Phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi là nhóm phương pháp ngoại khoa giúp tái thông dòng máu đến tay hoặc chân khi động mạch bị tắc do huyết khối, mảng xơ vữa hay thuyên tắc. Phẫu thuật được chỉ định khi chi có nguy cơ hoại tử hoặc điều trị nội khoa không còn hiệu quả, gồm phẫu thuật mở, can thiệp nội mạch ít xâm lấn và phẫu thuật Hybrid. Thực hiện kịp thời giúp cứu chi, giảm đau và phục hồi khả năng vận động cho người bệnh.
Dấu hiệu cần phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi
Các dấu hiệu cho thấy bệnh nhân bị tắc động mạch chi cần được phẫu thuật sớm gồm:
Đau chi đột ngột hoặc dữ dội: Cơn đau xuất hiện nhanh tại vùng chi bị ảnh hưởng, đau buốt liên tục kể cả khi nghỉ ngơi hoặc đau cách hồi khi đi lại.
Tê bì và rối loạn cảm giác: Người bệnh cảm thấy dị cảm, tê chân tay, giảm nhận biết nóng lạnh hoặc mất hẳn cảm giác.
Lạnh chi: Vùng chi bị tắc nghẽn lạnh hơn hẳn so với bên lành do thiếu máu.
Da nhợt nhạt hoặc tím tái: Da chuyển màu tái nhạt và chuyển xám tím hoặc đốm thâm khi mô bị tổn thương thiếu máu tiến triển.
Yếu cơ và mất vận động: Khó cử động ngón tay/chân, yếu cơ hoặc liệt chi.
Mất mạch ngoại vi: Không bắt được mạch ở các vị trí hạ lưu như mạch bẹn, mạch khoeo, mạch mu chân hay mạch chày sau.
Đau đột ngột, dữ dội ở một bên chân, kèm tê bì hoặc mất cảm giác là dấu hiệu nguy hiểm, cho thấy chi bị tổn thương nặng cần được điều trị
Khi nào được chỉ định phẫu thuật tắc động mạch chi
Phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi được chỉ định dựa trên mức độ đe dọa sống còn của chi thể và tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Việc phối hợp linh hoạt giữa phẫu thuật mở và can thiệp nội mạch giúp tối ưu hóa kết quả tái thông, cứu chi kịp thời và giảm nhẹ gánh nặng cho bệnh nhân.
1. Chỉ định
Tắc động mạch chi cấp tính trong “thời gian vàng” (thường trước 6 giờ) còn khả năng phục hồi chi.
Bệnh động mạch ngoại biên mạn tính tiến triển nặng, gây đau buốt khi nghỉ ngơi hoặc hình thành các vết loét, hoại tử không lành.
Bệnh nhân điều trị nội khoa không hiệu quả hoặc tổn thương mạch máu phức tạp.
Tổn thương mạch máu do chấn thương gây dập nát, rách đứt động mạch cần can thiệp khâu nối cấp cứu.
2. Chống chỉ định
Chi đã bị hoại tử diện rộng, cứng cơ hoàn toàn, không còn khả năng phục hồi (trường hợp này có chỉ định đoạn chi để bảo tồn tính mạng).
Bệnh nhân đang trong tình trạng sốc nặng, suy đa tạng hoặc bệnh lý toàn thân nghiêm trọng, không đủ sức để chịu đựng được gây mê/phẫu thuật.
Bệnh nhân có bệnh lý nền giai đoạn cuối với tiên lượng sống rất ngắn, không mang lại lợi ích sau phẫu thuật.
Bệnh nhân bị suy đa tạng hoặc mắc bệnh lý toàn thân nghiêm trọng chống chỉ định phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi
Các phương pháp phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi
Tùy vào nguyên nhân, vị trí tổn thương và tình trạng toàn thân của người bệnh, bác sĩ chuyên khoa Lồng ngực – Mạch máu sẽ lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu:
Phẫu thuật mở: Bác sĩ bộc lộ động mạch bị tổn thương, lấy huyết khối bằng ống thông Fogarty, thực hiện bắc cầu động mạch (bằng tĩnh mạch tự thân hoặc đoạn mạch nhân tạo) hoặc bóc lớp nội mạc động mạch. Phẫu thuật mở mang lại hiệu quả bền vững, đặc biệt phù hợp với tổn thương tắc dài, vôi hóa nặng hoặc các trường hợp chấn thương mạch máu.
Can thiệp nội mạch: Thông qua một đường chọc kim nhỏ qua da (thường ở vùng bẹn), bác sĩ luồn ống thông vào lòng mạch để nong bóng, nong bóng phủ thuốc hoặc đặt stent tự nở giúp mở rộng lòng mạch bị tắc hẹp. Kỹ thuật này có ưu điểm vượt trội l ít đau, vết mổ nhỏ, không mất máu, hồi phục nhanh và rút ngắn thời gian nằm viện.
Phẫu thuật Hybrid: Kết hợp cả phẫu thuật mở và can thiệp nội mạch trong cùng một thì điều trị, giúp giải quyết triệt để các tổn thương mạch máu phức tạp đa tầng.
Quy trình phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi
Tại Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, quy trình phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi được thực hiện dưới sự phối hợp chặt chẽ giữa ê kíp phẫu thuật lồng ngực và bác sĩ gây mê hồi sức. Mỗi bước trong quy trình đều được thực hiện chuẩn xác nhằm đảm bảo hiệu quả tái thông và an toàn tối đa cho người bệnh.
Chuẩn bị:
Bệnh nhân được thăm khám kỹ, làm các cận lâm sàng, xét nghiệm tiền phẫu như xét nghiệm máu, siêu âm Doppler mạch máu, chụp cắt lớp vi tính (CT).
Bác sĩ đánh giá chức năng tim, phổi, thận và giải thích chi tiết cho người nhà cùng bệnh nhân về những lợi ích, hiệu quả, rủi ro của ca mổ.
Bệnh nhân được đưa vào phòng phẫu thuật, sát trùng vùng mổ, chuẩn bị đường truyền tĩnh mạch trung tâm và tiến hành gây mê toàn thân hoặc gây tê tủy sống tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
Trong lúc phẫu thuật:
Phẫu thuật viên tiếp cận vùng động mạch tổn thương và tiến hành bơm màng chống đông Heparin để ngăn ngừa hình thành thêm huyết khối.
Mở động mạch và đưa ống Fogarty chuyên dụng vào để kéo bỏ toàn bộ cục máu đông ra ngoài.
Tiến hành bắc cầu động mạch bằng tĩnh mạch tự thân hoặc đoạn mạch nhân tạo nếu đoạn động mạch bị xơ vữa hoặc tổn thương nghiêm trọng.
Kiểm tra khả năng lưu thông của dòng máu bằng siêu âm Doppler ngay trên bàn mổ, xử lý cầm máu và đóng vết mổ.
Phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi tại Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM
Theo dõi và xử trí biến chứng sau phẫu thuật
Theo dõi sát sao và chăm sóc đúng cách sau phẫu thuật điều trị tắc động mạch chi sẽ giúp duy trì sự lưu thông của dòng máu, hạn chế nguy cơ tái tắc nghẽn và giúp người bệnh nhanh phục hồi.
Chăm sóc hậu phẫu:
Theo dõi sát các dấu hiệu sinh tồn, màu sắc, nhiệt độ và mạch ngoại vi của bên chi được phẫu thuật mỗi 1 – 2 giờ trong thời gian đầu. Bệnh nhân được dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu theo đúng chỉ định để giữ mạch máu luôn thông suốt.
Giữ vùng vết mổ sạch sẽ, khô ráo và thực hiện hướng dẫn vận động nhẹ nhàng sớm để hỗ trợ lưu thông máu.
Chế độ dinh dưỡng cân bằng, nên ưu tiên bổ sung đầy đủ protein và vitamin để thúc đẩy quá trình lành thương.
Biến chứng có thể gặp:
Hội chứng tái tưới máu hoặc hội chứng khoang gây chèn ép mạch máu – thần kinh cần được phẫu thuật kịp thời. Đây là biến chứng nguy hiểm phát sinh khi dòng máu đột ngột tràn về vùng mô từng bị thiếu máu nghiêm trọng.
Tái tắc mạch, chảy máu tại vết mổ hoặc nhiễm trùng vết mổ/đoạn mạch nhân tạo. Bệnh nhân cần được can thiệp hoặc phẫu thuật lại. Do đó, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau tăng đột ngột, sốt hoặc chảy dịch, chảy máu tại vết mổ, cần báo ngay cho điều dưỡng viên hoặc bác sĩ để được kiểm tra và xử lý đúng cách, kịp thời.
Phòng ngừa bệnh tắc động mạch chi
Để phòng ngừa tắc động mạch chi và bệnh động mạch chi dưới nói chung, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp sau: (1)
Ngưng hút thuốc lá, kể cả thuốc lá điện từ và tránh cả thuốc lá thụ động.
Kiểm soát các bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, hạn chế chất béo bão hòa, thay vào đó nên tăng cường chất xơ từ rau xanh và trái cây tươi.
Vận động thể chất đều đặn với các bài tập vừa sức.
Thăm khám sức khỏe định kỳ hoặc tái khám theo đúng lịch hẹn để bác sĩ theo dõi hiệu quả sau phẫu thuật, kịp thời phát hiện và xử lý nếu có bất thường.
Để được thăm khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các chuyên gia hàng đầu tại Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Phẫu thuật tắc động mạch chi là giải pháp ngoại khoa giúp tái thông lòng mạch và cứu sống chi trước nguy cơ hoại tử. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo để điều trị kịp thời sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm nguy cơ biến chứng. Song song với đó, người bệnh cần tuân thủ chế độ chăm sóc hậu phẫu và duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ hệ mạch máu khỏe mạnh, nâng cao chất lượng sống lâu dài.
Cập nhật lần cuối: 16:05 22/11/2026
Chia sẻ:
Nguồn tham khảo
Mayo Clinic, T. (2024, August 9). Peripheral artery disease (PAD) – Symptoms and causes. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/peripheral-artery-disease/symptoms-causes/syc-20350557