Ngọc Minh, 16 tuổi, thường xuyên mệt, khó thở do lõm ngực bẩm sinh, nguy cơ tim bị chèn ép dẫn tới suy tim nếu không can thiệp sớm.

Ngày 12/06, ThS.BS.CKI Lê Chí Hiếu, khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết, Minh được gia đình đưa đến khám trong trạng thái vùng ngực giữa xương ức lõm xuống khoảng 3 cm, chẩn đoán lõm ngực mức độ trung bình đến nặng.

Anh Phát, ba của Minh kể triệu chứng ngực lõm xuất hiện từ lúc mới sinh nhưng không rõ rệt, phải để ý thật kỹ mới thấy. Từ hơn ba năm trước, độ sâu của vết lõm rõ dần, đến đầu năm 2024 thì nhìn thấy rõ hơn. Minh thường xuyên mệt, khó thở, tim đập nhanh khi học thể dục ở trường.

“Nếu không điều trị sớm, tình trạng lõm ngực của bệnh nhân sẽ tiếp tục tiến triển khi trưởng thành, nặng hơn có thể chèn ép tim phổi, đẩy tim sang một bên lồng ngực và làm giảm khả năng bơm máu hiệu quả, ảnh hưởng đến hoạt động thể lực của trẻ. Ngoài ra, hình dáng ngực không bình thường dễ khiến trẻ ngại giao tiếp, sống khép mình, gặp trở ngại trong sinh hoạt và học hành nhất là các hoạt động tập thể”, bác sĩ Hiếu nhấn mạnh.

BS.CKI Trần Quốc Hoài, khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM chia sẻ, đây là thời điểm thích hợp nhất để tiến hành phẫu thuật nâng ngực cho bệnh nhân. Ở độ tuổi của Minh, xương lồng ngực vẫn còn độ mềm dẻo dễ chỉnh sửa, sau phẫu thuật, xương tiếp tục phát triển và dễ giữ được dáng khung xương sau nâng.

Nếu can thiệp khi trẻ lớn hơn, xương cứng chắc, khung xương đã định hình, sau mổ bệnh nhân không chỉ đau hơn mà quá trình phẫu thuật cũng sẽ khó khăn hơn, mặc dù hiệu quả điều trị tương tự nhau. Tuy nhiên, trẻ em và thiếu niên có khả năng hồi phục sau phẫu thuật tốt hơn so với người lớn. Và khi điều trị sớm, trẻ sẽ cải thiện được tâm lý, tự tin, đặc biệt với những trẻ đang ở độ tuổi coi trọng về ngoại hình.

Ê kíp chọn phương pháp phẫu thuật Nuss – nội soi kết hợp mổ xâm lấn tối thiểu cho bệnh nhân. Trong ca mổ kéo dài 90 phút, bác sĩ mở các vết mổ nhỏ ở hai bên thành ngực. Dưới hướng dẫn của camera nội soi, đưa từng thanh nâng ngực đã điều chỉnh theo dáng lồng ngực của trẻ vào phía sau xương ức để nâng xương ức lên.

Bác sĩ Hoài nhấn mạnh, với tiến bộ của camera nội soi lồng ngực, chỉ một lỗ vào nhỏ, hình ảnh độ nét cao, giúp bác sĩ quan sát rõ các cấu trúc trong lồng ngực quan trọng như tim và các mạch máu lớn, đảm bảo ca mổ diễn ra an toàn và giảm thiểu tối đa biến chứng. So với phương pháp phẫu thuật mở cổ điển (phẫu thuật Ravitch), đường mổ rộng, phải cắt xương ức và các sụn sườn, phẫu thuật Nuss là xâm lấn tối thiểu, cải thiện tiên lượng và các biến chứng, người bệnh bớt đau và thẩm mỹ hơn.

Sau ca phẫu thuật nâng ngực, bệnh nhân thường đau khi thở (do động tác thở ảnh hưởng tới toàn bộ khung xương sườn và lồng ngực). Vì thế, các bác sĩ gây mê chủ động thực hiện phương pháp gây tê mặt phẳng cơ dựng sống (ESP – Erector Spinae Plane Block). Catheter được đặt vào mặt phẳng cơ dựng sống bên cạnh cột sống ở hai bên. Khi bơm thuốc tê vào khoang này sẽ có tác dụng ngăn chặn tín hiệu đau thần kinh, giảm tối đa việc sử dụng morphin liều cao sau mổ. Bệnh nhân ít đau, hồi phục nhanh, có thể xuất viện sớm.

Ngọc Minh và gia đình được căn dặn tái khám định kỳ để theo dõi và phòng ngừa biến chứng muộn, đặc biệt biến chứng thanh nâng ngực di lệch, khung xương phát triển bất thường. Sau khoảng 2 – 3 năm khi xương ức ổn định, cứng chắc ở dáng lồng ngực đã điều chỉnh, bác sĩ sẽ phẫu thuật lấy bỏ thanh nâng ngực cho bệnh nhân.

Lõm ngực chiếm gần 90% trong các bất thường lồng ngực bẩm sinh và thường được chẩn đoán trong các năm đầu sau sinh. Cứ 400-1000 trẻ sơ sinh thì có một trẻ bị lõm ngực với tỷ lệ nam/nữ là 3-5:1.

Theo bác sĩ Hoài, tùy theo mức độ lõm và hình thái ngực lõm, có ảnh hưởng tới chức năng của tim phổi hay không, có kết hợp các dị tật bẩm sinh khác không…, bác sĩ sẽ quyết định thời điểm để phẫu thuật điều trị lõm ngực phù hợp.

Những trường hợp lõm ngực mức độ nặng, ảnh hưởng chức năng tim phổi hay kết hợp dị tật tim bẩm sinh nên được điều trị sớm. Trường hợp chỉ lõm ngực đơn thuần và mức độ vừa phải, độ tuổi phù hợp để phẫu thuật là 6 – 18 tuổi. Nếu phẫu thuật sớm quá, xương chưa phát triển hoàn thiện, sau mổ xương có thể phát triển dáng bất thường; ngược lại nếu điều trị muộn quá khi khung xương đã can-xi và định hình rồi, bệnh nhân sẽ rất đau sau đó.

Dù điều trị lõm ngực hiệu quả, nhưng cũng có những biến chứng muộn như di lệch thanh gây biến dạng thành ngực không cân đối, biến chứng tại vết mổ, tái phát… Để giảm nguy cơ này, sau khi xuất viện, bệnh nhân cần tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ, giữ tư thế ngực thẳng, tránh mang vác vật nặng hay tư thế xoay vặn, gù vẹo làm lệch thanh nâng ngực. Hạn chế tập những môn thể thao đối kháng, gắng sức nhằm giảm nguy cơ di lệch.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi