Nhỏ nước cốt chanh vào tai, mũi làm tình trạng viêm nặng hơn do bỏng niêm mạc, suy yếu cơ chế miễn dịch, dễ biến chứng thủng nhĩ, giảm thị lực vĩnh viễn…

Nước chanh có độ pH từ 2 đến 3, nghĩa là có tính axit cao hơn nước từ 10.000 đến 100.000 lần, theo Healthline.

ThS.BS.CKI Trương Tấn Phát, Trưởng Đơn vị Tai Mũi Họng, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 cho biết, niêm mạc mũi họng rất mỏng và nhạy cảm, axit từ chanh có thể gây bỏng, sưng nề, tắc nghẽn niêm mạc; nếu đang viêm có thể khiến viêm nặng hơn. Tai có cấu trúc phức tạp và nhạy cảm, ống tai ngoài được bao phủ bởi lớp da mỏng, dễ trầy xước. Nước cốt chanh nếu tiếp xúc với vết xước sẽ gây viêm tai ngoài cấp, đau rát, sưng tấy. Nếu màng nhĩ đã bị tổn thương từ trước, nhỏ nước chanh vào có thể gây viêm tai giữa hoặc nặng hơn là hoại tử mô trong tai giữa, ăn mòn lớp biểu mô màng nhĩ, gây thủng màng nhĩ. Trẻ có vòi nhĩ ngắn và thẳng, chất axit trong chanh khi nhỏ vào mũi, có thể lan sang và sâu vào tai giữa, gây viêm tai giữa. Niêm mạc mũi ở trẻ cũng chưa phát triển hoàn chỉnh, dễ sung huyết, phù nề hơn người lớn.

Nếu viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang, việc nhỏ nước cốt chanh không những không chữa được bệnh mà còn gây kích ứng mạnh, khiến bệnh kéo dài hơn. Nhiều trường hợp người bệnh thấy “dịch chảy ra” khi nhỏ nước cốt chanh vào là hiệu quả, nhưng đó là phản ứng viêm do niêm mạc bị kích ứng; hoặc có trường hợp bệnh không cải thiện mà tiến triển nặng hơn.

Như chị Kim Mỹ (27 tuổi, Tiền Giang) đến Phòng khám Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 7 trong tình trạng niêm mạc mũi sưng nề, nóng rát; chảy mũi, nghẹt mũi kéo dài.

Chị Mỹ viêm xoang mạn tính, thường xuyên bị viêm xoang “hành” khi thời tiết thay đổi, hoặc khi trong môi trường lạnh nên chị cũng tìm thêm nhiều cách trị bệnh. Cách đây 3 tuần, đọc thông tin hội nhóm trên mạng xã hội và thấy nhiều người phản hồi hiệu quả, chị cũng thử trị xoang bằng cách nhỏ nước cốt chanh nguyên chất vào mũi mỗi buổi sáng 3 giọt.

Hai ngày đầu, khi nhỏ chanh vào mũi, chị thấy cực kỳ xót và rát niêm mạc mũi, không chảy dịch nhầy trong mũi như nhiều người khác. Chị lên hội nhóm ở mạng xã hội xin thêm ý kiến thì được hướng dẫn nhỏ thêm giọt, tăng tần suất. Chị cũng làm theo, sau đó thấy mũi càng rát bỏng, sưng đau, cảm giác nóng, khó chịu trong mũi, nước mũi chảy không ngừng kèm mệt mỏi, mất ngủ, kiệt sức. Chị thực hiện được hơn 1 tuần thấy không hiệu quả nên ngưng.

Triệu chứng vẫn còn kéo dài đến nay, chị khạc ra mủ xanh cùng đọc thông tin trên báo về nguy hiểm của việc này nên vội vàng đi khám.

Qua khám lâm sàng, nội soi mũi họng, bác sĩ Phát ghi nhận niêm mạc mũi chị Mỹ sung huyết, phù nề. Bề mặt niêm mạc có nhiều vùng tổn thương dạng trượt nhẹ dấu hiệu do tiếp xúc thường xuyên với chất kích thích (axit từ chanh); nhiều dịch nhầy, mủ xanh vàng. Lỗ thông xoang phù nề, bít tắc, cản trở dẫn lưu của xoang, có dấu hiệu viêm xoang sàng, xoang hàm hai bên.

Bác sĩ Phát chẩn đoán chị Mỹ viêm xoang mạn tính đợt cấp bội nhiễm, viêm niêm mạc mũi do kích thích hóa học. “Viêm niêm mạc mũi do kích thích hóa học là niêm mạc mũi bị tổn thương bởi tác nhân hóa học bên ngoài, trong trường hợp này là axit trong chanh; khác với viêm mũi dị ứng (do cơ địa), hay viêm do virus/bacteria (nhiễm trùng)”, bác sĩ Phát nói.

Theo bác sĩ Phát, người bệnh vốn có nền viêm xoang mạn tính, cơ địa nhạy cảm với thời tiết, nên hệ niêm mạc mũi đã yếu. Khi nhỏ trực tiếp nước cốt chanh nguyên chất có tính axit cao vào mũi liên tục, niêm mạc bị kích thích mạnh, dẫn đến phù nề, tổn thương bề mặt và mất khả năng tự bảo vệ.

Vết thương này tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm, làm dịch nhầy chuyển xanh vàng, biểu hiện điển hình của một đợt viêm xoang cấp bội nhiễm trên nền xoang mạn. May thay, người bệnh đã dừng việc này và đi khám, điều trị kịp thời; nếu kéo dài, bệnh tiến triển và có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm hơn như viêm xoang biến chứng ổ mắt hoặc viêm màng não.

Bác sĩ Phát hút dịch nhầy, giúp thông thoáng mũi xoang cho chị Mỹ, đồng thời kê toa thuốc điều trị, hướng dẫn chăm sóc mũi giai đoạn nhạy cảm, đồng thời hẹn tái khám 1 tuần sau để theo dõi.

Một tuần trước, bé K.L.P. (2 tuổi) hay đỏ mắt, ngứa nên bà ngoại cũng làm theo “mẹo dân gian” nhỏ nước cốt chanh để “làm sạch mắt, sáng mắt”. Bé được nhỏ khoảng 2-3 giọt nước cốt chanh nguyên chất vào mắt trái. Bé khóc thét, cảm giác đau rát mắt, nước mắt chảy liên tục. Sau đó, bé được rửa bằng nước muối sinh lý nhưng triệu chứng không giảm.

Đi làm về, biết sự việc, ba mẹ bé P. vội vàng đưa con Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Qua khám lâm sàng, bác sĩ CKI Nguyễn Đức Huy, Trung tâm Mắt Công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM thấy mí mắt sưng nhẹ, kết mạc mắt đỏ (sung huyết kết mạc lan tỏa). Dùng đèn khe sinh học (slit lamp) ghi nhận tổn thương biểu mô giác mạc, tróc biểu mô rải rác. Bác sĩ Huy chẩn đoán bé viêm kết giác mạc cấp do kích thích hóa học (axit từ nước chanh), tổn thương biểu mô giác mạc.

Bác sĩ Huy giải thích, trong nước chanh có chứa axit citric, có khả năng gây tổn thương đến các tế bào của cơ thể, phỏng axit. Nếu nhỏ vào mắt sẽ gây tổn thương trực tiếp đến giác mạc, nguy cơ viêm loét, đặc biệt ở trẻ nhỏ, có thể hình thành sẹo giác mạc thậm chí có thể thủng giác mạc dẫn đến mù vĩnh viễn.

“Trước đây vài năm cũng có trào lưu thuận tự nhiên nhỏ mắt cho trẻ nhỏ bằng sữa non. Đã có trường hợp trẻ bị viêm đục mờ toàn bộ giác mạc, khi đến gặp bác sĩ thì đôi mắt của bé gần như không còn cách nào hồi phục lại được, nghĩa là gần như mù hoàn toàn”, bác sĩ Huy nói.

Các cơ quan như mắt, mũi, tai còn liên kết mật thiết với hệ thần kinh cảm giác. Dây thần kinh khứu giác, thị giác, thính giác đều bắt nguồn từ não, đi xuyên qua các sọ, phân nhánh đến các cơ quan cảm nhận. Khi bị kích ứng hoặc tổn thương do axit, có thể gây rối loạn dẫn truyền tín hiệu, ảnh hưởng đến khả năng ngửi, nghe, nhìn. Kích ứng kéo dài có thể gây viêm dây thần kinh khứu giác, thính giác, giảm khả năng cảm nhận âm thanh, mùi vị, gây đau đầu dai dẳng. Bệnh khó hồi phục nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Môi trường axit cũng làm thay đổi hệ vi sinh vật tự nhiên. Cả mắt mũi tai đều có hệ vi sinh vật cân bằng giúp bảo vệ khỏi vi khuẩn gây hại. Việc nhỏ chanh có tính axit mạnh có thể gây mất cân bằng hệ vi sinh, tạo điều kiện cho các vi khuẩn, nấm phát triển. Nấm tai, nấm mũi rất dễ phát triển trong điều kiện niêm mạc bị tổn thương và độ pH thay đổi.

Không ít người cho rằng chanh là nguyên liệu thiên nhiên nên lành tính. Tuy nhiên, tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn khi sử dụng sai cách hoặc sai mục đích. Ngộ nhận rằng tự nhiên lành tính là một cái bẫy. Sử dụng sai cách không những không điều trị bớt bệnh mà còn có thể gây các biến chứng, tốn kém chi phí nhiều lần so với điều trị ban đầu.

Bác sĩ Phát dẫn chứng một nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng trên 100 người, sử dụng thuốc xịt mũi được chiết xuất từ cùi chanh (1%) – thu bằng công nghệ chiết rắn lỏng, kết hợp với nước ép lô hội nguyên chất, keo ong (hỗn hợp ong mật thu thập từ các chồi cây, nhựa cây và các nguồn thực vật khác) hòa tan và tinh dầu Ravensara cùng Niaouly. Chiết xuất chanh (1%) được chuẩn hóa với pH từ 3–3,5, chứa 6–7% axit citric, được thanh trùng trong 30 phút ở nhiệt độ sôi; bảo quản trong tủ lạnh ở nhiệt độ 4°C đảm bảo tính ổn định vi sinh và hóa học. Kết quả cho thấy hiệu quả chống viêm rõ rệt với sự giảm số lượng tế bào viêm, thanh thải chất nhầy, chất gây dị ứng.

“Sản phẩm được kiểm soát quá trình sản xuất, chuẩn hóa nghiêm ngặt về độ pH, nồng độ axit mới đảm bảo an toàn cho niêm mạc mũi nhạy cảm. Không phải nước cốt chanh tươi không được tiệt trùng, không được kiểm soát nồng độ axit, chưa kể có thể chứa vi khuẩn từ tạp chất hoặc nấm men từ vỏ chanh, dao cắt”, bác sĩ Phát nói.

Bác sĩ Huy cũng khuyến cáo, để đưa một yếu tố bên ngoài vào cơ thể cần phải qua nhiều nghiên cứu, thử nghiệm, bào chế liều lượng, nồng độ thích hợp. Không nên nhỏ bất cứ chất lạ vào mắt, mũi, tai, vì dễ gây viêm nhiễm, tổn thương nặng nề.