Sau hơn 30 năm sống chung với chứng nuốt nghẹn, bà Hoàng Thị Hiền (61 tuổi, Hà Nội) bị biến chứng bệnh tăng nặng dẫn đến suy kiệt nghiêm trọng. Bà được bác sĩ cứu sống bằng kỹ thuật cắt cơ thực quản qua nội soi.

Bà Hiền bắt đầu xuất hiện triệu chứng khó nuốt từ hơn 30 năm trước, sau khi sinh con thứ hai. Do uống nước thấy dễ chịu hơn nên bà chủ quan không đi khám. Cách đây một năm, sau tai nạn bỏng nghiêm trọng, tình trạng nuốt nghẹn trở nên trầm trọng, bà gần như không thể ăn uống, kể cả nước hay sữa cũng khó nuốt, dễ nôn ói.

Bà Hiền từng đi khám nhiều nơi và được chẩn đoán giãn thực quản không rõ nguyên nhân. Bệnh kéo dài song không có phương pháp điều trị dứt điểm, bà chỉ có thể tạm thời làm giảm triệu chứng bằng cách đặt ống thông mũi – dạ dày để bơm thức ăn trực tiếp xuống dạ dày, duy trì nuôi dưỡng. Suốt một thời gian dài phải sống nhờ ống thông, thể trạng bà Hiền ngày càng suy kiệt, nguy cơ biến chứng tăng cao, chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng. Cân nặng của bà giảm từ 40 kg xuống chỉ còn 25 kg.

ThS.BS Đào Trần Tiến, Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, do không xác định được nguyên nhân gốc rễ nên suốt thời gian dài bà Hiền chỉ được điều trị triệu chứng, bệnh tình không cải thiện mà ngày càng nặng. Qua thăm khám và khai thác bệnh sử, bác sĩ chỉ định đo vận động thực quản bằng máy đo áp lực, kết quả xác định bà Hiền mắc co thắt tâm vị điển hình. Đây là tình trạng cơ vòng thực quản dưới không mở ra khi nuốt, làm thức ăn và nước uống ứ đọng tại thực quản.

Bệnh co thắt tâm vị của bà Hiền đã diễn tiến âm thầm suốt hơn 30 năm, thêm vào đó tai nạn bỏng làm các cơ vùng cổ họng và thực quản xơ hóa, co cứng, khiến các động tác hỗ trợ nuốt (như vươn người, thay đổi tư thế hay uống nước) trở nên kém hiệu quả. Khi khả năng tự điều chỉnh giảm dần, thức ăn và nước dễ bị ứ đọng tại thực quản, gây khó chịu dữ dội và khiến tình trạng nuốt nghẹn bùng phát nặng. Bệnh nhân mất khả năng ăn uống qua đường miệng, phải sống nhờ ống thông dạ dày để duy trì dinh dưỡng.

Khi nhập viện tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bệnh nhân chỉ còn 25 kg, chỉ số BMI 12 thuộc mức thiếu cân nguy hiểm. Bệnh co thắt tâm vị kéo dài không được điều trị triệt để khiến thực quản giãn lớn, biến dạng, thức ăn và dịch ứ đọng gây viêm phổi hít tái diễn, đe dọa tính mạng.

Bác sĩ Tiến cho biết, trước đây, phương pháp điều trị bằng nong thực quản là lựa chọn phổ biến song ở trường hợp bệnh nhân Hiền có thể cho hiệu quả thấp khi thực quản đã giãn lớn, tiềm ẩn nguy cơ rách nếu không kiểm soát tốt áp lực. Mổ mở tuy có thể xử lý triệt để nhưng với bệnh nhân chỉ còn khoảng 25 – 27 kg, thể trạng suy kiệt nặng, phương pháp này rất phức tạp, xâm lấn nhiều, nguy cơ biến chứng cao và khả năng phục hồi kém. Do vậy, phương pháp tối ưu hiện nay là cắt cơ thực quản qua nội soi (POEM) nhờ ít xâm lấn, phục hồi nhanh, cho phép kiểm soát chính xác độ sâu, phạm vi cắt qua hình ảnh nội soi, hạn chế tối đa biến chứng, đặc biệt phù hợp với bệnh nhân thể trạng yếu và thực quản biến dạng.

