Đầu ngón tay của anh Nhân, 48 tuổi, tím tái, loét rồi hoại tử sau một tháng đau âm ỉ, bác sĩ chẩn đoán bệnh Buerger liên quan đến thói quen hút thuốc lá. 

Một tháng trước, anh Nhân bắt đầu đau âm ỉ các đầu ngón tay, ngón chân, kèm phù hai bàn chân. Nghĩ bệnh ngoài da và làm việc quá sức, anh đến một bệnh viện gần nhà khám, được điều trị theo hướng tổn thương da, nhưng không cải thiện. Ngược lại, các đầu ngón ngày càng đổi màu, tím tái, hai ngón tay trái dần khô đen, hoại tử, trong khi các ngón còn lại bầm tím, xuất hiện vết loét và chảy dịch.

Đau đớn ngày càng tăng khiến anh mất ngủ và không thể sinh hoạt hay làm việc, anh đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) cấp cứu.

Bác sĩ CKI Nguyễn Vinh Quang, khoa Cấp cứu, cho biết khi thăm khám, bác sĩ nhận thấy tổn thương không đơn thuần nằm ở da và mô mềm. Diễn tiến đổi màu, loét, hoại tử nhanh chóng tại nhiều đầu ngón gợi ý tình trạng nguồn máu nuôi các ngón đang bị ảnh hưởng, mô không nhận đủ máu và oxy. Người bệnh còn có tiền sử tăng huyết áp và hút khoảng hai gói thuốc lá mỗi ngày trong 15 năm. Yếu tố hút nhiều thuốc lá trong thời gian kéo dài khiến bác sĩ nghi ngờ ngờ người bệnh có tổn thương mạch máu ngoại biên.

Bác sĩ lập tức chỉ định siêu âm Doppler động mạch và tĩnh mạch chi trên để tìm nguyên nhân. Kết quả cho thấy dòng máu tại các động mạch nhỏ nuôi ngón 2, 3, 4 ở cả hai bàn tay giảm rõ, mô mềm dưới da quanh các ngón phù nề, thâm nhiễm.

Từ các dấu hiệu trên cho thấy dòng máu động mạch đến nhiều đầu ngón đang suy giảm đáng kể. Khi lượng máu giàu oxy không đến đủ để đáp ứng nhu cầu của mô, các đầu ngón sẽ thiếu oxy kéo dài, gây đau, tím tái, đổi màu, thậm chí xuất hiện loét và tiến triển thành hoại tử.

Ê kíp Cấp cứu hội chẩn với các bác sĩ Ngoại Lồng ngực – Mạch máu và Tim mạch. Từ kết quả hình ảnh học và các triệu chứng lâm sàng, bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị viêm tắc mạch huyết khối (Buerger).

Bác sĩ Quang giải thích, bệnh Buerger, còn gọi là viêm tắc mạch huyết khối, là tình trạng viêm và hình thành huyết khối trong các mạch máu nhỏ, chủ yếu ở tay và chân. Khi lòng mạch bị viêm và tắc nghẽn, máu khó đến được các vùng ở xa, đặc biệt là đầu ngón tay, ngón chân.

“Buerger là bệnh liên quan rất chặt chẽ với việc hút thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine. Thành phần trong thuốc lá có thể gây tổn thương và rối loạn chức năng lớp nội mô, lớp tế bào lót bên trong lòng mạch, đồng thời kích hoạt phản ứng viêm và miễn dịch bất thường ở những người có cơ địa nhạy cảm. Khi thành mạch bị tổn thương và tình trạng viêm diễn ra, lòng mạch dễ hình thành huyết khối. Quá trình này chủ yếu xảy ra tại các mạch máu nhỏ và trung bình ở tay, chân, khiến dòng máu đến các đầu ngón ngày càng giảm”, bác sĩ Quang giải thích.

Bệnh thường khởi phát ở các mạch máu nhỏ nên những biểu hiện đầu tiên có thể dễ bị nhầm với tổn thương da, thần kinh hoặc các vấn đề tại đầu ngón. Nếu không nhận diện và loại bỏ yếu tố nguy cơ, đặc biệt là thuốc lá, tình trạng thiếu máu có thể tiến triển, dẫn đến loét, hoại tử và trong trường hợp nặng có thể phải cắt bỏ phần chi bị tổn thương.

Do tổn thương chủ yếu nằm ở các mạch máu nhỏ, chưa có chỉ định can thiệp tái thông mạch, anh Nhân được điều trị nội khoa nhằm cải thiện tuần hoàn, kiểm soát tình trạng viêm tắc mạch và ngăn bệnh tiếp tục tiến triển. Quan trọng nhất, bác sĩ yêu cầu người bệnh ngừng hoàn toàn thuốc lá, yếu tố có liên quan chặt chẽ đến diễn tiến bệnh Buerger.

Người bệnh được điều trị nội khoa và theo dõi. Một tháng sau, tình trạng thiếu máu các chi được kiểm soát, vùng hoại tử không tiếp tục lan rộng, phần mô lành được bảo tồn. Các đầu ngón đã mất khả năng sống dần hình thành ranh giới rõ với mô lành, không xuất hiện nhiễm trùng lan rộng. Người bệnh được chăm sóc tổn thương tại chỗ, kiểm soát đau và tiếp tục điều trị bệnh mạch máu. Êkíp tiến hành cắt lọc phần mô hoại tử khi đã xác định rõ ranh giới tổn thương. Tái khám sau 3 tháng, vết thương của anh Nhân liền da tốt.

Bác sĩ cho biết, may mắn người bệnh đến viện khi tổn thương chưa lan rộng, phần mô lành vẫn được bảo tồn.

Các bác sĩ khuyến cáo, thuốc lá không chỉ gây hại cho phổi mà còn tác động trực tiếp đến hệ tim mạch và mạch máu, làm tổn thương lớp nội mô, thúc đẩy tình trạng viêm và hình thành huyết khối. Vì vậy, với người hút thuốc lâu năm, những dấu hiệu như đau, lạnh, tê, tím tái hoặc đổi màu bất thường ở ngón tay, ngón chân không nên được xem là một tổn thương da thông thường. Thăm khám sớm có thể giúp phát hiện tình trạng thiếu máu chi trước khi tổn thương tiến đến giai đoạn khó hồi phục. Với người đã mắc Buerger, ngừng hoàn toàn thuốc lá là biện pháp quan trọng nhất để hạn chế bệnh tiếp tục tiến triển và bảo vệ phần chi còn lại.

*Tên của người bệnh đã được thay đổi