Ông Tâm, 64 tuổi, từng hai lần phẫu thuật điều trị ung thư bàng quang, nay bệnh tái phát, được bác sĩ phẫu thuật lần ba bằng robot.

Ba năm trước, ông Tâm được chẩn đoán ung thư bàng quang giai đoạn nông, tức u nằm ở lớp niêm mạc, được điều trị bảo tồn bằng phương pháp phẫu thuật nội soi qua đường niệu đạo tại một bệnh viện. Sau 6 tháng, bệnh tái phát, ông được phẫu thuật lần hai. Gần một năm sau, khối u tiến triển xâm lấn sâu vào thành bàng quang.

TS.BS Nguyễn Hoàng Đức, Trưởng khoa Tiết Niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết ung thư bàng quang có tỷ lệ tái phát rất cao, lên đến 50%. Kết quả chụp MRI cho thấy, khối u có kích thước khoảng 4 cm đã xâm lấn vào cơ bàng quang.

Bác sĩ Đức lý giải, lớp cơ bàng quang chứa rất nhiều mạch máu và hệ bạch huyết, dễ khiến tế bào ung thư tái phát và đi theo hệ bạch huyết di căn xa. Khi đó, người bệnh sẽ mất cơ hội phẫu thuật triệt căn, đồng thời tỷ lệ tử vong tăng cao. Phương pháp điều trị tối ưu khi ung thư xâm lấn cơ bàng quang là phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ bàng quang và tạo hình lại bằng ruột.

Do người bệnh đã nhiều lần phẫu thuật, mô vùng chậu có nguy cơ dính và biến đổi giải phẫu. Đồng thời, việc cắt bàng quang tận gốc kèm tạo hình bàng quang mới bằng ruột đòi hỏi thao tác bóc tách và khâu nối chính xác tuyệt đối. Bác sĩ Đức chỉ định  phẫu thuật cắt bàng quang tận gốc, đồng thời tạo hình bàng quang bằng ruột dưới sự hỗ trợ của robot Da Vinci Xi nhằm tận dụng ưu thế camera 3D phóng đại, cánh tay linh hoạt và khả năng thao tác tinh vi, giúp loại bỏ triệt để khối u, hạn chế biến chứng và đẩy nhanh quá trình hồi phục cho người bệnh.

Bác sĩ Đức điều khiển cánh tay robot bóc tách, cắt toàn bộ bàng quang và các mô xung quanh. Nhờ camera 3D phóng đại lên đến 15 lần, bác sĩ nhìn rõ từng mạch máu và sợi thần kinh giúp nạo vét các hạch chậu xung quanh tỉ mỉ để đảm bảo không còn tế bào ung thư sót lại.

Sau khi cắt quang quang, bác sĩ dùng robot đo và cắt một đoạn ruột non khoảng 40-50 cm. Các cánh tay robot với khớp nối linh hoạt xoay 540 độ như cổ tay người khâu nối đoạn ruột này thành một bàng quang mới (túi chứa nước tiểu bên trong bụng). Túi được khâu nối với niệu quản và niệu đạo để thực hiện chức năng chuyển lưu và bài tiết nước tiểu.

Sau 8 tiếng, ca phẫu thuật thành công. Toàn bộ quá trình cắt và tạo hình bàng quang đều được thực hiện qua nội soi với sự hỗ trợ của robot Da Vinci Xi, giảm tối đa nguy cơ nhiễm trùng, giúp người bệnh nhanh hồi phục.

Sau hai ngày, ông Tâm có thể đi lại và vận động nhẹ nhàng. Vì bàng quang mới làm từ ruột, không có dây thần kinh cảm giác nên không thể co bóp tự nhiên, bác sĩ Đức hướng dẫn ông Tâm tập rặn bằng cơ bụng và đi tiểu theo giờ cố định để cơ thể dần thích nghi. Sau khoảng 3 tháng, ông có thể đi tiểu bình thường.

Ung thư bàng quang xảy ra khi các tế bào trong cơ quan này phát triển bất thường và không kiểm soát. Bệnh được chia làm 2 giai đoạn chính. Trong đó, ở giai đoạn nông khối u mới chỉ nằm ở lớp niêm mạc bề mặt. Lúc này, phương pháp điều trị chính là phẫu thuật nội soi qua đường niệu đạo. Sau khi cắt u, bệnh nhân được bơm thuốc trực tiếp vào bàng quang để tiêu diệt các tế bào còn sót lại và hạn chế tái phát.

Giai đoạn xâm lấn khối u đã ăn sâu vào lớp cơ bàng quang, như trường hợp ông Tâm, hoặc lan ra các mô xung quanh. Vì vậy, việc cắt u nội soi không còn hiệu quả vì rễ của u đã bám sâu vào cơ. Cần phẫu thuật cắt bỏ bàng quang triệt căn, sau đó bác sĩ có thể đưa nước tiểu ra ngoài bằng cách nối niệu quản ra một lỗ thông trên bụng và bệnh nhân phải mang túi nước tiểu bên ngoài suốt đời, hoặc tạo hình bàng quang mới bằng ruột non giúp bệnh nhân đi tiểu như bình thường.

Trước khi có robot hỗ trợ hoặc những cơ sở y tế chưa có nhiều kinh nghiệm, bác sĩ phải rạch một đường nhỏ trên bụng để đưa đoạn ruột non ra ngoài tạo hình túi chứa, rồi mới đưa trở lại ổ bụng để nối với niệu đạo. Cách làm này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kéo dài thời gian hồi phục, mất máu và có nguy cơ biến liệt ruột sau mổ.

Ở giai đoạn bệnh tiến triển xâm lấn cơ hoặc khi ung thư tái phát nhiều lần với kích thước u lớn, bác sĩ phải phẫu thuật cắt toàn bộ bàng quang. Sau mổ, nước tiểu có thể được chuyển lưu qua một lỗ trên thành bụng hoặc tạo hình bàng quang mới để tự đi tiểu, tùy thuộc vào thể trạng của bệnh nhân và mức độ lan tràn của ung thư.

Ở giai đoạn đầu, bệnh thường chỉ có biểu hiện là tiểu máu không đau, tiểu nhiều hơn bình thường, buồn tiểu gấp gáp dù bàng quang không đầy, hoặc cảm giác đi tiểu không hết, đau lưng… nên dễ bị nhầm với các bệnh viêm nhiễm thông thường, dẫn đến phát hiện muộn. Bác sĩ Đức lưu ý, nam giới trên 50 tuổi hoặc những người thường xuyên hút thuốc lá, làm việc trong môi trường hóa chất (nhuộm, cao su, da giày, dệt may, in ấn…), có tiền sử viêm nhiễm bàng quang mạn tính cần tầm soát ung thư bàng quang định kỳ.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi.