Ông Liu, 74 tuổi, hẹp động mạch chân phải trên nền suy thận mạn nặng và cơ địa thận dễ suy yếu với thuốc cản quang, gây khó khăn cho bác sĩ khi can thiệp.

“Đây là trường hợp nong mạch không sử dụng cản quang đầu tiên được thực hiện tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Thủ thuật diễn ra thành công nhờ sự tính toán chuẩn xác và thao tác khéo léo của cả êkíp”, ThS.BS.CKII Võ Anh Minh, Phó khoa Tim mạch can thiệp, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết.

Ông Liu (quốc tịch Đài Loan) đau âm ỉ cẳng chân phải hơn một năm nay. Ông nghĩ do bệnh xương khớp tuổi già không đáng lo, tự xoa bóp tại nhà, hạn chế vận động, triệu chứng đỡ nên không đi khám.

Một tháng trước, chân phải ông Liu đau nhiều hơn kèm cảm giác tê, nhức, khiến ông gặp khó khăn trong sinh hoạt. Ông chia sẻ: “Tôi không thể đi bộ đoạn dài, rất ngại leo cầu thang, đêm thường xuyên mất ngủ vì chân tê buốt”. Ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Ngày 24/12, ThS.BS Trần Hữu Danh, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, cho hay ông Liu nhập viện trên chiếc xe lăn, đau nhức cẳng chân phải lan lên đến đùi. Ông mắc nhiều bệnh nền, hút thuốc lá hơn 40 năm. Khám lâm sàng gợi ý bệnh lý động mạch ngoại biên.

Bác sĩ chỉ định siêu âm mạch máu chi dưới, ghi nhận xơ vữa vôi hóa rải rác dọc thành các động mạch hai chân. Mảng xơ vữa là nguyên nhân khiến động mạch chày trước phải hẹp nặng 95-99% ngay lỗ chia đôi; động mạch chày sau phải hẹp 80% đoạn đầu, tắc hoàn toàn đoạn giữa, nhận tuần hoàn bàng hệ từ động mạch mác và động mạch chày trước.

Bác sĩ Minh nhận định cần tiến hành can thiệp nong mạch cho ông Liu sớm để tránh biến chứng hoại tử chân do thiếu máu nuôi. Ở những ca nong mạch thông thường, bác sĩ bơm cản quang định hướng để dễ dàng thao tác.

Tuy nhiên, ông Liu bị suy thận nặng và không thể dùng nhiều thuốc cản quang. “Lúc chụp mạch chẩn đoán, chúng tôi chỉ bơm 10 ml cản quang mà bệnh nhân đã suy thận cấp tiến triển, phải điều trị thận tăng cường. Nếu lần này can thiệp nong mạch, lượng cản quang dùng nhiều hơn, khả năng biến chứng càng nghiêm trọng”, bác sĩ Minh lo lắng.

Êkíp bác sĩ Trung tâm Tim mạch hội chẩn khẩn để tìm phương án thích hợp. Sau khi thống nhất cần phải bảo tồn chức năng thận cho người bệnh, bác sĩ quyết định chọn phương pháp can thiệp không cản quang.

Đây là thủ thuật hiếm khi được sử dụng vì rất khó, đòi hỏi sự tính toán kỹ và chuyên môn cao của bác sĩ can thiệp. Khi bơm cản quang, bác sĩ dễ dàng quan sát toàn bộ cấu trúc mạch máu trên hệ thống DSA để định hướng chính xác các bước luồn dây dẫn, nong bóng, đặt stent. Trong khi đó, nếu can thiệp không dùng cản quang mà thao tác không quen, dây dẫn có thể đi sai hướng gây tổn thương thành mạch, thậm chí thủng mạch máu.

Bác sĩ Minh cùng êkíp dựa trên hình ảnh siêu âm để xác định vị trí hẹp, cộng với kỹ năng đánh giá chuẩn xác đường đi của dây dẫn để cùng lúc luồn hai dây dẫn tới hai nhánh động mạch hẹp, đưa bóng cứng có phủ thuốc vào. Tiếp đến, nong và giữ bóng trong 3 phút để thuốc ngấm vào tế bào nội mạch của mạch máu, mở rộng lòng mạch. Sau 45 phút, ca can thiệp kết thúc thành công.

Ông Liu được siêu âm trong và ngoài lòng mạch, kết quả cho thấy lòng mạch mở thông không còn tắc nghẽn, dòng máu nuôi chân cải thiện đáng kể. Sau thủ thuật, chức năng thận không suy giảm nên gia đình rất vui và hài lòng. Bác sĩ kê toa kháng đông, thuốc huyết áp, điều hòa nhịp tim, dặn dò ông bỏ thuốc lá, kiểm soát tốt bệnh nền để ngừa tái hẹp động mạch. Ông xuất viện hai ngày sau đó.

Để phòng ngừa bệnh động mạch chi dưới, nên tuân thủ lối sống khoa học bằng cách không hút thuốc lá, hoạt động thể chất thường xuyên, giảm stress, xây dựng chế độ ăn giàu chất xơ và ít chất béo, hạn chế đường, muối. Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, cholesterol. Đi khám ngay khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ bệnh lý động mạch ngoại biên như nhiễm trùng nghiêm trọng ở vết thương chân, không thể đi lại để thực hiện các hoạt động bình thường, đau chân khi nghỉ ngơi.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi