Nhiều người vệ sinh nhà cửa với chất tẩy rửa, hoặc bón phân làm vườn, sơn tường, trộn xi măng… không đeo găng tay và bị các hóa chất này làm lở da (người dân hay gọi là ăn da). Nếu tiếp xúc lâu ngày sẽ hình thành nên tổ đỉa lòng bàn tay, lòng bàn chân, da dày sừng, có những đường nứt da gây đau, rướm máu, nhiễm trùng…
Sau khi nghỉ hưu, bà Q.T.D. (56 tuổi, ngụ TP HCM) lấy việc chăm sóc cháu ngoại và nội trợ, dọn dẹp nhà cửa làm niềm vui. Cháu ngoại 9 tháng đang tập bò, tập đi nên bà lau nhà 2-3 lần mỗi ngày, thường xuyên sát khuẩn đồ chơi, giặt quần áo cho cháu bằng tay không. Các loại nước lau sàn, nước giặt, cồn khử trùng bà đều chọn loại của thương hiệu nổi tiếng.
Mặc dù vậy, mấy tháng nay, bà D. bị nổi mụn nước ở ngón giữa bàn tay phải, đã đi khám ở một số bệnh viện, tự điều trị bằng cách giã nát lá bằng lăng tươi, đun với phèn chua đắp lên chỗ mụn nước nhưng không khỏi. Mụn nước nổi nhiều thành mảng gây ngứa dữ dội. Ngón tay sưng nóng to gấp đôi so với bình thường, liên tục chảy mủ, rỉ dịch, đau không thể co duỗi, cầm nắm.
Ông D.Q. (65 tuổi, Đồng Nai) mắc viêm da cơ địa từ vài chục năm trước. Ông tái phát viêm da nhiều lần, từng điều trị ở nhiều nơi nhưng không dùng thuốc duy trì. Gần tết Nguyên đán 2024, ông sơn mới tường, tự trộn vữa xây mới hàng rào quanh nhà, tổng vệ sinh nhà cửa với các loại thuốc tẩy rửa mạnh. Ông cũng có thói quen đi chân đất làm vườn và hay dùng bàn chải và nước giặt quần áo chà chân.
Sau đó, lòng bàn tay, chân nổi ban đỏ, đau rát, dày sừng, da bong tróc từng mảng lớn. Khi tới Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, lòng bàn tay chân người bệnh có nhiều đường nứt nẻ, rướm máu, chảy dịch, đi lại khó.
Tiến sĩ, bác sĩ Đặng Thị Ngọc Bích, phụ trách chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết bà D. và ông Q. được chẩn đoán mắc bệnh tổ đỉa mạn tính, có biến chứng nhiễm trùng.
Tổ đỉa (chàm tổ đỉa) là một thể của viêm da cơ địa, có tên khoa học Dyshidrotic Eczema hoặc Pompholyx. Đặc trưng của bệnh này là chỉ xuất hiện ở lòng và rìa ngón bàn tay, bàn chân. Một số ít trường hợp có thể xuất hiện ở mu bàn tay, bàn chân nhưng không bao giờ vượt quá cổ tay và cổ chân. Các mụn nước của tổ đỉa có đường kính 1-2mm, thường nằm sâu trong da, dày cứng, khó vỡ, mọc rải rác hoặc tập trung thành từng cụm.
Theo bác sĩ Bích, nguyên nhân gây tổ đỉa phổ biến nhất là dị ứng, kích ứng với hóa chất trong các sản phẩm tẩy rửa (nước rửa chén, nước giặt, xà bông, nước lau sàn, nước cọ bồn cầu); mỹ phẩm, sơn móng tay, thuốc nhuộm – uốn – tẩy tóc; hoặc hóa chất công nghiệp như sơn tường, xi măng, sơn gỗ; phân bón, thuốc trừ sâu… Các hoá chất này mài mòn, gây lở da. Da bị lở lâu ngày nhưng không được điều trị đúng cách, kịp thời dẫn đến tổ đỉa.
Ngoài ra, các yếu tố như lão hoá, sức đề kháng yếu, cơ địa nhạy cảm, di truyền, mắc các bệnh hen suyễn, viêm mũi dị ứng, dị ứng thực phẩm, nhiễm nấm, nhiễm khuẩn… cũng là điều kiện thuận lợi cho chàm tổ đỉa xuất hiện.
Hai người bệnh phải uống kháng sinh, kháng viêm trong 1-2 tuần để kiểm soát nhiễm trùng. Sau khi vết thương lành, người bệnh cần duy trì bôi thuốc chống ngứa, dưỡng ẩm để phục hồi hàng rào bảo vệ da. Bác sĩ cũng hướng dẫn bà D. và ông Q. đổi sữa tắm, dầu gội, nước rửa tay thành loại dành riêng cho người bị viêm da cơ địa và đeo găng bảo vệ tay khi dùng các loại hóa chất tẩy rửa khi vệ sinh nhà cửa hoặc khi làm vườn.
Tuy nhiên, quá trình hồi phục da về bình thường có thể kéo dài vài tuần, thậm chí cả tháng, bác sĩ Bích cho biết. Ngón tay của bà D. và lòng bàn chân, bàn tay ông Q. dù đã đỡ nhưng vẫn thường bong tróc da, lớp da non mỏng, dễ đau và tổn thương. Các sinh hoạt thường ngày như vệ sinh cá nhân, dọn dẹp, nấu ăn cũng gặp hạn chế, bất tiện.
Chàm tổ đỉa khu trú ở tay, chân – các bộ phận có tần suất tiếp xúc thường xuyên nên các tổn thương da có nguy cơ bội nhiễm cao hơn so với các vị trí khác. Thêm vào đó, vì tổ đỉa thường không gây các triệu chứng nghiêm trọng, ít khi ảnh hưởng trực tiếp tới tính mạng nên dễ bị bỏ qua.
Nhiều người mắc bệnh nhưng không tới gặp bác sĩ mà tự điều trị, không kiêng tiếp xúc với hóa chất nên bệnh càng nặng. Các thành phần hoá chất trong hoá mỹ phẩm, chất tẩy rửa, phân bón, hóa chất trừ sâu… vừa là nguyên nhân phát bệnh, vừa là yếu tố khiến tổ đỉa dai dẳng. Riêng tình trạng nhiễm trùng của ông Q. còn có thể do thói quen đi chân đất khi làm vườn, bác sĩ Bích cho hay.
Bác sĩ Bích cũng chỉ ra một số sai lầm khi tự điều trị tổ đỉa mà người bệnh thường thực hiện, như ngâm vùng sang thương với phèn chua, nước rửa tay, xà bông có tính tẩy rửa mạnh và cố gắng chà bong lớp da bong tróc; hoặc cố làm vỡ các mụn nước; đắp các loại lá cây, vôi, muối biển… Hiện, chưa có nghiên cứu khoa học nào cho thấy các cách này chữa được tổ đỉa.
Tương tự các thể viêm da cơ địa khác, tổ đỉa có tính chất dai dẳng, mạn tính và tái phát nhiều lần, thường gây đau, ngứa. Đến nay chưa thể chữa khỏi hoàn toàn bệnh tổ đỉa. Mặc dù vậy, bệnh có thể kiểm soát để tránh tái phát. Việc điều trị nhằm mục đích giảm các cơn ngứa, đau, các mảng vảy, tình trạng khô nứt da, cải thiện chất lượng sống của người bệnh.
Để phòng tránh chàm tổ đỉa, bác sĩ Bích khuyên người dân nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với tất cả các loại hóa chất. Nên đeo găng tay bảo hộ, găng tay cao su khi làm việc, dọn dẹp nhà cửa, nhất là người có cơ địa dị ứng, viêm da, công nhân nhà máy hoá chất, nhân viên y tế, người dọn vệ sinh công nghiệp… Với hoá mỹ phẩm sử dụng hàng ngày, nên tránh các loại có chứa chất xút ăn da như NaOH hoặc KOH; nên ưu tiên loại có độ pH trung tính với da.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
