Hà Nội – Bà Thoa, 94 tuổi, hạ natri máu trong quá trình điều trị hồi sức tích cực, được bác sĩ hội chẩn tìm nguyên nhân, điều trị theo hướng hội chứng mất muối não, cho đáp ứng tốt.

BS.CKI Hà Viết Ngọc, khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết bà Thoa nhập viện trong tình trạng giảm ý thức, thở nhanh. Các bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị suy hô hấp, giảm oxy máu, nhiễm trùng đường hô hấp dưới, có phản ứng viêm toàn thân, đáp ứng 3 trong 4 tiêu chí đánh giá hội chứng đáp ứng viêm hệ thống (SIRS).

Kết quả MRI sọ não cho thấy hình ảnh nhồi máu cấp bán cầu tiểu não trái, kèm các ổ chảy máu cũ ở hai bán cầu đại não và hai bán cầu tiểu não.

Giữa hàng loạt bất thường đe dọa tính mạng bệnh nhân trên nền thể trạng cao tuổi, nhiều bệnh lý, ekip phát hiện bà còn bị hạ natri máu mức độ trung bình. Đây là rối loạn điện giải có thể làm nặng thêm tổn thương thần kinh, đặc biệt ở người đã có tổn thương não.

“Hạ natri máu không chỉ là một bất thường xét nghiệm mà có thể trở thành tình trạng nguy hiểm nếu kéo dài hoặc diễn tiến nhanh. Natri giảm sâu có thể khiến người bệnh lú lẫn, giảm ý thức, co giật, thậm chí hôn mê; đặc biệt đáng lưu ý ở người đã có tổn thương não như cụ bà 94 tuổi”, bác sĩ Ngọc cho biết.

Theo bác sĩ Ngọc, các bác sĩ khoanh vùng và xác định bệnh nhân có thể mắc hội chứng mất muối não (CSW) hoặc hội chứng tiết hormone chống bài niệu không thích hợp (SIADH). Đây là hai hội chứng có nhiều biểu hiện tương đồng và đều có thể xuất hiện ở người bệnh mắc các bệnh lý thần kinh. Hai tình trạng có cơ chế và hướng xử trí khác nhau, nhưng khó phân biệt trên lâm sàng. Nếu chẩn đoán nhầm, điều trị sai thì có thể làm nặng thêm tình trạng hạ natri và ảnh hưởng đến tiên lượng của bệnh nhân.

CSW khiến cơ thể mất natri và nước nên cần được bù lượng muối và dịch đã mất. Trong khi đó, SIADH khiến cơ thể giữ nước, làm natri trong máu bị pha loãng; điều trị thường ưu tiên hạn chế lượng nước đưa vào cơ thể.

“Chẩn đoán phân biệt rất quan trọng bởi nếu xác định sai nguyên nhân, việc điều trị có thể không đạt hiệu quả như mong muốn, làm tăng nguy cơ biến chứng thần kinh”, bác sĩ Ngọc cho biết.

Ban đầu, người bệnh được bù dịch và truyền dung dịch natri clorid 3%, giúp nồng độ natri máu tăng lên 134 mmol/L. Tuy nhiên, khi ngừng truyền, tình trạng hạ natri máu tiếp tục xuất hiện, khiến các bác sĩ tiếp tục tìm nguyên nhân.

Hiện chưa có tiêu chuẩn chẩn đoán thống nhất cho hội chứng mất muối não (CSW). Vì vậy, ekip phải hội chẩn và theo dõi diễn biến của người bệnh thay vì dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ: từ lượng nước tiểu, lượng natri mất qua nước tiểu, tình trạng dịch trong cơ thể đến sự thay đổi natri sau từng bước điều trị.

Ở bệnh nhân Thoa, lượng nước tiểu hơn 1,8 lít mỗi ngày kèm tình trạng mất nhiều natri qua nước tiểu, trong khi natri máu thấp. Những dữ liệu này khiến các bác sĩ đặc biệt lưu ý khả năng cơ thể đang thực sự mất muối và nước qua thận, thay vì chỉ bị hạ natri do giữ nước.

Khi đối chiếu với các tiêu chí đã được đề xuất trong y văn và loại trừ những nguyên nhân khác, ekip có cơ sở hướng đến hội chứng mất muối não.

Từ đó, bác sĩ điều chỉnh điều trị theo hướng bù lượng muối và dịch bị mất, đồng thời sử dụng thuốc hỗ trợ thận giữ natri. Nồng độ natri sau đó được duy trì ổn định hơn, người bệnh tiếp tục được các bác sĩ Hồi sức tích cực – Chống độc phối hợp với các chuyên khoa liên quan theo dõi sát điện giải, lượng nước tiểu và tình trạng dịch, đồng thời điều trị các vấn đề cấp tính về hô hấp, nhiễm trùng và tổn thương não.

Tình trạng của người bệnh dần ổn định, nồng độ natri trong máu được kiểm soát, giảm thêm nguy cơ biến chứng thần kinh do hạ natri kéo dài trên nền tổn thương não. Bà Thoa sau đó đủ điều kiện xuất viện.

Bác sĩ Ngọc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khuyến cáo hạ natri máu ở người bệnh có tổn thương não cần được đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ tập trung nâng nồng độ natri. Trong những trường hợp nghi ngờ CSW hoặc SIADH, việc theo dõi đồng thời nước tiểu, natri niệu, tình trạng dịch và diễn biến natri máu giúp bác sĩ có thêm cơ sở lựa chọn hướng điều trị phù hợp.