Hà Nội – Bé Bảo, 10 tuổi, đau bụng vùng hông lưng bên phải kèm tiểu ra máu, nhập viện kiểm tra và được bác sĩ phát hiện có sỏi niệu quản.

Trước đó bé Bảo xuất hiện tiểu đỏ kèm đau bụng vùng hông lưng bên phải kèm buồn nôn nhưng không sốt, không có tiền sử chấn thương vùng bụng và cũng không ăn thực phẩm màu đỏ. Tại khoa Nhi – Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, trẻ tỉnh táo nhưng huyết áp ghi nhận 125/75 mmHg, cao hơn mức trung bình so với trẻ cùng lứa tuổi.

Dựa trên biểu hiện tiểu máu và huyết áp tăng, các bác sĩ nghĩ nhiều đến hội chứng viêm cầu thận cấp. Tuy nhiên, quá trình theo dõi cho thấy kết quả xét nghiệm nước tiểu ghi nhận hồng cầu rải rác, kích thước tương đối đồng đều và không xuất hiện hồng cầu gai, không phù hợp với viêm cầu thận.

Bác sĩ chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT) tìm các nguyên nhân khác, kết quả cho thấy đài bể thận phải giãn độ I, niệu quản (ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang) bên phải giãn nhẹ. Đặc biệt, vị trí lỗ niệu quản phải có viên sỏi kích thước khoảng 3 mm. Từ các dữ liệu này, các bác sĩ xác định bé Bảo tiểu máu do có sỏi niệu quản phải.

ThS.BS Nguyễn Thị Ngọc Nga, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh phân tích, sỏi niệu quản có thể gây tăng huyết áp thoáng qua liên quan tình trạng tăng huyết áp thoáng qua ở một số trường hợp. Nguyên nhân do viên sỏi làm cản trở dòng chảy nước tiểu, tăng áp lực trong hệ tiết niệu và kích hoạt cơ chế điều hòa huyết áp của cơ thể. Ngoài ra, các cơn đau quặn cũng khiến cơ thể tiết hormone stress làm huyết áp tăng tạm thời.

Sau hội chẩn chuyên khoa Tim mạch, bác sĩ xác định bé Bảo chưa có dấu hiệu tăng huyết áp thực sự. Huyết áp tăng chủ yếu liên quan cơn đau và tâm lý căng thẳng khi nhập viện.

Bác sĩ Ngọc Nga cho biết, do viên sỏi có kích thước nhỏ, chưa gây cơn đau quặn thận dữ dội hay suy giảm chức năng thận nên chưa cần can thiệp ngoại khoa như tán sỏi hoặc phẫu thuật. Bác sĩ chỉ định phác đồ nội khoa gồm thuốc kháng sinh, chống viêm, thuốc giảm co thắt, giãn cơ trơn và kiềm hóa nước tiểu để hỗ trợ sỏi tự đào thải. Trẻ đồng thời được theo dõi huyết áp sát và điều chỉnh chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Sau 4 ngày điều trị, sức khỏe bệnh nhi cải thiện rõ. Trẻ tỉnh táo, bụng mềm, hết đau bụng, đại tiểu tiện bình thường, nước tiểu trở lại màu vàng trong, không còn tiểu máu. Bé Bảo được xuất viện sau 5 ngày, duy trì uống thuốc và tái khám định kỳ. Ngoài ra, trẻ có bao quy đầu dài trùm kín chỏm, bác sĩ tư vấn cắt bao quy đầu nhằm giảm nguy cơ viêm nhiễm đường tiết niệu sau này.

Bác sĩ Ngọc Nga cho biết, sỏi tiết niệu ở trẻ em ngày càng được ghi nhận nhiều hơn trong những năm gần đây. Sỏi có thể xuất hiện ở thận, niệu quản hoặc bàng quang. Trong đó sỏi niệu quản đa số là do sỏi di chuyển từ bể thận xuống niệu quản. Tình trạng gây những cơn đau quặn bụng vùng hông lưng kèm tiểu buốt, bí tiểu, tiểu máu hoặc nhiễm trùng tiết niệu tái phát. Một số trẻ không có triệu chứng rõ ràng nên bệnh dễ bị bỏ sót hoặc nhầm với rối loạn tiêu hóa, viêm cầu thận hay đau bụng chức năng.

Nguyên nhân hình thành sỏi tiết niệu ở trẻ thường liên quan đến tình trạng uống ít nước, chế độ ăn nhiều muối, thừa đạm, béo phì, rối loạn chuyển hóa, ăn quá nhiều thực phẩm chứa canxi (như sữa, pho mát….), bất thường đường tiết niệu bẩm sinh, nhiễm trùng đường tiểu. Thời tiết nóng khiến trẻ mất nước nhiều cũng làm tăng nguy cơ kết tinh khoáng chất trong nước tiểu và tạo sỏi.

Theo bác sĩ Nga, sỏi niệu quản ở trẻ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm. Viên sỏi gây tắc nghẽn dòng chảy nước tiểu kéo dài khiến nước tiểu ứ đọng, làm giãn đài bể thận, tổn thương nhu mô thận và suy giảm chức năng thận. Trẻ cũng có nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát, viêm thận – bể thận, thậm chí nhiễm khuẩn huyết nếu vi khuẩn lan vào máu. Một số trường hợp sỏi kéo dài có thể dẫn đến tăng huyết áp do ảnh hưởng chức năng điều hòa của thận.

Để phòng ngừa nguy cơ hình thành sỏi trong đường tiết niệu, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ để sớm phát hiện các dị tật bẩm sinh đường tiết niệu. Tập cho bé thói quen uống đủ nước, ăn đầy đủ các nhóm thức ăn, ưu tiên bổ sung nhiều chất xơ từ rau xanh và trái cây tươi, tránh ăn mặn.

Khi trẻ có các dấu hiệu như đau bụng hoặc đau hông lưng tái diễn, tiểu buốt, tiểu máu, nước tiểu đục, trẻ quấy khóc khi đi tiểu hoặc nhiễm trùng tiết niệu nhiều lần, phụ huynh nên đưa bé đến bệnh viện khám. Phát hiện sớm giúp điều trị nội khoa hiệu quả với các viên sỏi nhỏ, hạn chế nguy cơ tắc nghẽn đường tiểu, tổn thương thận hay phải can thiệp phẫu thuật.