Tại Việt Nam, ghép tạng đã có bước phát triển mạnh mẽ kể từ ca ghép đầu tiên vào tháng 6/1992, đánh dấu cột mốc quan trọng của nền y học nước nhà. Từ năm 1992 đến 2024, cả nước đã thực hiện 9.514 ca ghép nội tạng, tương đương hơn 1.000 ca mỗi năm. Không chỉ giúp kéo dài sự sống cho người bệnh suy tạng giai đoạn cuối, thủ thuật còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, mở ra “cánh cửa sống thứ hai” cho nhiều người bệnh.
Ghép tạng là phương pháp phẫu thuật hiện đại, cho phép thay thế cơ quan đã suy yếu hoặc mất hoàn toàn chức năng bằng một cơ quan khỏe mạnh từ người hiến tặng. Đây thường được coi là biện pháp điều trị cuối cùng nhằm cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho những bệnh nhân suy đa tạng giai đoạn cuối không còn khả năng điều trị bảo tồn.
Tuy nhiên, nhu cầu ghép tạng trên thực tế luôn cao hơn rất nhiều so với số lượng tạng hiến sẵn có. Tại Mỹ, hơn 100.000 người đang chờ được ghép tạng mỗi năm, trong khi số ca ghép thực hiện chỉ vào khoảng 48.000, cho thấy sự thiếu hụt lớn về nguồn tạng hiến hiện nay. Tại Việt Nam, dữ liệu năm 2023 cho thấy, 10 triệu người mới 1,5 người chết não hiến tạng. Tỷ lệ này chỉ bằng 1/300 Tây Ban Nha và 1/40 của Thái Lan. (1)
Luật số 75/2006/QH11 về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác là văn bản pháp lý nền tảng quy định điều kiện, nguyên tắc và hoạt động liên quan đến ghép tạng tại Việt Nam. Luật này quy định rõ quyền tự nguyện của người hiến, nguyên tắc nhân đạo, không vì mục đích thương mại và thiết lập cơ chế quản lý, tổ chức, trách nhiệm của cơ quan Nhà nước trong việc hiến-ghép tạng.
Hiện nay, kỹ thuật ghép tạng đã phát triển vượt bậc và thực hiện thành công nhiều loại ghép khác nhau, bao gồm:
Ghép thận là loại ghép nội tạng phổ biến nhất trên toàn cầu. Phương pháp này được chỉ định cho bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối, khi thận không còn đảm bảo chức năng lọc máu và cân bằng nội môi. So với lọc máu lâu dài, ghép thận giúp người bệnh phục hồi sinh hoạt gần như bình thường, giảm biến chứng và kéo dài tuổi thọ.
Ghép tim được áp dụng cho các trường hợp suy tim giai đoạn cuối không đáp ứng với điều trị nội khoa, thiết bị hỗ trợ tuần hoàn hoặc can thiệp khác. Đây là một kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa. Ghép tim cũng đã được thực hiện thường quy tại nhiều trung tâm ghép tạng với kết quả ngày càng khả quan.
Ghép gan là lựa chọn cuối cùng cho bệnh nhân suy gan cấp hoặc mạn tính mất bù. Kỹ thuật này giúp phục hồi chức năng gan, giảm biến chứng nguy hiểm và kéo dài tuổi thọ. Nhờ sự tiến bộ trong phẫu thuật, gây mê hồi sức và thuốc ức chế miễn dịch, ghép gan hiện nay được xem là tiêu chuẩn điều trị cho nhiều bệnh lý gan giai đoạn cuối.
Ghép phổi thường được chỉ định cho người bệnh mắc các bệnh phổi mạn tính hoặc tiến triển nặng, dẫn đến suy hô hấp không hồi phục. Mặc dù là một trong những loại ghép khó nhất do nguy cơ thải ghép và nhiễm trùng cao, ghép phổi vẫn mang lại cơ hội sống cho những bệnh nhân không còn lựa chọn điều trị nào khác.
Ngoài các tạng chính, y học hiện đại còn thực hiện ghép tụy, ruột, ghép đa tạng, cũng như ghép các mô như giác mạc, da, xương, gân,… Những hình thức này tuy ít phổ biến hơn nhưng đóng vai trò quan trọng trong điều trị, phục hồi chức năng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Mỗi hình thức ghép nội tạng đều có những yêu cầu nghiêm ngặt về y khoa, tính tương thích sinh học và yếu tố pháp lý, đạo đức,… điều này nhằm đảm bảo hiệu quả ghép và an toàn lâu dài cho người nhận.
Đây là hình thức ghép tạng phổ biến, trong đó người hiến còn sống có quan hệ huyết thống trực hệ hoặc họ hàng gần với người nhận, như cha mẹ, anh chị em ruột. Nhờ mức độ tương thích di truyền cao nên nguy cơ thải ghép thường thấp hơn so với các hình thức khác.
Song người hiến phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn sức khỏe, không mắc các bệnh lý ảnh hưởng đến phẫu thuật hoặc chức năng lâu dài của cơ thể. Các tạng thường được hiến trong trường hợp này là thận hoặc một phần gan, những cơ quan mà cơ thể vẫn có thể duy trì hoạt động sau khi hiến.
Người hiến còn sống không có quan hệ huyết thống với người nhận có thể là vợ/chồng, bạn đời hoặc người tự nguyện hiến tạng. Do mức độ tương thích tự nhiên thấp hơn, người hiến và người nhận cần được đánh giá kỹ lưỡng về nhóm máu, yếu tố miễn dịch và mức độ phù hợp sinh học để đảm bảo ca ghép thành công.
Bên cạnh yêu cầu y khoa, hình thức ghép này đặc biệt chú trọng đến tính tự nguyện và minh bạch, nhằm loại trừ mọi yếu tố thương mại hóa trong hiến – ghép tạng. Các tạng có thể hiến tương tự như ghép từ người sống cùng huyết thống, chủ yếu là thận và một phần gan.
Ghép tạng từ người chết não được xem là nguồn tạng quan trọng trong hệ thống ghép tạng trên thế giới. Người hiến được xác định chết não theo tiêu chuẩn y khoa nghiêm ngặt, trong khi các cơ quan nội tạng vẫn được duy trì tưới máu và đảm bảo chức năng trong thời gian ngắn.
Hình thức này cho phép lấy và ghép nhiều cơ quan cùng lúc, bao gồm tim, gan, phổi, thận, tụy và các mô như giác mạc, da, xương,… Nhờ đó, một người hiến có thể cứu sống hoặc cải thiện chất lượng sống cho nhiều bệnh nhân khác nhau.
Chỉ định ghép tạng được đặt ra trong những tình huống lâm sàng mà việc thay thế cơ quan suy chức năng bằng tạng hiến là lựa chọn điều trị tối ưu hoặc duy nhất, có khả năng cải thiện rõ rệt tiên lượng sống còn so với các biện pháp khác.
Đây không đơn thuần là một can thiệp ngoại khoa, mà là chiến lược điều trị phức hợp, đòi hỏi quá trình đánh giá nghiêm ngặt dựa trên dữ liệu lâm sàng, cận lâm sàng và sự cân nhắc thận trọng giữa lợi ích đạt được và nguy cơ tiềm ẩn đối với người bệnh.
Để trở thành người hiến tạng, dù là sau khi chết hay còn sống, người hiến cần đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt sau:
Tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện này không chỉ bảo vệ quyền lợi, sức khỏe của người hiến mà còn tối ưu hóa tỷ lệ sống và hiệu quả ghép cho người nhận.
Đối với người hiến còn sống:
Đối với người nhận ghép:
Trước khi thực hiện, cả người hiến và người nhận đều phải trải qua quy trình sàng lọc nghiêm ngặt để tối ưu hóa tỷ lệ thành công và giảm thiểu rủi ro. Quy trình này bao gồm:
Phát hiện các nhiễm trùng tiềm ẩn hay đang hoạt động để giảm nguy cơ lây truyền hoặc bùng phát sau ghép. Thường bao gồm các xét nghiệm:
Ghép tạng là một quá trình y khoa phức tạp, gồm nhiều bước chặt chẽ từ việc xác định người hiến đến phẫu thuật cấy ghép cho người nhận. Quy trình có những điểm khác biệt giữa người hiến còn sống và người hiến đã chết, cụ thể:
Với người hiến đã chết, các chuyên gia sẽ xem xét hồ sơ y tế và đánh giá tình trạng các cơ quan. Sau đó, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia để tìm người nhận phù hợp. Với người hiến còn sống, quá trình sàng lọc kỹ càng hơn, bao gồm xét nghiệm y khoa, đánh giá tâm lý và kiểm tra sự tương thích sinh học.
Người hiến có thể đăng ký trước khi mất hoặc gia đình sẽ quyết định thay cho người hiến. Người hiến sống tự nguyện ký thỏa thuận đồng ý sau khi được tư vấn đầy đủ về nguy cơ và lợi ích.
Dựa trên nhóm máu, kích thước cơ thể và tiêu chuẩn y học, cơ quan hiến được phân phối đến người nhận phù hợp. Với hiến sống, Trung tâm Điều phối Ghép tạng Quốc gia sẽ xác định tương thích qua xét nghiệm máu và các kiểm tra khác.
Trung tâm Điều phối Ghép tạng Quốc gia phối hợp chặt chẽ với các bệnh viện trong hệ thống ghép tạng, tổ chức đồng bộ các ê kíp lấy – ghép. Bệnh viện sẽ bố trí 2 phòng mổ song song nhằm đảm bảo thời gian tối ưu, duy trì chất lượng tạng hiến và nâng cao hiệu quả phẫu thuật ghép.
Với người hiến đã qua đời, nhóm phẫu thuật chuyên biệt sẽ lấy cơ quan và bảo quản trong điều kiện y khoa nghiêm ngặt. Đối với người hiến sống, phẫu thuật lấy và ghép thường diễn ra gần như đồng thời tại cùng bệnh viện.
Người nhận ghép được chuẩn bị và chờ sẵn tại cơ sở ghép tạng khi cơ quan hiến vận chuyển đến, nhằm bảo đảm thời gian can thiệp phẫu thuật diễn ra sớm nhất có thể. Đây là một quy trình ngoại khoa phức tạp, thường kéo dài nhiều giờ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các ê kíp đa chuyên khoa. Danh tính của người hiến và người nhận được bảo mật tuyệt đối theo quy định, trừ trường hợp hai bên có nguyện vọng chia sẻ thông tin theo khuôn khổ pháp luật.
Trong trường hợp hiến – ghép tạng từ người hiến sống, phẫu thuật lấy tạng và ghép thường được tiến hành gần như đồng thời, trong cùng một cơ sở y tế để tối ưu hóa chất lượng tạng hiến và kết quả ghép. Người hiến sống có thể biết hoặc lựa chọn không biết danh tính người nhận, tùy theo thỏa thuận và quy định hiện hành.
Ghép tạng là phương pháp điều trị đặc biệt phức tạp, đòi hỏi người bệnh được đánh giá toàn diện trước ghép, bao gồm tình trạng bệnh lý nền, mức độ tương thích miễn dịch và khả năng tuân thủ điều trị lâu dài. Sau ghép, người nhận có thể cần sử dụng thuốc theo chỉ định, tái khám định kỳ và theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm nguy cơ thải ghép, nhiễm trùng hoặc biến chứng.
Bên cạnh đó, việc tuân thủ chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng tạng ghép và nâng cao hiệu quả điều trị lâu dài cho người nhận.
Ghép tạng là một cuộc đại phẫu phức tạp và nguy hiểm, do đó vẫn tồn tại một số rủi ro nhất định. Nguy cơ bao gồm biến chứng phẫu thuật, thải ghép và nhiễm trùng do thuốc ức chế miễn dịch dài hạn. Để giảm thiểu rủi ro, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, tham gia đầy đủ các đợt kiểm tra, duy trì lối sống lành mạnh và báo cáo kịp thời nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường.
Khi thực hiện phẫu thuật, cơ quan cũ có cần loại bỏ hay không phụ thuộc vào loại ghép và tình trạng lâm sàng của người nhận. Trong ghép thận, thận cũ thường được giữ lại trừ khi có biến chứng hoặc nhiễm trùng. Ngược lại, với ghép tim, gan hoặc phổi, cơ quan cũ được loại bỏ hoàn toàn để cơ quan ghép có thể đảm nhận chức năng sinh lý đầy đủ.
Đối với ghép tủy xương hoặc mô tự thân, không cần cắt bỏ cơ quan hay mô ban đầu, mà chỉ thay thế hoặc bổ sung tế bào mới. Quyết định cụ thể được bác sĩ đưa ra dựa trên chức năng cơ quan cũ, nguy cơ biến chứng và nhu cầu lâm sàng của người nhận.
3. Mức chi phí tham khảo khoản bao nhiêu?
Chi phí ghép nội tạng phụ thuộc vào loại cơ quan, bệnh viện, quốc gia và các dịch vụ đi kèm như xét nghiệm, phẫu thuật, thuốc ức chế miễn dịch và chăm sóc hậu phẫu. Tóm lại, đây là một quy trình y tế tốn kém, bao gồm cả chi phí trước, trong và sau phẫu thuật. Người bệnh nên tham khảo trực tiếp với bệnh viện hoặc trung tâm ghép tạng để có dự trù chi phí phù hợp với từng loại ghép và gói dịch vụ đi kèm.
Để đặt lịch thăm khám và tư vấn cùng các bác sĩ tại Hệ thống BVĐK Tâm Anh, quý khách hàng có thể đặt lịch trực tuyến qua thông tin sau đây:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Ghép tạng không chỉ là một can thiệp y khoa tiên tiến, mà còn là biểu tượng của lòng nhân đạo và hy vọng. Nhờ kỹ thuật mà nhiều người đã được hồi sinh, phục hồi sức khỏe và trở lại cuộc sống bình thường. Những cơ quan hiến tặng cũng trở thành món quà quý giá mang ý nghĩa cứu người và lan tỏa sự sống. Mỗi hành động hiến tạng, dù là sống hay sau khi qua đời, đều góp phần tạo nên một mạng lưới nhân ái – nơi những cơ hội sống được trao đến đúng người và đúng thời điểm.