Bác sĩ Tiến cũng nhấn mạnh thực hiện POEM trên bệnh nhân suy kiệt nặng như bà Hiền là thách thức lớn. Các lớp cơ và mô mỡ toàn thân đều teo mỏng, tăng nguy cơ chảy máu, thủng thực quản hoặc rách cơ khi can thiệp, thậm chí có thể dẫn đến viêm trung thất hoặc viêm phúc mạc. Thêm vào đó, thực quản giãn lớn như một cái túi khiến xác định phương hướng thực hiện rất khó khăn. Ê kíp phải sử dụng hệ thống dây dẫn định vị và quan sát đường đi trong đường hầm nội soi để định vị chính xác vị trí cắt cơ. Ngoài ra, do thành cơ mỏng và yếu, bác sĩ phải cắt từng lớp cơ nhỏ, tránh cắt rộng hoặc quá sâu gây biến chứng. Ở vị trí tâm vị, các bác sĩ cũng tính toán cắt vừa đủ để giải phóng co thắt nhưng hạn chế nguy cơ trào ngược dạ dày sau can thiệp.

Can thiệp thành công, phim X-quang kiểm tra lại cho thấy thuốc cản quang lưu thông tốt xuống dạ dày, vùng tâm vị từng co thắt nay đã mở rộng rõ, không còn ứ đọng thức ăn hay dịch ở thực quản. Chỉ 1 – 2 tiếng sau can thiệp, bà Hiền đã có thể uống nước gần như bình thường, ăn được cháo loãng trong ngày đầu, ngày thứ hai đã có thể ăn phở, ngày thứ ba đã ăn được các loại thức ăn mềm.

Bác sĩ Tiến khuyến cáo trong 7 ngày đầu tiên sau can thiệp, người bệnh nên sử dụng thức ăn mềm, dễ tiêu để tránh ảnh hưởng tới vị trí cắt cơ và khâu đóng niêm mạc thực quản. Sau đó, bệnh nhân có thể ăn uống bình thường nhưng cần hạn chế đồ cay, chua, chất kích thích như rượu, bia, cà phê và đồ uống có gas để phòng nguy cơ trào ngược. Do bà Hiền nhịn ăn lâu ngày, thể trạng suy kiệt nặng, bác sĩ cũng lưu ý bệnh nhân không nên ăn quá no ngay sau can thiệp. Thời gian đầu chỉ nên ăn khoảng 70% nhu cầu mỗi bữa để dạ dày và thực quản có thời gian thích nghi, tránh tình trạng đầy bụng, khó tiêu. Ưu tiên các thực phẩm giàu đạm, sữa và chất dinh dưỡng dễ hấp thu để nhanh, phục hồi thể trạng.

Co thắt tâm vị là bệnh lý rối loạn vận động thực quản, thường diễn tiến âm thầm và tiến triển chậm. Bệnh khó chẩn đoán ở giai đoạn sớm và dễ nhầm lẫn với trào ngược dạ dày thực quản, ung thư thực quản hoặc rối loạn tâm lý. Việc phát hiện muộn và không được điều trị kịp thời dễ dẫn đến các biến chứng như giãn và biến dạng thực quản, viêm phổi hít, sụt cân, suy kiệt sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ ung thư thực quản có thể tăng gấp 50 lần.

Bác sĩ Tiến khuyến cáo người có triệu chứng nuốt nghẹn kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc nôn trớ thức ăn cũ nên đi khám chuyên khoa tiêu hóa sớm, thực hiện đo áp lực thực quản là tiêu chuẩn vàng giúp xác định co thắt tâm vị và phân biệt với các rối loạn vận động khác.