Được mổ tim bẩm sinh khi mới chào đời, nhưng ngừng tái khám do dịch Covid-19, Thiên Bảo, 20 tuổi, hở van động mạch chủ nặng, buồng tim giãn gấp rưỡi, suy tim, bệnh diễn biến nặng, tiên lượng xấu.

20 năm trước, Bảo được phát hiện chuyển vị đại động mạch thể đơn thuần sau sinh với biểu hiện tím tái. Em được chuyển đến bệnh viện nhi cấp cứu, sau đó đưa sang Thái Lan phẫu thuật khi mới 19 ngày tuổi. Tại đây, các bác sĩ sửa chữa, đưa hai động mạch lớn trở về vị trí chính xác: động mạch phổi nối với tâm thất phải, động mạch chủ nối với tâm thất trái. Ca phẫu thuật thành công, Bảo được gia đình đưa đi tái khám đều đặn để theo dõi sức khỏe.

BS.CKI Nguyễn Phạm Thùy Linh, khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM thông tin, chuyển vị đại động mạch thể đơn thuần xảy ra khi hai động mạch xuất phát từ tim hoán đổi vị trí cho nhau.

Cụ thể, động mạch chủ nối với tâm thất phải thay vì tâm thất trái, còn động mạch phổi nối với tâm thất trái thay vì tâm thất phải. Hậu quả là dòng máu nghèo oxy không được đi đến phổi để trao đổi khí mà đi thẳng vào động mạch chủ đến các bộ phận khác trong cơ thể; dòng máu giàu oxy không đi đến các mô trong cơ thể mà chảy thẳng vào động mạch phổi đến phổi để trao đổi khí.

Nếu không có sự thông nối đáng kể nào giữa hai hệ tuần hoàn chủ và phổi (như lỗ bầu dục, ống động mạch hoặc thông liên thất), trẻ sẽ không thể sống sót. Phẫu thuật sớm là phương cách tối ưu để cứu sống trẻ trong trường hợp này.

Năm 2021 khi dịch Covid-19 bùng phát, việc đi lại khó khăn khiến Bảo ngưng tái khám. Suốt thời gian này, em không xuất hiện triệu chứng bất thường, vẫn sinh hoạt và vận động bình thường, khiến gia đình an tâm cho rằng tình trạng của em đã ổn định.

Tháng 10/2024, sau thời gian dài không kiểm tra, gia đình đưa Bảo đi khám lại và bàng hoàng với kết quả: bệnh tình của em đã diễn tiến nghiêm trọng, cần phẫu thuật sớm.

Theo bác sĩ Linh, dù Bảo được phẫu thuật kịp thời sau sinh nhưng việc ngừng tái khám trong 3 năm, cộng với cảm giác sức khỏe bình thường, đã khiến gia đình chủ quan nghĩ rằng bệnh được kiểm soát hoàn toàn. Tuy nhiên, bệnh nhân phát triển biến chứng hở van động mạch chủ nặng, thất trái giãn rất lớn với đường kính 70-80 mm (trong khi ở nam giới bình thường, đường kính thất trái chỉ khoảng 42-58 mm). Chức năng co bóp tim trái suy giảm, phân suất tống máu giảm chỉ còn 43%.

ThS.BS Nguyễn Minh Trí Viên, Cố vấn phẫu thuật tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM nhận định, ở một số bệnh nhân sau phẫu thuật chuyển vị đại động mạch, biến chứng hở van động mạch chủ có thể xảy ra. Máu từ động mạch chủ trào ngược về thất trái trong thời kỳ tâm trương, khiến thất trái giãn to dần. Nếu không phẫu thuật sớm thay van tim, tình trạng suy tim sẽ diễn tiến nặng đe dọa tính mạng người bệnh.

Bác sĩ Viên và ê kíp lên kế hoạch chi tiết cho ca mổ thay van cơ học cho bệnh nhân. Đây là ca mổ lại, đòi hỏi sự thận trọng cao độ vì tiềm ẩn nhiều thách thức: mô tim và mạch máu dính nhiều hơn so với lần phẫu thuật đầu, đồng thời thân động mạch phổi nằm sát xương ức. Nếu không cẩn thận, việc rạch mở có thể làm tổn thương tim hoặc vỡ động mạch phổi.

Ngoài ra, thất trái giãn lớn và chức năng tim suy giảm khiến bác sĩ lo ngại về khả năng bảo tồn chức năng tim sau mổ. “Liệu có thể tránh được suy tim nặng hoặc suy đa cơ quan sau phẫu thuật hay không?”, bác sĩ Viên lo lắng.

Để giảm thiểu rủi ro, Bảo được thực hiện hàng loạt kiểm tra chuyên sâu trước mổ, bao gồm siêu âm tim, MSCT tim và MRI tim, giúp xác định chính xác tình trạng tổn thương và lường trước các nguy cơ có thể xảy ra. Cuộc hội chẩn toàn viện với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực phẫu thuật tim, gây mê và hồi sức diễn ra, thống nhất kế hoạch chi tiết cho ca mổ.

Trong suốt quá trình mổ, các thiết bị hiện đại như máy tim phổi nhân tạo, bóng đối xung, máy lọc máu… được chuẩn bị kỹ lưỡng để ứng phó với mọi tình huống bất ngờ. Sau hơn 5 giờ nỗ lực, ca phẫu thuật diễn ra thành công, mang lại hy vọng mới cho bệnh nhân và gia đình.

Sau phẫu thuật, đúng như dự đoán ban đầu của ê kíp, chức năng tim bệnh nhân giảm nặng, diễn tiến suy tim nặng và suy thận. ThS.BS Huỳnh Khiêm Huy, Trưởng khoa Hồi sức Ngoại Tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho Bảo thở máy, dùng thuốc trợ tim, bóng đối xung động mạch chủ, lọc máu liên tục.

Tình trạng cải thiện dần, em cai máy thở sau 3 ngày. Vài ngày sau chức năng thận ổn định, em rời phòng hồi sức (ICU) sau một tuần, chuyển ra phòng nội trú nằm thêm 7 ngày thì xuất viện, chức năng tim có cải thiện, van động mạch chủ cơ học hoạt động tốt. “Dự kiến sau 6-12 tháng, kích thước trái tim và chức năng tim sẽ hồi phục dần”, bác sĩ Huy nói.

Hai tuần sau ca phẫu thuật lớn thứ hai trong đời, Bảo khỏe mạnh, vui mừng vì sắp được xuất viện. Bảo có thể hoạt động nhẹ nhàng ngay sau khi về nhà, quay lại cuộc sống thường nhật. Chặng đường phía trước còn dài, nhưng gia đình vô cùng xúc động, biết ơn bác sĩ Viên cùng ê kíp đã giúp Bảo vượt qua cửa sinh tử, với cuộc mổ lần hai trọn vẹn. “Cảm ơn các bác sĩ đã tái sinh con tôi một lần nữa”, mẹ Bảo chia sẻ.

Bác sĩ Linh nhấn mạnh, ngay cả khi trẻ được phẫu thuật chuyển vị đại động mạch đúng thời điểm, việc theo dõi suốt đời là vô cùng quan trọng nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các biến chứng có thể phát sinh theo thời gian. Điều này giúp bác sĩ can thiệp sớm khi có dấu hiệu bất thường, tránh để bệnh tiến triển nặng, gây khó khăn trong điều trị và phục hồi.

Nhờ sự phát triển của y học hiện đại, dị tật chuyển vị đại động mạch ngày nay thường được chẩn đoán ngay trong bào thai thông qua siêu âm tim thai. Phát hiện sớm không chỉ giúp lên kế hoạch phối hợp giữa chuyên khoa sản – sơ sinh – tim mạch mà còn tăng cơ hội cứu sống trẻ, tối ưu hóa kết quả điều trị và chất lượng sống sau này.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi