HÀ NỘI – Linh, 14 tuổi, đau bụng tái diễn suốt một năm, đi khám mới phát hiện ổ loét lớn ở hành tá tràng đã ăn thủng thành ruột nhưng được các tạng lân cận bao bọc, tránh nguy cơ viêm phúc mạc nguy hiểm.

Bệnh nhi có tiền sử thỉnh thoảng đau bụng vùng trên rốn khoảng một năm nay, cơn đau thường xuất hiện khi đói. Do không đi kèm các biểu hiện ợ hơi, ợ chua hay nôn ói nên gia đình chủ quan, chưa cho trẻ đi khám tầm soát bệnh lý tiêu hóa. Đến khi cơn đau quặn khởi phát đột ngột và dữ dội ở vùng thượng vị lệch về phía bên phải, bé mới được đưa vào viện cấp cứu.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) ổ bụng ghi nhận thành hành tá tràng dày, ngấm thuốc không đều và niêm mạc ruột mất tính liên tục –  dấu hiệu của một ổ loét đã ăn thủng thành ruột.

Đáng chú ý, sát thành trước có cấu trúc túi chứa dịch – khí liên thông trực tiếp với lòng ruột, kèm theo thâm nhiễm mỡ xung quanh, tụ dịch và xuất hiện dịch tự do trong ổ bụng. Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhi bị loét lớn hành tá tràng biến chứng thủng bít – tức là lỗ thủng đã được các tạng lân cận bao phủ lại tạm thời, chưa gây tràn dịch lan tỏa vào ổ bụng.

ThS.BS Nguyễn Thị Dinh, Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh nhận định đây là ca bệnh nặng nhưng may mắn.

“Nếu áp lực trong lòng ruột tăng cao, ổ thủng bít có thể bị bục ra, gây viêm phúc mạc toàn thể, một biến chứng cực kỳ nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến tính mạng”, bác sĩ Dinh cho biết.

Ngay khi nhập viện, bé được Khoa Nhi phối hợp hội chẩn đa chuyên khoa cùng các Khoa Ngoại, Khoa Tiêu hóa, Khoa Chẩn đoán hình ảnh, Khoa Dinh dưỡng tại giường để thiết lập phác đồ điều trị, chế độ chăm sóc và theo dõi tích cực. Trẻ có chỉ định nhịn ăn uống hoàn toàn qua đường miệng, đặt ống thông dạ dày để dẫn lưu dịch giảm áp, điều trị bằng kháng sinh kết hợp thuốc ức chế bơm proton (PPI) liều cao truyền tĩnh mạch nhằm kiểm soát nhiễm trùng và tạo điều kiện cho ổ loét tự lành.

Tuy nhiên, việc nhịn ăn kéo dài đặt ra một thách thức khác: nguy cơ suy dinh dưỡng. Tại thời điểm nhập viện, trẻ cao 1,61 m nhưng chỉ nặng 41,2 kg, chỉ số BMI 15,89 kg/m² , trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng protein năng lượng mức độ vừa đến nặng. Nếu không được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, cơ thể sẽ suy kiệt, làm chậm quá trình lành ổ loét thủng và tăng nguy cơ biến chứng.

Để giải quyết vấn đề này, ThS.BS Nguyễn Thị Phương, Khoa Dinh dưỡng đã thiết lập phác đồ nuôi dưỡng tĩnh mạch hoàn toàn được cá thể hóa cho bé. Mục tiêu của phác đồ là vừa cung cấp đầy đủ năng lượng cùng các chất dinh dưỡng thiết yếu, vừa giữ cho toàn bộ hệ tiêu hóa được nghỉ ngơi nhằm tạo điều kiện tối ưu cho ổ loét mau lành.

Dịch truyền dinh dưỡng tĩnh mạch và tốc độ truyền được kiểm soát chặt, đảm bảo nhu cầu dịch, phối hợp đường, đạm, béo cùng các vi chất thiết yếu, vitamin B1 tiêm bắp giúp hỗ trợ chuyển hóa và phòng ngừa nguy cơ hội chứng nuôi ăn lại. Bé được theo dõi sát lượng nước tiểu, bilan dịch vào – ra hàng ngày và các xét nghiệm điện giải, chức năng gan, thận, đường huyết, lipid, protein máu định kỳ để điều chỉnh dinh dưỡng tĩnh mạch.

“Dinh dưỡng trong giai đoạn này đóng vai trò rất quan trọng. Nếu không được cung cấp đủ năng lượng và protein, cơ thể sẽ khó hồi phục, nguy cơ bục ổ thủng bít hoặc nhiễm trùng kéo dài sẽ tăng lên”, bác sĩ Phương cho biết.

Sau khoảng một tuần điều trị nội khoa tích cực, tình trạng bệnh nhi cải thiện rõ rệt. Bụng mềm, hết đau tự nhiên, ống thông dạ dày được kẹp dần rồi rút. Bé bắt đầu uống được nước đường, chuyển sang cháo loãng rồi cháo hạt và sữa mà không còn đau bụng hay nôn ói. Kết quả chụp CT ổ bụng kiểm tra lại ghi nhận ổ loét còn phù nề xung quanh nhưng không có thuốc cản quang thoát ra ngoài – tức lỗ thủng đã được bịt kín.

Theo kế hoạch điều trị, trẻ tiếp tục được dùng thuốc ức chế bơm proton (PPI) đường uống với liều duy trì, cùng với chế độ ăn mềm, bổ sung kẽm và vitamin nhóm B đường uống, đồng thời giảm dần dịch truyền dinh dưỡng tĩnh mạch rồi ngừng hẳn theo khả năng ăn uống, dung nạp tiêu hóa của trẻ.

Sau xuất viện, dinh dưỡng tiếp tục là một phần quan trọng của điều trị nhằm giúp trẻ phục hồi cân nặng, liền hoàn toàn tổn thương niêm mạc dạ dày – tá tràng và trở lại ăn uống bình thường một cách an toàn. Trẻ được hướng dẫn chế độ dinh dưỡng, vận động sinh hoạt kèm thực đơn ra viện chi tiết để đảm bảo an toàn cho dạ dày tá tràng, đầy đủ dinh dưỡng tối ưu cho tăng trưởng và hẹn tái khám, cân nhắc nội soi dạ dày đánh giá lại tổn thương sau ít nhất 4 tuần.

Các bác sĩ lưu ý, bệnh lý viêm loét dạ dày tá tràng đang có xu hướng gia tăng và gặp ở lứa tuổi ngày càng trẻ hơn, liên quan đến áp lực học tập, chế độ ăn uống không điều độ và tình trạng nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP). Phụ huynh không nên xem nhẹ những cơn đau bụng âm ỉ tái diễn ở trẻ, đặc biệt khi đau tăng lúc đói hoặc sau khi ăn. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển thành thủng ruột, viêm phúc mạc, xuất huyết tiêu hóa – những biến chứng nguy hiểm đến tính mạng.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi.