Chị Dân, 32 tuổi, nuốt nghẹn, đau ngực, nôn ói, sụt cân kéo dài nhiều năm, dù đã ba lần nong bóng điều trị co thắt tâm vị; vừa được phẫu thuật cắt cơ vòng thực quản.

Chị Dân (ngụ Lâm Đồng) suốt hơn 10 năm tái phát liên tục tình trạng nuốt nghẹn dù đã điều trị co thắt tâm vị bằng nong bóng hơi 3 lần với kích thước tăng dần 3 cm, 3,5 cm và 4 cm. Sau mỗi lần điều trị, triệu chứng cải thiện nhưng không kéo dài. Khoảng hai tháng gần đây, người bệnh liên tục nuốt nghẹn, đau tức ngực, nôn ói sau ăn, uống nước cũng khó khăn khiến cơ thể suy kiệt, sụt 5 kg. Chị quyết định đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.

Kết quả chụp X-quang thực quản – dạ dày ghi nhận thuốc cản quang ứ đọng trong lòng thực quản nhưng không phát hiện khối u hay tổn thương bất thường. Nội soi cho thấy vùng tâm vị mất khả năng giãn mở, kèm viêm sung huyết hang vị. Đặc biệt, đo áp lực thực quản độ phân giải cao (HRM) xác định người bệnh mắc co thắt tâm vị type III – thể hiếm gặp và khó điều trị nhất.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Minh Hùng, Giám đốc Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết co thắt tâm vị được chia thành ba type dựa trên kết quả đo áp lực thực quản. Trong đó, type III chỉ chiếm khoảng 5-10% trường hợp. “Nếu type I là mất nhu động thực quản hoàn toàn, type II là tăng áp lực đồng đều thì ở type III, thực quản xuất hiện các cơn co thắt khu trú với biên độ rất mạnh và bất thường. Người bệnh thường đau ngực dữ dội, nuốt nghẹn kéo dài và đáp ứng kém với nong bóng”, bác sĩ Hùng nói.

Theo bác sĩ Hùng, phương pháp nong bóng hơi chủ yếu tác động lên cơ thắt thực quản dưới (LES), giúp mở rộng đoạn nối thực quản – dạ dày để thức ăn đi xuống dễ hơn. Tuy nhiên, ở type III, tổn thương không chỉ nằm ở cơ thắt mà lan rộng lên thân thực quản với nhiều đoạn co cứng bất thường. Vì vậy, nong bóng thường cho hiệu quả ngắn hạn và nguy cơ tái phát cao.

Sau hội chẩn, êkíp quyết định thực hiện kỹ thuật POEM (Peroral Endoscopic Myotomy) – cắt cơ thực quản qua nội soi đường miệng. Đây là phương pháp xâm lấn tối thiểu, cho phép bác sĩ tiếp cận trực tiếp lớp cơ bị co thắt từ bên trong lòng thực quản mà không cần mổ hở.

Trong ca can thiệp, nội soi ghi nhận thực quản giãn rộng do thức ăn ứ đọng kéo dài. Bác sĩ chích nâng niêm mạc, mở đường vào ở vị trí 6 giờ rồi tạo khoang dưới niêm mạc kéo dài đến vùng nối thực quản – dạ dày. Sau khi xác định rõ các sợi cơ bất thường, êkíp tiến hành cắt lớp cơ vòng dài khoảng 8 cm ở thực quản và thêm 2 cm xuống dạ dày để giải phóng hoàn toàn vùng co thắt. Cuối cùng, lỗ mở niêm mạc được đóng lại bằng clip nội soi.

Sau phẫu thuật, người bệnh hồi phục tốt, ít đau, có thể xuất viện sau một ngày. Trong ba ngày đầu, chị được hướng dẫn chỉ dùng chất lỏng trong suốt như nước lọc, nước ép loãng. Những ngày tiếp theo có thể chuyển dần sang thức ăn mềm, lỏng như súp, sữa chua, sinh tố trước khi ăn uống bình thường trở lại.

Bác sĩ cũng khuyến cáo người bệnh tránh rượu bia, nước có gas, cà phê, thực phẩm nhiều axit hoặc thức ăn cứng, khó nuốt trong giai đoạn đầu sau can thiệp để hạn chế kích thích thực quản.
Co thắt tâm vị (achalasia) là bệnh lý hiếm gặp do rối loạn thần kinh vận động của thực quản. Khi hệ thần kinh kiểm soát nhu động thực quản bị tổn thương, cơ thắt thực quản dưới không thể giãn đúng lúc khi nuốt, khiến thức ăn bị ứ đọng trong lòng thực quản thay vì đi xuống dạ dày.

Người bệnh thường có biểu hiện nuốt nghẹn tăng dần, cảm giác thức ăn mắc sau xương ức, đau ngực, nôn ói thức ăn cũ, sụt cân hoặc ho kéo dài về đêm do trào ngược. Nhiều trường hợp nhầm lẫn với bệnh dạ dày hoặc trào ngược thực quản nên chẩn đoán muộn.

Hiện chưa xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Các phương pháp điều trị chủ yếu nhằm giảm áp lực cơ thắt thực quản dưới, giúp lưu thông thức ăn và cải thiện triệu chứng. Nong bóng hơi là kỹ thuật phổ biến nhờ thực hiện nhanh, ít xâm lấn, hiệu quả cải thiện triệu chứng rõ rệt trong thời gian đầu. Tuy nhiên, một số trường hợp, đặc biệt là type III, dễ tái phát sau nhiều năm.

Theo bác sĩ Hùng, khi có dấu hiệu nuốt nghẹn kéo dài, ăn uống khó khăn hoặc thường xuyên đau tức ngực sau ăn, người bệnh nên đi khám sớm tại cơ sở chuyên sâu về tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác. Nếu điều trị muộn, tình trạng ứ đọng thức ăn lâu ngày có thể gây viêm loét thực quản, hít sặc, viêm phổi, áp xe phổi hoặc suy dinh dưỡng nặng.

(*) Tên người bệnh đã được thay đổi.