TP.HCM – Chị Phương, 46 tuổi, bị u xơ tử cung và ung thư cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới dính nhiều tạng phức tạp, êkíp Sản Phụ khoa và Ngoại Lồng ngực phối hợp mổ trong một lần.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết khối u có kích thước lớn khoảng 6×8 cm, chiếm trọn đoạn II của tĩnh mạch chủ dưới – khu vực “ngã ba huyết mạch” tập trung toàn bộ các cơ quan sinh tồn của ổ bụng. Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ xác định ung thư cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới (Inferior Vena Cava (IVC) leiomyosarcoma).

Tĩnh mạch chủ dưới là mạch máu lớn nhất của hệ tĩnh mạch trong ổ bụng, giữ vai trò đưa máu từ hai chân, thận, gan và các tạng vùng bụng trở về tim.

Theo y văn thế giới, ung thư ác tính xuất phát từ mô liên kết (sarcoma) cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới là bệnh lý cực hiếm, chỉ chiếm khoảng 0,5% các trường hợp sarcoma mô mềm ở người trưởng thành. Các phân tích tổng hợp quốc tế đến nay cũng mới ghi nhận chưa đến 400 ca bệnh được báo cáo. Bác sĩ Dũng cho biết đây cũng là trường hợp đầu tiên được ghi nhận và phẫu thuật thành công tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Chị Phương được phát hiện có u xơ cơ tử cung khoảng 6 năm trước, kích thước nhỏ nên chỉ theo dõi định kỳ. Đầu năm 2026, chị đau âm ỉ vùng thượng vị. Khám tại địa phương, siêu âm phát hiện trong ổ bụng có hai khối u phát triển riêng biệt – một khối nằm trong cơ tử cung, khối còn lại nằm sâu sau phúc mạc.

Chị nhập viện cấp cứu tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM trong tình trạng đau bụng kéo dài, buồn nôn, chán ăn, sức khoẻ giảm sút.

Kết quả chụp MRI, CT cho thấy ngoài u cơ tử cung, chị Phương còn có  khối u sau phúc mạc  với  vị trí giải phẫu và các đặc điểm hình ảnh, các bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh nghĩ tới chẩn đoán là u của cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới.

“Khối u phát triển cả vào trong gây hẹp lòng mạch và phát triển lớn ra ngoài gây chèn ép xâm lấn. Nếu không được phẫu thuật kịp thời, khối u có thể tiếp tục làm bít tắc tĩnh mạch chủ dưới, hình thành huyết khối gây tắc mạch phổi hoặc làm tổn thương các cơ quan lân cận, đe dọa tính mạng bệnh nhân”, bác sĩ Dũng đánh giá.

Nhận định đây là ca bệnh cực kỳ phức tạp do đồng thời tồn tại hai khối u trong ổ bụng, các bác sĩ đã tổ chức hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng kế hoạch điều trị tối ưu. Với khối u xơ trong cơ tử cung, êkíp Sản phụ khoa thống nhất cắt tử cung và hai phần phụ, do người bệnh đã có một con, gần tuổi mãn kinh và hình ảnh học chưa thể loại trừ nguy cơ ác tính.

Theo bác sĩ Dũng, việc thực hiện đồng thời hai cuộc mổ trong cùng một lần giúp tránh cho bệnh nhân phải trải qua thêm một cuộc đại phẫu khác. Đồng thời, xử lý trước khối u xơ tử cung cũng tạo thêm khoảng trống phẫu thuật trong ổ bụng, giúp êkíp tiếp cận khối u tĩnh mạch chủ dưới thuận lợi hơn.

Riêng khối u tĩnh mạch chủ dưới, các bác sĩ lên nhiều phương án phẫu thuật nhằm vừa lấy trọn khối u vừa cố gắng bảo tồn tối đa cơ quan cho người bệnh. Êkíp cũng chuẩn bị cho tình huống xấu nhất khi khối u xâm lấn sâu vào tá tràng, đầu tụy, thận hoặc đường tiêu hóa, buộc phải cắt rộng các cơ quan liên quan để đảm bảo điều trị triệt để.

Ca mổ được chia làm hai giai đoạn. Trong 120 phút đầu, ThS.BSNT.CKII Lâm Hoàng Duy, Trung tâm Sản phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thực hiện cắt tử cung toàn phần cùng hai phần phụ và đóng ổ bụng. Ngay sau đó, các bác sĩ Ngoại Lồng ngực – Mạch máu tiếp tục phẫu thuật thì 2, tiếp cận khối u sau phúc mạc qua đường mổ cạnh sườn.

Khi mở bụng, bác sĩ Dũng nhận thấy u xuất phát trực tiếp từ thành tĩnh mạch chủ dưới – khác hoàn toàn với các trường hợp ung thư thận có khối u lan theo tĩnh mạch vào lòng mạch máu mà êkíp từng xử lý trước đây.

Khối u phát triển dọc gần 6 cm, chiếm hơn một nửa chu vi bên trái của tĩnh mạch chủ dưới tại vị trí đổ vào của hai tĩnh mạch thận, lan lên sát tĩnh mạch gan. Phần u phát triển trong lòng mạch khiến tĩnh mạch chủ dưới gần như hẹp hoàn toàn, trong khi phần ngoài thành mạch bám dính, chèn ép và thâm nhiễm vào tá tràng, tụy, tĩnh mạch cửa cùng nhiều cấu trúc quan trọng trong ổ bụng.

“U nằm ở vị trí đặc biệt nguy hiểm vì chỉ cần đi lệch làm rách tĩnh mạch chủ, tĩnh mạch cửa…bệnh nhân có thể chảy máu ồ ạt ngay trên bàn mổ”, bác sĩ Dũng nói.

Sau hơn 5 giờ căng thẳng, êkíp tách thành công khối u khỏi gan, hệ tá tụy và hai quả thận. Do đoạn xuất phát tĩnh mạch thận trái từ tĩnh mạch chủ đã bị khối u xâm lấn và bít tắc hoàn toàn, các bác sĩ buộc phải cắt bỏ đoạn mạch tổn thương. Máu tĩnh mạch thận trái đã được chuyển hướng theo tĩnh mạch bàng hệ để về tim.

Một đoạn mạch máu nhân tạo sau đó được dùng để thay thế phần tĩnh mạch chủ dưới đã cắt bỏ, đồng thời nối lại tĩnh mạch thận phải vào hệ mạch mới nhằm duy trì dòng máu hồi lưu và bảo tồn chức năng thận.

Tổng thời gian hai cuộc mổ gần 10 tiếng. Trong đó, toàn bộ khối u tĩnh mạch chủ được lấy trọn mà không làm tổn thương cơ quan nào.

Hình ảnh u xơ cơ tử cung (ảnh trái) và u cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới (ảnh phải) của chị Phương

Sau 5 ngày phẫu thuật, chị Phương có thể tự đứng dậy đi lại, ăn uống và sinh hoạt cơ bản. Một tuần sau, kết quả giải phẫu bệnh xác định chị mắc ung thư cơ trơn tĩnh mạch chủ dưới giai đoạn 3, trong khi u cơ tử cung lành tính.

Theo bác sĩ Dũng, việc cắt trọn khối u ác tính và tái tạo tĩnh mạch chủ dưới là bước quan trọng nhất giúp kiểm soát bệnh. Bệnh nhân sẽ tiếp tục được theo dõi sát, đồng thời hội chẩn với chuyên khoa ung bướu để xây dựng phác đồ điều trị bổ sung như hóa trị hoặc xạ trị nhằm giảm nguy cơ tái phát và di căn.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo bệnh nhân không nên chủ quan với các triệu chứng đau bụng kéo dài, sụt cân nhanh, chán ăn hoặc cảm giác đầy tức vùng bụng, đặc biệt khi triệu chứng diễn tiến tăng dần dù đã điều trị. Nhiều khối u sau phúc mạc và u mạch máu có thể phát triển âm thầm trong thời gian dài, đến khi xuất hiện triệu chứng thì đã chèn ép hoặc xâm lấn các cơ quan quan trọng. Việc phát hiện sớm giúp tăng khả năng điều trị triệt để, giảm nguy cơ phải thực hiện các cuộc đại phẫu phức tạp và hạn chế biến chứng nguy hiểm.