Sau nhiều tháng ho kéo dài và liên tục viêm phổi tái phát, ông Hào (58 tuổi, TP.HCM) bất ngờ được phát hiện nguyên nhân không nằm ở phổi mà bắt đầu từ dạ dày.

Người bệnh đi khám vì đau thượng vị kéo dài, ho có đàm và ăn uống kém. Nhiều ngày trước nhập viện, ông gần như không ăn được vì liên tục ho sặc sau ăn. Khi các triệu chứng ngày càng nặng hơn, ông đã được chỉ định nhập viện và được chẩn đoán suy hô hấp cấp do viêm phổi.

Thời điểm nhập khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ), ThS.BS Lê Trung Cường cho biết SpO2 (lượng oxy trong máu) của người bệnh chỉ đạt 93%, kèm đau vùng thượng vị, gợi ý tình trạng tổn thương hô hấp đi kèm bệnh lý tiêu hóa.

4 ngày trước, người bệnh nôn sau ăn, sau đó ho có đàm, khó thở và sốt nhẹ. Theo bác sĩ Cường, nôn ói làm tăng nguy cơ dịch dạ dày trào ngược lên thực quản rồi đi vào đường thở. Dịch dạ dày chứa axit và vi sinh vật có thể gây tổn thương nhu mô phổi, từ đó dẫn tới viêm phổi hít. Cơ chế này giải thích việc một bệnh tiêu hóa có thể dẫn đến suy hô hấp cấp.

Bệnh nền của ông Hào khá phức tạp, gồm trào ngược dạ dày thực quản kéo dài, dãn phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và di chứng teo lưỡi, nuốt khó sau xạ trị ung thư vòm họng. Các yếu tố này làm suy giảm phản xạ nuốt và bảo vệ đường thở, khiến thức ăn hoặc dịch dạ dày dễ đi lạc vào phổi. Kết quả xét nghiệm ghi nhận CRP (chỉ số đánh giá mức độ viêm) tăng lên đến 104 mg/L, gấp 20 lần giới hạn thông thường. Kết quả X-quang phổi xuất hiện đám mờ hai bên, phù hợp với chẩn đoán viêm phổi tiến triển. Người bệnh được chỉ định thở oxy và làm các xét nghiệm toàn diện để đánh giá nguyên nhân. Sau hội chẩn, ê-kíp quyết định điều trị nội khoa với kháng sinh phổ rộng do nghi ngờ nhiễm khuẩn nặng trên nền bệnh phổi mạn tính.

Phác đồ điều trị bao gồm kháng sinh mạnh đường tĩnh mạch phối hợp, thuốc giảm tiết axit dạ dày, thuốc tạo lớp bảo vệ niêm mạc, thuốc long đàm và khí dung giãn phế quản. Việc dùng thuốc dạ dày song song với kháng sinh nhằm giảm trào ngược – nguyên nhân gốc gây viêm phổi hít. Người bệnh đồng thời được chỉ định tập vật lý trị liệu hô hấp và tập nuốt để cải thiện chức năng bảo vệ đường thở.

Sau 3 ngày điều trị, triệu chứng cải thiện dần, người bệnh giảm khó thở và giảm ho. Tuy nhiên, hình ảnh phổi vẫn cho thấy các tổn thương mạn tính cùng dấu hiệu gợi ý tình trạng hít dịch dạ dày kéo dài. Ê-kíp nhận định đây không đơn thuần là viêm phổi nhiễm khuẩn mà là tình trạng viêm phổi hít tái phát trên nền trào ngược và rối loạn nuốt kéo dài. Hình ảnh nội soi và chụp cắt lớp vi tính ghi nhận thực quản giãn, làm tăng nguy cơ dịch tiêu hóa trào ngược lên cao và đi vào đường thở.

Người bệnh được ghi nhận nhiễm nấm Aspergillus trên nền phổi tổn thương mạn tính. Ê-kíp đã hội chẩn và bổ sung điều trị kháng nấm phù hợp, đồng thời sử dụng corticoid liều kiểm soát nhằm giảm phản ứng viêm đường thở. Đây là tình huống thường gặp ở người bệnh có bệnh phổi mạn tính và điều trị kéo dài, khi hệ miễn dịch suy giảm tạo điều kiện cho vi sinh vật cơ hội phát triển.

Sau hơn một tuần điều trị, người bệnh dần ăn uống trở lại, giảm ho sặc và hô hấp ổn định hơn.

Trào ngược dạ dày không chỉ gây ợ nóng hay khó chịu vùng thượng vị. Trong nhiều trường hợp, dịch tiêu hóa có thể đi vào đường thở, gây viêm phổi hít tái phát và tổn thương phổi kéo dài, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh lý hô hấp mạn tính.

Theo ThS.BS Lê Trung Cường, các dấu hiệu như ho kéo dài sau ăn, thường xuyên ho sặc, khò khè, viêm phổi tái đi tái lại hoặc nuốt khó không nên xem nhẹ. Người bệnh cần được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Bác sĩ cũng khuyến cáo người có triệu chứng trào ngược kéo dài hoặc ho không rõ nguyên nhân không nên tự dùng thuốc trong thời gian dài. Việc phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế nguy cơ viêm phổi hít và suy hô hấp

*Tên người bệnh đã được thay đổi