Người đàn ông 71 tuổi nôn ói kéo dài tưởng bệnh lý tiêu hóa, đi khám phát hiện động mạch chủ ngực phình to chèn ép dây thần kinh lang thang.

Ông Chính (ngụ TP. Thủ Đức, TP HCM) bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, có tiền sử nhồi máu não cách đây 20 năm. Hiện ông yếu nửa người trái, đi phải chống gậy. Đầu tháng 4, ông mệt nhiều, ho khan, nôn ói, tự mua thuốc tiêu hóa uống nhưng không đỡ. Lo lắng đây là dấu hiệu cảnh báo tái đột quỵ, ông đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh thăm khám.

Theo TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch, kết quả chụp CT cho thấy động mạch chủ của bệnh nhân phình to, đoạn phình kéo dài từ động mạch chủ ngực lên đến đầu động mạch chủ bụng (kích thước động mạch chủ ngực lên lớn nhất là 46 mm, động mạch chủ ngực xuống là 40 mm, trong khi kích thước động mạch chủ bình thường chỉ 20-30 mm).

Đồng thời, mạch máu phía sau động mạch dưới đòn bị tổn thương, tạo thành một túi phình giả kích thước 50.7 x 35.4 mm dọa vỡ. Đoạn mạch phình chèn vào dây thần kinh số 10 (thường gọi là dây thần kinh lang thang, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa hoạt động của các cơ quan nội tạng gồm hệ tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, tiết niệu, sinh dục) khiến bệnh nhân mệt mỏi, nôn ói kéo dài.

Ông Chính được lên kế hoạch can thiệp để ngăn ngừa nguy cơ vỡ túi phình đe dọa tính mạng, cũng như phòng ngừa các mảng xơ vữa động mạch vỡ ra làm tắc nghẽn mạch máu ở những nơi khác trong cơ thể gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim, tắc động mạch chi dưới…

Vì đoạn động mạch chủ ngực bị phình nằm chắn 1 nhánh (trong số 3 nhánh) động mạch lớn nuôi não nên ê kíp tiến hành phẫu thuật bắc cầu trước để đảm bảo dòng máu lên não không bị cản trở. Bác sĩ rạch đường mổ ở cổ, tạo một cầu nối bắc qua động mạch bị khối phình chặn, giúp máu lưu thông trơn tru.

“Nếu mổ đường ngực sẽ dễ thao tác hơn nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro như nhiễm trùng xương ức, vỡ khối phình, hậu phẫu kéo dài… Do đó, ê kíp chọn mổ đường cổ dù thao tác khó khăn hơn rất nhiều, vị trí đặt cầu nối nằm ở sâu nên để tiếp cận được là vô cùng khó”, bác sĩ Dũng chia sẻ. Sau hai giờ, cuộc phẫu thuật kết thúc thành công.

Ba ngày sau, vết mổ ở cổ bệnh nhân ổn định, ca thủ thuật đặt stent graft diễn ra. Bác sĩ đưa dụng cụ từ động mạch đùi hai bên qua động mạch chậu và đến động mạch chủ ngực. Sau khi xác định chính xác túi giả phình, ê kíp tiến hành bung stent graft ngay tại đó. Nhờ vậy, khối phình không còn chịu áp lực của động mạch chủ cũng như áp lực của dòng máu, ngăn ngừa nguy cơ vỡ.

ThS.BS.CKI Lê Chí Hiếu, khoa Ngoại Tim mạch – Lồng ngực, Trung tâm Tim mạch BVĐK Tâm Anh TP HCM nhận định, đối với những trường hợp khối phình có nguy cơ vỡ cao, sức khỏe bệnh nhân tốt, không có dấu hiệu nhiễm trùng, bác sĩ sẽ thực hiện cùng lúc hai thủ thuật (vừa phẫu thuật tạo cầu nối lên não vừa đặt stent graft động mạch chủ ngực) trong cùng một ca can thiệp.

Nhưng ông Chính đến viện sớm, chưa có triệu chứng đau ngực dữ dội, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp hay ngất xỉu…, bác sĩ đánh giá túi phình chưa vỡ ngay nên chia thủ thuật thành 2 lần. Việc làm này giúp tránh tình trạng thời gian phẫu thuật quá lâu nếu can thiệp “2 trong 1”, từ đó giảm rủi ro trong và sau mổ (tụt huyết áp, chảy máu, lâu hồi phục) cho người bệnh.

Ông Chính tỉnh táo, hết hẳn triệu chứng khó chịu chỉ vài giờ sau đó. “Thành công lớn nhất của cuộc điều trị này là bệnh nhân sớm nhận biết các triệu chứng bất thường, đến viện khi túi phình chưa có dấu hiệu vỡ, tạo điều kiện cho ê kíp đánh giá chính xác để lên phương án điều trị tốt nhất, giảm thiểu tối đa biến chứng”, bác sĩ Dũng đánh giá.

Bác sĩ Hiếu thông tin, phình động mạch chủ ngực là bệnh lý thường gặp ở những đối tượng hút thuốc lá nhiều năm, trên 65 tuổi, là nam giới, có bố mẹ hoặc anh chị em ruột bị phình động mạch chủ, bị tăng huyết áp.

Bệnh không gây nguy hiểm tính mạng ở giai đoạn đầu, nhưng việc phát hiện bệnh sớm sẽ giúp bác sĩ có phương pháp điều trị phù hợp, phòng tránh rủi ro vỡ khối phình. Khi thấy xuất hiện các dấu hiệu mất ý thức (ngất xỉu hoặc bất tỉnh), tụt huyết áp, nhịp tim nhanh, đau đột ngột, dữ dội ở ngực, bụng hoặc lưng, bệnh nhân cần đến viện ngay.

Để giảm nguy cơ phình động mạch chủ ngực, mỗi người cần bỏ hút thuốc lá và không tiếp xúc với khói thuốc, phòng tránh xơ vữa động mạch bằng cách giảm muối và hạn chế thực phẩm chứa nhiều cholesterol xấu trong chế độ ăn, tập luyện vừa sức với các bài tập tốt cho tim mạch như đi bộ, bơi lội, yoga, đạp xe…, giảm căng thẳng giúp huyết áp không bị tăng vọt, kiểm soát tốt các bệnh lý nền.