Theo BS.CKII Huỳnh Ngọc Long, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP HCM, tính từ đầu năm đến nay đơn vị này đã can thiệp gần 100 ca nhồi máu cơ tim, tăng gần gấp đôi so với ba tháng trước đó.

Thời điểm sau Tết, có ngày Trung tâm Can thiệp mạch cấp cứu điều trị cho 5-10 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp. Đa số bệnh nhân đến viện muộn (sau 2 giờ từ khi cơn nhồi máu cơ tim bộc phát), cá biệt có trường hợp một tuần sau mới nhập viện do nhầm lẫn với bệnh lý tiêu hóa, hô hấp.

Ước tính số ca nhồi máu cơ tim cấp không triệu chứng (nhồi máu cơ tim thầm lặng – SMI) chiếm 45% tổng số ca nhồi máu cơ tim và tấn công nam giới nhiều hơn nữ giới. Chúng được mô tả là “thầm lặng” vì người bệnh không xuất hiện các triệu chứng điển hình của một cơn nhồi máu cơ tim bao gồm đau và tức ngực dữ dội; đau nhói ở cánh tay, cổ hoặc hàm; khó thở đột ngột; đổ mồ hôi, chóng mặt, buồn nôn và nôn…

Do đó, nhiều bệnh nhân thở mệt, đau ngực, buồn nôn, nhập viện phát hiện nhồi máu cơ tim sau “giờ vàng”, tăng nguy cơ biến chứng sau điều trị, thậm chí đột tử.

Theo PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Phó Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, triệu chứng của SMI thường mơ hồ, xảy ra trong thời gian rất ngắn nên thường bị nhầm lẫn với bệnh thông thường như phổi, dạ dày… Ví dụ, nam giới cảm thấy mệt mỏi, khó chịu và cho rằng đó là do làm việc quá sức, ngủ kém hoặc đau nhức cơ liên quan đến tuổi tác.

Một số dấu hiệu như đau nhẹ ở cổ họng hoặc ngực thường bị nhầm lẫn với trào ngược dạ dày, khó tiêu, ợ nóng. Người bệnh thậm chí cảm thấy hoàn toàn bình thường trong và sau cơn SMI. Đây là lý do khiến nhiều bệnh nhân bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo, không đến viện kịp thời, gây ra các biến chứng như suy tim, loạn nhịp tim, đột tử.

Đầu tháng 3, bà Sinh, 91 tuổi, thường xuyên than mệt, ho đờm, nghĩ viêm phổi. Một tuần sau, bà đi khám tại BVĐK Tâm Anh TP HCM, bác sĩ phát hiện trị số men tim tăng rất cao (> 2.000 ng/L, ở người bình thường < 14 ng/L), kết quả điện tâm đồ ghi nhận dấu hiệu nhồi máu cơ tim ST chênh lên. Bệnh viện lập tức can thiệp mạch, cấp cứu cho người bệnh.

Mạch vành phải bệnh nhân tắc hoàn toàn, động mạch liên thất trước hẹp 90 – 95%. Ê kíp can thiệp đặt stent nong nhánh mạch vành phải, cứu người bệnh khỏi nguy cơ đột tử. Hai tuần sau khi sức khỏe bà ổn định, bác sĩ can thiệp lần thứ hai để nong động mạch liên thất trước hẹp nặng, ngăn ngừa nguy cơ tái nhồi máu cơ tim cấp.

Bà Sinh là một trong rất nhiều trường hợp nhồi máu cơ tim thầm lặng được các bác sĩ BVĐK Tâm Anh TP HCM can thiệp thành công.

Trong khi đó, ở những ca nhồi máu cơ tim biểu hiện triệu chứng điển hình, đa số bệnh nhân không biết (hoặc không nghĩ) mình bị nhồi máu cơ tim. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới cấp cứu muộn, khiến cơ tim tổn thương nhiều hơn do thiếu máu nuôi trong thời gian dài.

Anh Ninh (39 tuổi, ngụ Q. Tân Bình TP HCM) là bác sĩ, hút thuốc lá nhiều năm. Giữa tháng 3, anh đang làm việc thì đau ngực dữ dội. Cơn đau lan lên cổ và hai vai, kéo dài gần hai giờ kèm cảm giác chóng mặt, buồn nôn. Anh được đưa đến bệnh viện Tâm Anh cấp cứu vào giờ thứ hai. Kết quả chụp mạch vành xác định mạch vành phải tắc hoàn toàn.

Trong vòng 44 phút kể từ lúc anh Ninh đến viện, bác sĩ đặt xong stent khơi thông dòng máu qua mạch vành phải. Bệnh nhân hết đau ngực ngay sau thủ thuật, được xuất viện sau hai ngày.

Một trường hợp khác, anh Phi, 41 tuổi, là vận động viên bán chuyên nghiệp. Tháng 2/2024, thỉnh thoảng anh thấy đau nhói vùng ngực, tim đập nhanh. Triệu chứng thoáng qua nên anh không để tâm. Một tháng sau, anh Phi đang chơi thể thao thì thấy cơn đau ngực trái ập đến, nghĩ do vận động gắng sức nên ngừng tập, về nhà nghỉ ngơi.

Ba giờ sau, cơn đau không hết mà tăng cường độ, kéo dài 45 phút. Anh đến bệnh viện Tâm Anh khám thì phát hiện nhồi máu cơ tim do động mạch liên thất trước hẹp khít 95%, nguy cơ sốc tim, vỡ tim bất cứ lúc nào. Nhờ kỹ thuật siêu âm trong lòng mạch (IVUS), bác sĩ xác định chính xác đường kính lòng mạch bị hẹp, đặt stent kích thước lớn (5.0 mm). Cơn đau ngực chấm dứt, anh Phi được khuyên bỏ thuốc lá (anh hút hơn 1 gói/ngày), tái khám định kỳ.

Theo báo cáo tại Đại hội khoa học Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 27 tháng 11/2023, mỗi năm nước ta có hơn 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm 33% ca tử vong, trong đó 85% là do nhồi máu cơ tim và đột quỵ, chiếm 33% tổng số ca tử vong. Con số này cao hơn số người tử vong do ung thư.

Nguyên nhân chủ yếu do người dân chưa hiểu rõ các yếu tố nguy cơ gây bệnh, không ý thức điều chỉnh lối sống ăn uống, sinh hoạt, nghỉ ngơi, tập luyện cũng như chủ động khám sức khỏe định kỳ tầm soát bệnh.

“Những người bị nhồi máu cơ tim do tắc nghẽn một phần mạch vành thường xuất hiện triệu chứng trong vòng một tuần trước đó. Trường hợp bệnh do động mạch bị tắc hoàn toàn thường có dấu hiệu cảnh báo trước một tháng hoặc hơn”, bác sĩ Long cho hay.

Mỗi phút sau nhồi máu cơ tim, mô cơ tim bị tổn thương thêm. Do vậy, can thiệp tái thông mạch máu nhanh chóng ngăn ngừa mô cơ tim bị thương tổn quá nhiều. Tuy nhiên, thống kê tại Viện Tim mạch Quốc gia cho thấy chỉ có gần 2% bệnh nhân nhồi máu cơ tim đến viện trong khoảng “thời gian vàng”. Số người đi cấp cứu trước 12 giờ khoảng 40%, còn lại là bệnh nhân đến quá muộn nên nhiều trường hợp không cứu được hoặc để lại di chứng nặng nề.

Hầu hết các cơn nhồi máu cơ tim đều để lại biến chứng từ nhẹ (nếu được điều trị kịp thời) đến nặng (đối với trường hợp xử lý chậm). Những biến chứng này thường là rối loạn nhịp tim, suy tim, có thể ngưng tim do rối loạn nhịp, vỡ tim, huyết khối trong vùng tim, túi phình…

Có tới 80% các cơn nhồi máu cơ tim và đột quỵ có thể được ngăn chặn. Do đó, bác sĩ Long khuyến cáo, để phát hiện sớm, điều trị kịp thời nhồi máu cơ tim cấp, mỗi người cần ghi nhớ các triệu chứng điển hình và cả không điển hình bao gồm đau thắt ngực đột ngột, kéo dài hơn 30 phút, khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt, mệt nhiều, đau vùng thượng vị, buồn nôn…

Khi nghi ngờ bản thân hoặc người thân bị bệnh cần sơ cứu đúng cách (nằm nghỉ, sử dụng thuốc nitroglycerine ngậm dưới lưỡi) và đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, mỗi năm có khoảng 17,5 triệu người tử vong do các bệnh tim mạch trên thế giới, trong đó nhồi máu cơ tim cấp chiếm khoảng 300.000 đến 400.000 ca.

Năm 2021, thế giới có 20.5 triệu người chết vì bệnh tim mạch, chiếm 1/3 tổng số ca tử vong toàn cầu và đánh dấu sự gia tăng đáng kể so với năm 1990, với 12.1 triệu ca tử vong vì bệnh tim mạch được ghi nhận ở thời điểm đó. Bệnh tim thiếu máu cục bộ (tiền căn nhồi máu cơ tim) là nguyên nhân gây ra các ca tử vong này.

Phó giáo sư Vinh nhấn mạnh, bệnh tim mạch có thể xảy ra với bất kỳ ai và bất kỳ lứa tuổi nào. Đáng lưu ý, bệnh tim mạch đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt là nhồi máu cơ tim ở người trẻ. Nhiều bệnh nhân nhồi máu cơ tim ở tuổi ngoài 20, không ít trường hợp hơn 30 tuổi đã phải phẫu thuật bắc cầu mạch vành hoặc đặt stent.

Dữ liệu theo dõi 10 năm của Nghiên cứu Tim Framingham cho thấy tỷ lệ nhồi máu cơ tim lần lượt là 12.9, 38.2 và 71.2/1.000 ở nam giới và 2.2, 5.2 và 13/1.000 ở phụ nữ tương ứng với các nhóm tuổi 30-34, 35-44 và 45-54.