Hà Nội – Đức, 20 tuổi, trật khớp háng phải bẩm sinh trên nền bệnh tạo xương bất toàn, được phẫu thuật thay khớp háng để khôi phục vận động.

ThS.BS Nguyễn Quang Tôn Quyền, Phó trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết Đức đến khám trong tình trạng đau háng phải, vận động khó khăn, dáng đi lệch vẹo, chân phải dài hơn trái 5 cm.

Trên lâm sàng nhìn thấy, sờ rõ khối mấu chuyển háng phải trật lên cao, phim chụp X-quang khẳng định chẩn đoán trật khớp háng bẩm sinh. Bác sĩ Quyền cho biết phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo là lựa chọn duy nhất có thể giúp người bệnh khôi phục vận động khớp và đi lại tốt hơn.

“Khác những ca thay khớp háng thông thường, Đức là người bệnh tạo xương bất toàn, hay còn gọi là xương thủy tinh”, bác sĩ Quyền nói, nhấn mạnh điều này khiến ca phẫu thuật trở nên cực kỳ phức tạp và khó khăn.

Ông Hân, bố Đức, chia sẻ con mình được chẩn đoán bệnh xương thủy tinh từ thai kỳ thứ 7. Bảy tháng tuổi, Đức gãy xương đùi lần đầu, từ đó tới nay gãy xương khoảng 50 lần. Hơn 35 lần bó bột, bất động dài ngày, 15 lần nặng hơn, phải phẫu thuật kết hợp xương hoặc đặt nẹp.

Gần nhất năm ngoái, Đức gãy xương đùi, được phẫu thuật đóng đinh nội tủy. Ngay trong ca mổ, dù được êkíp thao tác rất cẩn thận, Đức vẫn gãy thêm hai xương sườn và xương đòn vai.

“Với Đức, phẫu thuật để chữa một tổn thương xương có thể không may vô tình gây ra tổn thương xương khác”, bác sĩ Quyền cho biết thêm rằng người bệnh xương thủy tinh có xương mỏng và giòn, cấu trúc xương biến dạng sau nhiều lần phẫu thuật, rất dễ gãy khi êkíp thao tác, đặt tư thế, đưa dụng cụ phẫu thuật vào cơ thể…

Do đó, trước ca phẫu thuật thay khớp háng cho Đức lần này, bác sĩ cùng êkíp đã họp và lên kế hoạch phẫu thuật từng bước rất tỉ mỉ. Đức được đo mật độ xương bằng máy DEXA, chụp cắt lớp vi tính (CT) độ phân giải cao, dựng hình 3D, giúp đánh giá chất lượng xương, đường kính, độ hẹp, cong ống tủy. Bác sĩ Quyền lên kế hoạch phẫu thuật cá thể hóa cho Đức, nhằm khôi phục lại vị trí giải phẫu của khớp háng, điều chỉnh chiều dài chi và kết hợp các yếu tố kích thích sinh học để giúp xương lành nhanh hơn sau phẫu thuật.

Ngày mổ, Đức được gây mê, vô cảm. Bác sĩ Quyền bộc lộ khớp háng phải, thấy ổ cối thiểu sản, nông, rộng, phần mềm xung quanh đã co rút. Êkíp cắt chỏm xương đùi, tận dụng lại mảnh xương tạo hình vòm cho ổ cối, bắt vít cố định. Bác sĩ Quyền đóng chuôi khớp nhưng không lắp khớp nhân tạo ngay như thông thường.

“Xương đùi Đức đã biến dạng rất nặng do gãy và phẫu thuật nhiều lần”, bác sĩ Quyền cho biết, thêm rằng êkíp cần đục xương, chỉnh trục để đưa khớp háng vào vị trí giải phẫu chính xác. Đức được tháo nẹp cũ, cắt ngắn xương đùi 3,5 cm, cố định lại diện cắt bằng nẹp vít, ghép xương quanh vị trí cắt xương. Cuối cùng, bác sĩ Quyền nắn khớp nhân tạo vào vị trí, kiểm tra khớp háng vững, vận động tốt, chiều dài chi cân bằng, kết thúc ca mổ trong 3 tiếng.

Hậu phẫu, Đức được kiểm soát đau đa mô thức. Chuyên gia vật lý trị liệu thiết kế lộ trình phục hồi chức năng chuyên biệt cho người bệnh xương thủy tinh, bắt đầu bằng các bài tập co duỗi thụ động nhẹ nhàng, tăng tiến chậm tới khi người bệnh ngồi được, đứng với khung tập đi, chịu lực từng phần lên chân phẫu thuật.

Đức xuất viện sau 7 ngày, tiếp tục tập phục hồi chức năng tại cơ sở y tế địa phương. Bác sĩ Quyền cho biết sau 3 tuần khám lại, tầm vận động khớp háng của Đức tốt, không còn đau, chênh lệch chiều dài hai chân giảm đáng kể. Sau 5 tuần, Đức có thể đi lại mà không cần nạng, mọi vận động, sinh hoạt đều độc lập, không phụ thuộc xe lăn và người nhà như trước.

“Ca mổ là kỳ tích với tôi”, Đức nói, thêm rằng khớp háng nhân tạo đã giúp mình đứng dậy và lần đầu bước đi tự tin. Từ khi sinh ra tới năm 18 tuổi, phần lớn hoạt động di chuyển của Đức đều phụ thuộc người nhà và xe lăn. Hai năm gần đây, Đức phẫu thuật đóng đinh nội tủy, nẹp củng cố xương đùi, tập phục hồi chức năng để bắt đầu đi lại được với nạng.

Bác sĩ Quyền cho biết sau thay khớp háng nhân tạo, Đức có thể tiến tới mục tiêu bỏ nạng hoàn toàn, bước đi như người bình thường. Tuy nhiên, quá trình cần được theo dõi một cách cẩn thận, Đức cần tái khám thường xuyên để đánh giá chức năng vận động, điều chỉnh phác đồ tập luyện và dự phòng gãy xương bằng thuốc chống hủy xương.

Xương thủy tinh hay tạo xương bất toàn là bệnh xuất phát từ bất thường di truyền, khiến cơ thể không tổng hợp đủ collagen phù hợp, yếu tố giúp xương có tính đàn hồi. Hậu quả, xương trên cơ thể người bệnh rất giòn, dễ gãy dù chỉ ngã hoặc va chạm nhẹ.

Trước đây, người bệnh xương thủy tinh đối mặt nguy cơ tàn phế cao vì vòng xoắn bệnh lý sau mỗi lần gãy xương, phẫu thuật hoặc bó bột phải bất động kéo dài khiến cơ yếu dần, xương càng loãng, di chứng tích tụ làm cong vẹo xương, biến dạng khớp, lệch trục chi, mất dần khả năng vận động, phụ thuộc xe lăn và người chăm sóc.

Bác sĩ Quyền cho biết hiện các tiến bộ trong phẫu thuật chỉnh hình chính xác như dựng hình 3D từ CT, cắt xương chỉnh trục, đóng đinh nội tủy thế hệ mới, thay khớp nhân tạo bằng vật liệu tiên tiến và các vật liệu sinh học kích thích liền xương giúp người bệnh xương thủy tinh khôi phục tối đa cấu trúc giải phẫu tự nhiên, phục hồi nhanh sau mổ.

Cùng phác đồ điều trị nội khoa cá thể hóa với thuốc chống hủy xương, tập vật lý trị liệu và phục hồi chức năng chuyên biệt, nhiều người bệnh xương thủy tinh hiện có thể đi lại, vận động độc lập, nâng cao tuổi thọ và chất lượng cuộc sống.

Thanh Long