ý tưởng tự sát, cần điều trị bằng thuốc và theo dõi sát chuyên khoa Tâm lý – Tâm thần.

Bác sĩ Dương nhấn mạnh gia đình giữ vai trò quan trọng trong việc phòng, nhận biết và điều trị trầm cảm sau sinh. Người chồng và người thân cần chia sẻ việc chăm con, giúp mẹ có thời gian ngủ, ăn uống và hồi phục sau sinh. Khi mẹ nói mệt, sợ hãi, tuyệt vọng hoặc không muốn sống, gia đình không nên xem nhẹ hay nói “ai sinh con cũng vậy”, “cố lên là được”. Lắng nghe, ở cạnh và đưa mẹ đi khám đúng lúc giúp giảm nguy cơ bệnh nặng lên và xảy ra hậu quả đáng tiếc.