Chị Nhi, 41 tuổi, đột ngột tăng hơn 10kg, chân sưng phù, khó thở nhiều cả khi sinh hoạt bình thường, đi khám phát hiện suy tim nặng do bệnh lý cơ tim chu sinh.

Mười năm trước, sau khi sinh con gái thứ hai vài tuần, chị Nhi xuất hiện triệu chứng mệt, khó thở, phù chân. Chị đi khám được chẩn đoán suy tim không rõ nguyên nhân. Chị uống thuốc điều trị theo toa, một thời gian sau thấy khỏe hơn, sinh hoạt và làm việc bình thường, không gắng sức nhiều nên tự ngưng thuốc, bỏ tái khám.

Đầu năm 2024, chị Nhi có biểu hiện khó thở về đêm, lúc nằm, khi đi lại hay sinh hoạt cá nhân, tăng cân nhanh (12kg trong vòng gần 1 tháng). Chị đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

Ngày 8/1, ThS.BS Đỗ Thị Hoài Thơ, Phòng khám Suy tim, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng phù mặt, phù chân, mệt, khó thở nhiều. Đây là những triệu chứng điển hình của bệnh lý suy tim, xảy ra khi chức năng tim suy giảm dẫn đến máu ứ đọng tại các tĩnh mạch gây phù nề. Siêu âm tim ghi nhận phân suất tống máu thất trái (LVEF) chỉ còn 13%, bình thường > 50%.

Chụp mạch vành thấy hệ động mạch vành không hẹp. MRI tim gợi ý bệnh cơ tim giãn nở. Chị Nhi được xét nghiệm gene, ghi nhận có đột biến gene TTN. Thống kê cho thấy đây là tác nhân gây ra khoảng 20% các trường hợp cơ tim giãn nở gia đình. Phụ nữ mang đột biến gen TTN khi mang thai và sinh con có khả năng mắc bệnh cơ tim chu sinh. Kết hợp các dữ liệu lâm sàng, bác sĩ nghi ngờ bệnh cơ tim chu sinh là nguyên nhân khiến chị Nhi suy tim nặng.

Bênh cơ tim chu sinh (một thể của bệnh cơ tim giãn nở) là bệnh lý cơ tim hiếm gặp làm suy yếu chức năng co bóp của tim, xảy ra vào những tháng cuối thai kỳ và 5 tháng sau sinh. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến nhất ở người trên 30 tuổi. Tâm thất trái có nhiệm vụ bơm máu giàu oxy đi khắp cơ thể. Ở người khỏe mạnh, LVEF từ 50-70%. Ở bệnh nhân suy tim do bệnh cơ tim chu sinh, LVEF giảm dưới 50%. Có nhiều nguyên nhân gây bệnh bao gồm thay đổi hormone trong quá trình mang thai, viêm cơ tim do virus, đột biến gene.

Bác sĩ Thơ cho hay ở thời điểm nhập viện, LVEF của chị Nhi chỉ đạt 13%, có nguy cơ đột tử bất cứ lúc nào. Chị phải thở oxy, sinh hoạt tại giường. “Bệnh nhân phát hiện suy tim từ lâu nhưng không tìm ra nguyên nhân, cộng thêm điều trị không triệt để, chưa tối ưu nên không kiểm soát được bệnh, chức năng tim suy giảm dần, đe dọa tính mạng”, bác sĩ Thơ nhận định.

Chị Nhi được điều trị bằng thuốc lợi tiểu phối hợp, kết hợp các thuốc nền tảng điều trị suy tim…, sau hơn một tuần giảm khó thở, giảm phù, giảm 3kg. Chị xin điều trị ngoại trú, theo dõi tình trạng mỗi ngày tại nhà.

Một tuần sau, chị Nhi nhập viện trở lại vì phù tăng và khó thở nhiều hơn, LVEF 15% với tình trạng đề kháng thuốc lợi tiểu. Bác sĩ phối hợp thuốc lợi tiểu đường uống và truyền tĩnh mạch, kết hợp các thuốc nền tảng điều trị suy tim. Đơn vị vật lý trị liệu hướng dẫn chị các bài tập vận động, bác sĩ dinh dưỡng tư vấn chế độ ăn.

Sau 10 ngày tình trạng ổn định, chị Nhi xuất viện với lời dặn uống thuốc và tái khám đầy đủ, theo dõi lượng nước tiểu, cân nặng, lượng nước nạp vào mỗi ngày, theo dõi triệu chứng và báo ngay cho bác sĩ nếu có bất thường; không tự ý ngưng hay tăng giảm liều thuốc, ăn nhạt, vận động thể dục mức độ nhẹ tăng dần.

ThS.BS Đinh Vũ Phương Thảo, Phòng khám Suy tim, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho hay trong số 1 triệu người suy tim nhập viện hàng năm, có đến 1/4 trường hợp tái nhập viện sau xuất viện trong vòng 1 tháng đầu tiên, và một nửa trong số đó nhập viện lại trong 6 tháng.

Những nguyên nhân dẫn đến tình trạng tái nhập viện ở bệnh nhân suy tim bao gồm: hội chứng vành cấp, tăng huyết áp không kiểm soát, rối loạn nhịp tim, viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, các bệnh lý nhiễm trùng khác, không tuân thủ điều trị (thuốc và chế độ ăn), thiếu máu, bệnh lý tuyến giáp…

Đến nay sau hơn 9 tháng kể từ lúc nhập viện vì suy tim nặng, chị Nhi không tái nhập viện thêm lần nào, khỏe mạnh với chỉ số LVEF tăng lên 47%, giảm tổng cộng 10kg, hết phù, hết khó thở. Chị có thể quay lại làm việc, chăm sóc con cái, gắng sức mức độ vừa.

Bác sĩ Thảo chia sẻ, hơn 50% số người mắc bệnh cơ tim chu sinh hồi phục và có chức năng tim bình thường, thường chỉ trong vòng 6 tháng điều trị. Trường hợp chị Nhi không phát hiện bệnh sớm mà mất 10 năm sống chung với suy tim, điều trị không tối ưu và triệt để khiến bệnh diễn tiến nặng, khả năng hồi phục thấp hơn. “Để đưa một bệnh nhân suy tim nghiêm trọng do bệnh cơ tim chu sinh 10 năm trở về từ lằn ranh sinh tử, đó là thành công rất lớn của êkíp bác sĩ đơn vị Suy tim, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM”, bác sĩ Thảo nói.

Bệnh cơ tim chu sinh có nhiều yếu tố nguy cơ. Các yếu tố nguy cơ trước khi mang thai gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, thừa cân béo phì. Yếu tố nguy cơ liên quan đến thai kỳ gồm mang thai lần đầu, mang thai đôi hoặc sinh ba, được chẩn đoán mắc bệnh cơ tim chu sinh trước đó, mang thai nhờ phương pháp hỗ trợ sinh sản, tiền sản giật và sản giật, thiếu máu, bệnh tuyến giáp, hen suyễn hoặc bệnh tự miễn bùng phát.

Cách tốt nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh cơ tim chu sinh là giữ cho trái tim khỏe mạnh. Nên ăn thực phẩm tốt cho tim, thường xuyên vận động, không hút thuốc lá, không lạm dụng rượu bia, duy trì BMI < 23, kiểm soát tốt bệnh nền. Nếu bạn bị suy tim trong lần mang thai trước, hãy hỏi ý kiến bác sĩ về các yếu tố nguy cơ khi có kế hoạch mang thai lần nữa.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi