Bà Lựu, 70 tuổi, đau dữ dội vùng bụng trên rốn, nôn máu, được chẩn đoán tắc ruột non; được phẫu thuật khẩn cắt gần 80 cm ruột non, ngăn hoại tử.

Bác sĩ chuyên khoa II Trần Hiếu Nhân, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết người bệnh bị tắc ruột non do thoát vị nội. Đây là tình trạng một tạng trong ổ bụng, thường là ruột non, chui qua các lỗ khuyết hoặc ngách bất thường nằm bên trong khoang bụng. Thoát vị nội hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, chỉ chiếm khoảng 0,5-1% trong các nguyên nhân gây tắc ruột non, song lại tiềm ẩn nguy cơ cao dẫn đến thắt nghẹt và hoại tử ruột.

“Ruột non của bà Lựu không phải bị tắc đơn thuần mà là thắt nghẹt, khiến đoạn ruột bị thiếu máu và dễ hoại tử nhanh chóng. Nếu không xử lý khẩn, ruột có thể thủng và gây viêm phúc mạc chỉ trong vài giờ”, bác sĩ Hiếu Nhân cho biết.

Trước đó, kết quả chụp CT ổ bụng của bệnh nhân cho thấy hình ảnh ruột non giãn lớn, xoắn nhiều vòng bất thường, đặc biệt ở đoạn cao cạnh tá tràng. Thành ruột dày, chứa nhiều dịch và ít khí, kèm theo dấu hiệu chuyển tiếp rõ rệt giữa đoạn ruột giãn và đoạn ruột xẹp. Đáng chú ý, các mạch máu mạc treo hội tụ bất thường, gợi ý tình trạng xoắn và thiếu máu nuôi ruột. Ngoài ra, dạ dày và tá tràng giãn chứa nhiều dịch, một số đoạn ruột non phía dưới lại xẹp hoàn toàn. Những dấu hiệu này cho thấy tình trạng tắc ruột non mức độ nặng, nguy cơ thiếu máu và hoại tử ruột.

Dựa trên các dữ liệu lâm sàng và hình ảnh học, bác sĩ chẩn đoán người bệnh bị tắc ruột non do thoát vị qua lỗ khuyết cạnh tá tràng. Ngay lập tức, người bệnh được tiến hành phẫu thuật cấp cứu trong đêm. Trong quá trình mổ, bác sĩ rạch đường giữa bụng để thám sát ổ bụng, phát hiện một đoạn ruột non tím đen, giãn lớn bất thường. Kiểm tra sâu hơn cho thấy quai ruột hỗng tràng bị chui vào lỗ thoát vị của mạc treo đại tràng ngang cạnh tá tràng, gây tắc nghẽn hoàn toàn. Đoạn ruột phía dưới vị trí tắc (cách góc Treitz khoảng 15cm) bị thiếu máu kéo dài dẫn đến hoại tử, với chiều dài khoảng 80 cm.

Bác sĩ tiến hành giải phóng khối thoát vị, cắt bỏ toàn bộ đoạn ruột hoại tử, sau đó nối lại hai đầu ruột lành để tái lập lưu thông tiêu hóa. Đồng thời, lỗ khuyết mạc treo, nguyên nhân gây thoát vị, được khâu đóng nhằm ngăn ngừa tái phát. Ca phẫu thuật kéo dài hơn 3 giờ, diễn ra thuận lợi, không ghi nhận biến chứng tại vị trí nối ruột.

Sau mổ, bệnh nhân hồi phục tốt. Một ngày sau phẫu thuật, bà đã có thể ngồi dậy và đi lại nhẹ nhàng. Sau 3 ngày, người bệnh bắt đầu ăn uống trở lại với thức ăn lỏng và được xuất viện sau 5 ngày trong tình trạng ổn định.

Theo bác sĩ Hiếu Nhân, khác với các dạng thoát vị thành bụng phổ biến như thoát vị bẹn, thoát vị rốn hay thoát vị vết mổ có thể quan sát hoặc sờ thấy khối thoát vị, còn thoát vị nội diễn ra hoàn toàn bên trong ổ bụng nên các biểu hiện lâm sàng thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với những rối loạn tiêu hóa thông thường. Điều này khiến việc chẩn đoán trở nên khó khăn và dễ bị trì hoãn.

Nguyên nhân gây thoát vị nội được chia thành hai nhóm chính: bẩm sinh và mắc phải. Nguyên nhân bẩm sinh liên quan đến bất thường trong quá trình phát triển của ruột và phúc mạc từ thời kỳ bào thai, tạo ra các ngách hoặc khe hở bất thường trong ổ bụng. Nguyên nhân mắc phải thường gặp hơn (như trường hợp này), có hoặc không liên quan đến các can thiệp ngoại khoa trước đó như phẫu thuật ổ bụng, đặc biệt là phẫu thuật dạ dày – ruột, ghép tạng hoặc chấn thương bụng…

Ngoài ra, một số yếu tố thuận lợi có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện thoát vị nội như giảm cân nhanh khiến lớp mỡ mạc treo – vốn có vai trò “lấp đầy” các khoảng trống trong ổ bụng – bị tiêu hao, tạo điều kiện cho ruột di chuyển vào các ngách bất thường. Các tình trạng làm tăng áp lực ổ bụng do tập luyện…, bệnh lý như ho kéo dài, mang vác nặng, thai kỳ… cũng có thể thúc đẩy các quai ruột bị ép vào những vị trí dễ bị kẹt. Rối loạn nhu động ruột với các cơn co thắt mạnh cũng là yếu tố góp phần làm tăng nguy cơ thoát vị nội.

Do thoát vị nội là bệnh lý khá hiếm gặp nên việc phòng ngừa không đơn giản như nhiều bệnh lý khác. Tuy nhiên, phát hiện sớm và xử trí kịp thời đóng vai trò quyết định trong tiên lượng bệnh. Mỗi người cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn nhiều, bụng chướng, không trung tiện hoặc đại tiện được. Nếu xảy ra cần đến cơ sở y tế có đầy đủ phương tiện chẩn đoán và phẫu thuật càng sớm càng tốt. Việc chủ quan hoặc chậm trễ trong thăm khám có thể khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ cắt bỏ một đoạn ruột lớn, có thể gây các rối loạn hấp thu dinh dưỡng sau này hoặc thậm chí đe dọa tính mạng.

Trong chẩn đoán thoát vị nội, chụp CT ổ bụng được xem là “tiêu chuẩn vàng”, giúp phát hiện các dấu hiệu đặc trưng như cụm quai ruột bất thường, hình ảnh xoắn mạch máu mạc treo hoặc điểm chuyển tiếp giữa đoạn ruột giãn và xẹp. Nhờ đó, bác sĩ có thể xác định chính xác nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.