Bà Thoa, 66 tuổi, từng cắt một phần chân trái do biến chứng lupus gây hoại tử chân, nay chân phải có biểu hiện tương tự nguy cơ phải cắt nốt.

Tháng 8/2023, bà Thoa (ngụ Long An) đau nhức chân nặng, hoại tử ngón II, III, IV chân trái. Hình ảnh phim chụp CT ghi nhận tình trạng hẹp nặng động mạch chày trước. Bà được phẫu thuật cắt 1/3 cẳng chân trái, tái khám đều đặn sau mổ.

Tháng 11/2024, đầu ngón ba chân phải của bà Thoa bị loét, lúc đầu chỉ to bằng lỗ kim, sau đó ngày càng lớn dần. Ngón chân bắt đầu tím tái kèm cảm giác đau nhức từ cẳng chân xuống bàn chân phải. Cơn đau đặc biệt nghiêm trọng vào ban đêm khiến bà mất ngủ thời gian dài. Bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM khám.

Ngày 19/12, ThS.BS Nguyễn Phạm Diễm Kiều, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân đến viện trong trạng thái chân phải đau nhức nhiều, ngón thứ ba chuyển màu đen thẫm, có dấu hiệu hoại tử.

Bà Thoa được chụp CT, DSA động mạch chi dưới, ghi nhận hẹp nặng động mạch chày, động mạch mác và động mạch mu chân. Khai thác tiền sử bệnh, bác sĩ phát hiện bà Thoa được chẩn đoán bệnh lupus ban đỏ hệ thống từ hơn 20 năm trước, tuy điều trị tích cực nhưng bệnh vẫn tiến triển gây biến chứng suy tim, suy thận, viêm tắc mạch máu chân.

Lupus ban đỏ hệ thống, còn gọi là SLE hoặc lupus, là bệnh tự miễn, xảy ra khi hệ miễn dịch thay vì tạo kháng thể phòng bệnh thì lại quay sang tấn công các mô lành của cơ thể. Lâu dần, các tế bào miễn dịch khác cũng tham gia vào cuộc “nội chiến” này, dẫn tới quá trình viêm và tổn thương các mô trong hệ thống. Bệnh diễn biến phức tạp, có giai đoạn nặng và nhẹ xen kẽ nhau, ảnh hưởng đến tất cả các cơ quan.

Một trong các biến chứng nghiêm trọng của bệnh lupus là xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ. Ở trường hợp bà Thoa, mảng xơ vữa tích tụ gây bít tắc hệ động mạch chi dưới.

Vùng cẳng chân, bàn chân, ngón chân thiếu máu nuôi nghiêm trọng gây triệu chứng đau chân, vết thương khó lành, một số mô bị hoại tử. “Nếu không nhanh chóng nong mạch khơi thông dòng máu nuôi chi, vết thương ngày càng lan rộng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng huyết, hoại tử bàn chân và cẳng chân, buộc bệnh nhân phải cắt chân phải”, BS.CKI Dương Đình Hoàn, Trưởng Đơn vị Can thiệp thần kinh, Trung tâm Chẩn đoán Hình ảnh và Điện quang Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM nhận định.

Bác sĩ Hoàn cùng êkíp đưa bóng xuống động mạch chày trước và động mạch mu chân, nong rộng lòng mạch để tăng tưới máu cho các ngón chân, giữ lại các mô lành, cứu bệnh nhân khỏi nguy cơ đoạn chi. Riêng ngón chân thứ ba đã hoại tử nặng, thâm đen, không còn dấu hiệu phục hồi nên được cắt bỏ. Việc làm này giúp vết thương lành nhanh, không lan sang vùng lân cận.

Sau can thiệp, bà Thoa giảm đau chân, chi ấm, các ngón chân hồng, xuất viện sau một tuần. Bà chia sẻ một năm trước đã mất 1/3 chân trái, đi lại phải chống nạng, nếu bây giờ cắt tiếp một phần chân phải thì sẽ phải ngồi xe lăn hoàn toàn, rất bất tiện trong sinh hoạt. “Thật may khi bác sĩ giữ được chân phải lành lặn cho tôi”, bà nói.

Hiện vẫn chưa có phương pháp điều trị dứt điểm bệnh lupus. Người bệnh cần tuân thủ lời dặn của bác sĩ nhằm ngăn chặn các đợt cấp bùng phát, hạn chế biến chứng.

Nên tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời, thoa kem chống nắng hàng ngày để ngăn ngừa tia UVA và UVB; thận trọng khi sử dụng các loại thuốc có thể làm tăng độ nhạy cảm với ánh nắng; kiểm soát căng thẳng bằng cách ngồi thiền, tập yoga, massage, đọc sách, nghe nhạc…; hạn chế tiếp xúc gần với người đang bị bệnh, đặc biệt là bệnh truyền nhiễm; ăn uống điều độ; tập thể dục đều đặn; ngủ đủ 7 giờ mỗi đêm.

Theo bác sĩ Kiều, bệnh lupus ban đỏ có thể ảnh hưởng đến tất cả các cơ quan trong cơ thể nên biểu hiện đa dạng. Mỗi người cần để ý các dấu hiệu bất thường như đau khớp, mệt mỏi kéo dài, sốt không rõ nguyên nhân, rụng tóc, phát ban trên da… để đi khám sớm. Ngoài ra, bệnh nhân lupus cần được thăm khám và khảo sát bệnh lý mạch máu nhằm phát hiện bệnh và can thiệp kịp thời.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi