Ngày nhập viện, ông Hùng, 59 tuổi, chỉ nặng 40 kg, phải nằm cáng do biến chứng suy thận hậu COVID-19, nay ông tăng cân gần gấp đôi, có thể bơi lội, chạy bộ.

Một ngày đầu năm 2026, ông Hùng tái khám với TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó Giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP. HCM, người đã theo sát quá trình điều trị của ông suốt nhiều năm qua. Sau thăm khám và làm các xét nghiệm, bác sĩ Dung cho biết độ lọc cầu thận của ông vẫn duy trì ổn định ở mức 38.9 mL/phút/1.73 m2, đồng thời kê đơn thuốc cho hai tháng tiếp theo, dặn dò tuân thủ chế độ dinh dưỡng hợp lý.

Hành trình quen thuộc này đã theo ông Hùng được 4 năm. Từ Quảng Ngãi, ông đều đặn đi máy bay vào TP.HCM để điều trị bệnh, định kỳ 6 lần trong năm. Ông cho biết trước đây là một vận động viên bóng đá của địa phương, lối sống lành mạnh, không bệnh nền. Năm 2022, ông bị nhiễm COVID-19 chủng nặng dẫn đến suy đa tạng, tình trạng sức khỏe cực kỳ nguy kịch, phổi và tim không còn tự đảm đương được chức năng sống. Ông được can thiệp ECMO (tim phổi nhân tạo) suốt 3 tháng tại một bệnh viện. May mắn ông thoát cửa tử, song cơ thể suy kiệt, cân nặng còn 40kg và bị suy thận cấp. Khi được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ông không đủ sức tự ngồi dậy, mọi sinh hoạt đều cần hỗ trợ.

“Có những lúc tôi nghĩ mình chỉ còn tồn tại, chứ không còn là sống”, ông Hùng nhớ lại. Việc có thể hồi phục, tự đi lại, có thể chơi thể thao và làm việc là điều mà ông chưa từng dám nghĩ tới trong những ngày nằm trên giường bệnh.

Bác sĩ Dung cho biết, lúc nhập viện, độ lọc cầu thận của ông Hùng còn khoảng 30 mL/phút/1.73m² (tương đương suy thận độ 3b). Lúc này, thận của ông đang chịu tổn thương kép, thứ nhất do di chứng sau đợt viêm toàn thân và suy đa tạng do COVID-19. Thứ hai, do cơ thể suy kiệt, thiếu nước, dẫn đến suy dinh dưỡng nghiêm trọng, cơ bắp bị teo sau 3 tháng nằm bất động. Khi cơ thể quá yếu, các cơ quan, bao gồm cả thận không đủ năng lượng và nguyên liệu để phục hồi. Phổi của ông còn bị xơ hóa, thiếu oxy mạn tính khiến thận càng suy giảm chức năng nhanh hơn.

“Để tăng cân, bệnh nhân cần ăn nhiều đạm và năng lượng, nhưng với thận suy độ 3, việc nạp nhiều đạm lại khiến thận phải làm việc quá sức, dễ tiến triển sang độ 4 hoặc độ 5”, bác sĩ Dung thông tin.

Theo bác sĩ Dung, việc điều trị cho ông Hùng ở giai đoạn này đặc biệt khó khăn bởi người bệnh vừa suy thận mạn giai đoạn 3b, vừa suy dinh dưỡng nặng, cơ thể gần như cạn kiệt năng lượng sau nhiều tháng chống chọi với suy đa tạng. Khác với bệnh nhân suy thận thông thường, bác sĩ không thể áp dụng các phác đồ truyền dịch và dinh dưỡng tiêu chuẩn. Nếu truyền dịch quá ít, thận không đủ tưới máu để hồi phục. Ngược lại, nếu truyền quá nhiều hoặc không phù hợp, người bệnh có nguy cơ quá tải dịch, rối loạn điện giải và suy tim.

Bác sĩ Dung kết hợp vừa bù dịch, vừa điều chỉnh tình trạng toan chuyển hóa và điện giải, đồng thời theo dõi sát huyết áp, nhịp tim và lượng nước tiểu cho người bệnh. Trong giai đoạn này, phác đồ truyền dịch và thuốc có thể phải thay đổi chỉ sau vài ngày, thậm chí từng ngày, tùy theo đáp ứng của thận.

Song song, bác sĩ Dung xây dựng chế độ ăn riêng cho ông Hùng, ưu tiên đạm năng lượng cao, dễ tiêu hóa nhưng không tăng acid uric, như lòng trắng trứng, cá, gà, thịt trắng… Bác sĩ theo dõi sát các chỉ số ure, creatinin để điều chỉnh chế độ ăn kịp thời, tránh tăng thêm gánh nặng cho thận đang tổn thương. “Đây là giai đoạn điều trị gần như phải đi từng bước rất thận trọng. Chỉ cần lệch một chút, thận có thể tiến triển xấu đi nhanh chóng”, bác sĩ Dung chia sẻ.

Sau hơn 1 tháng điều trị, ông Hùng dần phục hồi, độ lọc cầu thận cải thiện gần 40 mL/phút/1.73m², cân nặng tăng dần, được xuất viện về quê và tái khám theo chỉ định để cân chỉnh thuốc.

Đầu năm 2024, cảm thấy đã khỏe, ông Hùng ăn uống không điều độ, khiến độ lọc cầu thận giảm xuống 29, chạm ngưỡng suy thận độ 4, phải nhập viện cấp cứu.

Lúc này, trên nền thể trạng đã ổn định hơn, bác sĩ Dung tập trung điều chỉnh lại chế độ ăn, hạn chế các thực phẩm làm tăng gánh chuyển hóa cho thận, đồng thời sử dụng truyền dịch có kiểm soát để hỗ trợ thận đào thải các chất cặn tích tụ, điều chỉnh rối loạn điện giải và ổn định huyết áp. So với lần điều trị trước, phác đồ lần này ít phải thay đổi liên tục, song vẫn cần theo dõi sát các chỉ số chức năng thận để tránh bệnh tiến triển sang giai đoạn 4 kéo dài. Nhờ can thiệp kịp thời, chỉ sau một tuần điều trị, độ lọc cầu thận của ông Hùng hồi phục trở lại và hiện duy trì ổn định ở mức 38.9 mL/phút/1.73m².

Từ một người suy đa tạng, phải chạy ECMO, chỉ nặng 40 kg, ông Hùng hiện nặng 70 kg, có thể bơi biển mỗi sáng, chơi thể thao và tiếp tục công việc kinh doanh – điều mà khi còn nằm trên giường bệnh ông không dám nghĩ tới. Bác sĩ Dung cho biết, ở những người bệnh thận mạn, nếu kiểm soát tốt huyết áp, chế độ ăn và truyền dịch định kỳ có thể chung sống hòa bình với bệnh hàng chục năm mà không cần chạy thận.

Suy thận là tình trạng chức năng của thận bị suy giảm, khiến thận không còn khả năng lọc bỏ các chất thải và chất lỏng dư thừa ra khỏi máu một cách hiệu quả. Khi các chất này tích tụ lại, cơ thể sẽ bị nhiễm độc và gây nhiều biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ Dung cho biết, suy thận và COVID-19 có mối liên hệ hai chiều với nhau. Trong đó, nhiều bệnh nhân mắc COVID-19 đã gặp phải tình trạng tổn thương thận cấp tính, ngay cả khi trước đó không có tiền sử bệnh. Nguyên nhân do virus SARS-CoV-2 xâm nhập vào cơ thể gây viêm toàn thân (bão cytokine), làm tổn thương các mạch máu và mô thận. COVID-19 gây viêm phổi nặng dẫn đến thiếu oxy trong máu và có thể làm tụt huyết áp dẫn đến suy thận, đồng thời làm tăng nguy cơ hình thành các cục máu đông nhỏ trong mạch máu, có thể làm tắc nghẽn các bộ lọc siêu nhỏ trong thận.

Ngược lại, người bị suy thận mạn có nguy cơ mắc COVID-19 cao hơn do hệ miễn dịch suy yếu, nhiều bệnh nền đi kèm như cao huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng kể cả sau khi đã khỏi COVID-19, chức năng thận của một số người vẫn bị ảnh hưởng lâu dài.

Bác sĩ Dung khuyến cáo, người từng nhiễm COVID-19 nên khám kiểm tra chức năng thận sau khi khỏi bệnh khoảng 3-6 tháng. Nếu đang bị suy thận, cần tuân thủ phác đồ điều trị, kiểm soát huyết áp và đường huyết để bảo vệ thận trước các tác động của virus.

*Tên nhân vật trong bài đã được thay đổi.