Không đau đầu, chóng mặt hay dấu hiệu bất thường, ông Phan, 73 tuổi, khám tim mạch phát hiện động mạch cảnh phình gấp đôi, nguy cơ vỡ đe dọa tính mạng.

Ông Phan có tiền căn tăng huyết áp, uống thuốc đều đặn và tái khám định kỳ. Gần đây khi khám tim mạch, bác sĩ chỉ định siêu âm tầm soát bệnh mạch cảnh, bất ngờ phát hiện động mạch cảnh trong trái có túi phình đường kính 7 mm (bình thường khoảng 4 mm). Túi phình kéo dài gần 2 cm trên đoạn mạch đưa máu lên não, làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, đột quỵ hoặc vỡ mạch đe dọa tính mạng.

ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, động mạch cảnh đảm nhận vai trò cung cấp máu cho não, đầu, mặt và cổ. Phình động mạch cảnh là bệnh lý rất ít gặp. Tỷ lệ mắc các dạng phình động mạch khoảng 1-2%, nhưng phình động mạch cảnh chỉ chiếm chưa đến 1% trong số này.

Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, cục máu đông có thể hình thành trong túi phình và chặn dòng máu lên não, dẫn đến đột quỵ do thiếu máu cục bộ. Các túi phình lớn còn có thể vỡ, gây mất máu đe dọa tính mạng.

TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, trường hợp đoạn mạch phình ngắn dưới 2 cm, chỉ cần cắt bỏ và nối hai đầu mạch. Nếu túi phình kéo dài trên 2 cm, bác sĩ sử dụng một phần mạch máu tự thân để tạo ra mạch máu mới (mảnh ghép). Bác sĩ cũng có thể loại bỏ phần bị tổn thương của động mạch cảnh, sau đó tạo một cầu nối để đưa máu lên nuôi não (phẫu thuật bắc cầu).

Ca phẫu thuật kéo dài hơn 2 giờ, êkíp cắt bỏ hoàn toàn đoạn mạch bị tổn thương, sau đó khâu tạo hình phục hồi động mạch cảnh. Một trong những thách thức lớn nhất là bảo đảm não luôn được cung cấp đủ máu trong suốt quá trình phẫu thuật. Êkíp liên tục theo dõi chặt chẽ chỉ số huyết động (duy trì ở mức 130-140 mmHg), đồng thời quan sát tình trạng tái tưới máu não để điều chỉnh phù hợp.

Một ngày sau mổ, ông Phan đã có thể đi lại và sinh hoạt bình thường. Ông xuất viện sau bốn ngày.

Theo bác sĩ Dũng, nguyên nhân phổ biến gây phình động mạch cảnh do tình trạng xơ vữa mạch máu. Mảng xơ vữa cùng với cơ chế viêm khiến thành mạch mất đi độ đàn hồi, suy yếu và tạo thành túi phình. Các yếu tố làm tăng nguy cơ suy yếu thành động mạch bao gồm tăng huyết áp, hút thuốc lá, tiền sử gia đình có người bị phình động mạch, bệnh lý loạn sản sợi cơ và các bệnh mô liên kết, chấn thương động mạch.

Một số người bị phình động mạch cảnh không có triệu chứng. Số còn lại xuất hiện các triệu chứng của cơn thiếu máu cục bộ thoáng qua (TIA) hoặc đột quỵ như giảm thị lực, mất thăng bằng, chóng mặt, xây xẩm, tê hoặc yếu ở mặt, tay hoặc chân, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, đau đầu dữ dội và đột ngột, khó nói hoặc khó hiểu lời nói của người khác…

Để giữ hệ mạch máu khỏe mạnh và giảm nguy cơ phình động mạch, mỗi người nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, tránh xa thuốc lá, kiểm soát huyết áp. Người có các yếu tố nguy cơ gây bệnh cần tầm soát định kỳ mỗi 6-12 tháng để phát hiện sớm bất thường và can thiệp kịp thời.

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi