Ông H. nhìn chân phải lần cuối trước khi ký giấy đồng ý cắt bỏ do nhiễm trùng, hoại tử từ việc lấy khóe móng chân.
Bác sĩ Nguyễn Thị Kim Tuyền, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, BVĐK Tâm Anh TP.HCM, phân tích bàn chân chịu sức nặng của toàn bộ cơ thể, do liên tục bị tì đè, cọ xát, tiếp xúc mặt đất thường xuyên nên dễ tổn thương, đặc biệt ở người tiểu đường.
Nếu kiểm soát đường huyết không tốt thì dễ bị biến chứng bàn chân tiểu đường, nhiều người bệnh giảm hoặc mất cảm giác đau ở bàn chân. Đó là lý do khiến người bệnh bị trầy xước hoặc vết cắt… cũng không thấy đau nên chủ quan để vết thương ngày càng nặng, dẫn đến hoại tử.
Trường hợp ông P.V.H. (69 tuổi, Đồng Tháp) bị tiểu đường hơn 20 năm. Hơn 1 tháng trước, ông dùng tay nhổ khóe ngón út chân phải tạo ra vết xước nhỏ. Ông dùng thuốc sát khuẩn bôi. Vì không thấy đau nên ông không để ý nhiều đến vết thương.
3 tuần sau, ông H. ngửi thấy mùi hôi, khi kiểm tra cơ thể thấy bàn chân sưng phù, ngón út có màu đen như hắc ín, rỉ dịch. Ông được con đưa tới bệnh viện gần nhà, bác sĩ chỉ định cắt cụt ngón út. Mặc dù được thay băng, chăm sóc vết thương hàng ngày nhưng vết thương không giảm mà ngày càng nặng thêm. Chỉ trong 3 ngày, 2 ngón chân bên cạnh đã bắt đầu hoại tử theo. Lần này, ông H. được gia đình đưa đến BVĐK Tâm Anh TP.HCM.
Bác sĩ Tuyền cho biết ông H. nhập viện trong tình trạng sưng, đau khắp bàn chân, ngón út đã bị cắt bỏ, hai ngón cạnh bên có màu đen, bốc mùi hôi kèm đường huyết cao.
Ông được chụp cắt lớp vi tính dựng hình mạch máu chi dưới (chụp mạch máu số hóa xóa nền Digital Subtraction Angiography – DSA), kết quả ghi nhận hẹp tắc nhiều đoạn động mạch chi dưới kèm xơ vữa rải rác.
Sau hội chẩn liên chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Chấn thương Chỉnh hình, Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, các bác sĩ quyết định cắt bỏ đến ⅓ giữa cẳng chân phải của ông H. để khống chế nhiễm trùng lan rộng lên phía trên cơ thể, giảm nguy cơ cắt cụt thêm sau này.
Ông H. được giữ lại đến ⅓ giữa cẳng chân để giúp sử dụng chân giả đi lại dễ dàng hơn sau điều trị. Ông H. dùng tay thoa chân phải, hướng mắt nhìn về bàn chân bị cắt cụt, giọng nhỏ dần: “Cha mẹ sinh ra đầy đủ tay chân, bỗng về già lại tàn tật. Cũng tại mình chủ quan quá”.
Bác sĩ Tuyền cảnh báo người bệnh tiểu đường không được bỏ qua dù 1 vết thương nhỏ ở bàn chân, hay trì hoãn thời gian tới bệnh viện mà tự điều trị tại nhà dẫn đến hậu quả đáng tiếc, có khi phải cắt cụt chân.
Trong đa số người bệnh tiểu đường có tổn thương bàn chân, cơ chế sinh lý bệnh ban đầu là mất cảm giác bàn chân. Sự mất cảm giác thường đi kèm với giảm cảm giác rung, mất phản xạ gân gót chân. Các yếu tố dẫn đến cắt cụt chân tùy vào đánh giá tình trạng vết thương và các yếu tố khác như: tình trạng kiểm soát đường huyết, thời gian mắc bệnh tiểu đường, tuổi người bệnh, bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh mạch máu ngoại biên.
Chưa dừng lại ở việc cắt cụt, chăm sóc vết thương sau cắt cụt chân cũng mất thời gian dài gây tiêu tốn nhiều chi phí, ảnh hưởng tới chất lượng đời sống của người bệnh. Cắt cụt chân khiến tàn phế có thể gây sang chấn tâm lý cho người bệnh. Trên thế giới, cứ 30 giây trôi qua sẽ có 1 người bệnh tiểu đường bị cắt cụt chân do biến chứng bàn chân tiểu đường.
Do đó, để chủ động phòng biến chứng bàn chân tiểu đường, người bệnh cần kiểm soát tốt đường huyết và chăm sóc chân đúng cách gồm: móng chân nên cắt ngang và quan sát chân mỗi ngày để phát hiện vết trầy xước, bóng nước…; rửa chân thường xuyên và lau khô sau đó, tránh ngâm chân quá lâu, tránh dùng các hóa chất mạnh để ngâm và rửa chân, tránh ngâm chân trong nước quá nóng hay quá lạnh, không mang tất chân quá chật và đi chân đất…
Ngoài ra, người bệnh có thể chủ động khám tầm soát biến chứng bàn chân tiểu đường khoảng 2 lần/năm nhằm phát hiện những biến chứng bàn chân sớm. Ở người bệnh đã có biến chứng bàn chân cần đi khám theo chỉ định của bác sĩ để có phương pháp xử trí kịp thời, tránh biến chứng loét chân, đoạn chi.
Bác sĩ Nguyễn Thị Kim Tuyền cho biết các dấu hiệu nhận biết biến chứng bàn chân tiểu đường bao gồm:
Mạch máu: chân lạnh, đau cách hồi ở bắp chân hoặc bàn chân, đau khi nghỉ, đặc biệt về đêm, lòng bàn chân nhợt khi nâng bàn chân lên và đỏ khi để thõng hai chân xuống, da chân lạnh.
Thần kinh: nóng rát, châm chích, đau, dị cảm, lạnh chân, yếu cơ, giảm tiết mồ hôi, giảm cảm giác rung – đau – nhiệt độ, giảm hoặc mất cảm giác phản xạ gân gót, yếu cơ, teo cơ.
Cơ xương: thay đổi hình dáng bàn chân, kèm phù mà không có tiền sử chấn thương. Yếu các cơ bàn tay, vòm chân cao với ngón chân co quắp, bàn chân rơi, bàn chân bẹt (Rocker-bottom), bàn chân Charcot, teo cơ.
Da: vết thương rất đau hoặc không đau, vết thương không lành hoặc lành chậm, hoại tử, thay đổi màu sắc da (xanh tím, đỏ), chân bong vảy, ngứa hoặc khô, nhiễm trùng nhiều lần, nhiễm nấm móng mạn tính, tổn thương tạo sừng có thể kèm theo xuất huyết, loét thiểu dưỡng, móng quặp…
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
