Chụp xạ hình thận có chống chỉ định ra sao?

Xạ hình thận là kỹ thuật hiện đại giúp bác sĩ đánh giá chi tiết chức năng và phát hiện sớm các bất thường ở thận. Vậy chụp xạ hình thận có đau không, những ai cần thực hiện chỉ định này? Quy trình chụp ra sao và giá bao nhiêu tiền? Những thông tin này sẽ được BS.CKI Lý Minh Hoàng – Bác sĩ khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa giải đáp trong bài viết dưới đây.

Xạ hình thận là gì?

Xạ hình thận (renal scan) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh thuộc y học hạt nhân, sử dụng đồng vị phóng xạ để đánh giá giải phẫu, chức năng sinh lý và bệnh lý thận. Trước khi thực hiện, người bệnh được tiêm một lượng nhỏ đồng vị phóng xạ hoặc chất đánh dấu phóng xạ vào tĩnh mạch, sau đó sử dụng máy chuyên dụng để chụp ảnh thận.

Chụp xạ hình chức năng thận giúp phát hiện sớm các bệnh lý liên quan đến hệ tiết niệu, xác định nguyên nhân khiến thận suy giảm chức năng, đánh giá hiệu quả hấp thụ – đào thải của thận, cũng như các bất thường trong cấu trúc, kích thước và hình dạng thận. Phương pháp chẩn đoán này thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ có tổn thương ở thận hoặc cần kiểm tra chức năng sinh lý sau điều trị ghép thận. (1)

Nguyên lý của chụp xạ hình thận

Trước khi chụp, người bệnh được tiêm một lượng nhỏ đồng vị phóng xạ hoặc các chất đánh dấu phóng xạ nhắm đến mô đích. Các chất này sẽ phát ra tia gamma tương tác với tinh thể trong máy xạ hình và chuyển đổi thành tín hiệu điện. Tín hiệu được hệ thống máy tính tổng hợp và phân tích, sau đó tạo ra hình ảnh 2 chiều.

Phương pháp này giúp chẩn đoán và đánh giá nhiều bệnh lý, bao gồm:

• Đánh giá chức năng thận đặc biệt sau phẫu thuật hoặc trước khi cắt 01 bên thận hoặc ghép thận.
• Tăng áp mạch máu thận hoặc hẹp động mạch thận.
• Thận ứ nước và các tắc nghẽn hệ tiết niệu.
• Khối u thận, viêm quanh thận, áp xe thận hoặc xơ hóa thận hậu nhiễm trùng
• Trào ngược bàng quang niệu quản.
• Dị tật cấu trúc thận.
• Đánh giá tưới máu thận.

Các loại xạ hình thận

Các kỹ thuật được áp dụng hiện nay bao gồm:

• Chụp xạ hình thận với thuốc lợi tiểu: Phương pháp này giúp đánh giá tình trạng tắc nghẽn đường tiết niệu, giúp phân biệt giữa tình trạng thận tắc nghẽn và mất trương lực niệu quản không do tắc nghẽn hoặc dị tật bẩm sinh,… Bác sĩ sẽ quan sát cách nước tiểu di chuyển qua thận bằng cách chụp hình trước và sau khi bạn dùng một viên thuốc lợi tiểu.
• Chụp xạ hình thận bằng thuốc ức chế men chuyển angiotensin (ACEi): Kỹ thuật này có độ nhạy và đặc hiệu đến 90% trong chẩn đoán tăng huyết áp thận. Đồng thời giúp kiểm tra tình trạng hẹp động mạch thận, dẫn đến giảm tưới máu thận.
• Chụp thận DMSA (DMSA scan): Phương pháp này giúp kiểm tra mức độ hoạt động của mô ở phần ngoài của thận (mô vỏ thận) với độ nhạy cao. Nhờ đó phát hiện và đánh giá tình trạng viêm bể thận, có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn ngừa các biến chứng như sẹo vỏ thận và suy giảm chức năng thận. Chụp DMSA cũng có thể dùng đánh giá nhu mô thận liên quan đến khối u, tụ máu, áp xe, nang hoặc nhồi máu thận.
• Chụp xạ hình chức năng thận: Kỹ thuật này sử dụng các chất phóng xạ 99mTc-DTPA hoặc 99mTc-MAG3, giúp đánh giá chức năng nhu mô thận và lưu lượng máu thận.

Xạ hình thận có nguy hiểm không?

Không, chụp xạ hình thận không nguy hiểm. Mặc dù phương pháp cần sử dụng chất phóng xạ hoặc chất đánh dấu phóng xạ để tạo ra hình ảnh, tuy nhiên lượng bức xạ tiếp xúc nhỏ chủ yếu ở vùng thận và sẽ được đào thải qua nước tiểu trong vòng 24 giờ, không gây cảm giác đau hay khó chịu. Chụp xạ hình được đánh giá an toàn, không gây ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí phương pháp này được đánh giá phơi nhiễm ít bức xạ hơn so với chụp X-quang.

Sau khi thực hiện, rất hiếm trường hợp người bệnh xảy ra phản ứng dị ứng, tuy nhiên người bệnh có thể có cảm giác sưng hoặc đau nhẹ tại vị trí tiêm tĩnh mạch (tay hoặc cánh tay). Nhân viên y tế sẽ hướng dẫn cách giúp giảm sưng, đau, do đó không đáng lo ngại.

Tìm hiểu thêm: Khi nào cần xét nghiệm chức năng thận?

Chỉ định và chống chỉ định thực hiện

Phương pháp không phải là chỉ định thường quy trong đánh giá chức năng thận, mà chỉ thực hiện theo chỉ định của bác sĩ khi cần đánh giá chuyên sâu.

1. Chỉ định với những ai?

Chụp xạ hình được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ những bất thường trong cấu trúc và chức năng thận, trong các trường hợp:

• Sau điều trị ghép thận.
• Người bệnh có tăng huyết áp.
• Dị ứng với thuốc cản quang trong chụp cắt lớp vi tính (chụp CT).
• Bệnh thận tắc nghẽn dẫn đến tiểu khó, bí tiểu.

2. Chống chỉ định tuyệt đối

Chụp xạ hình chống chỉ định tuyệt đối ở phụ nữ mang thai và đang cho con bú, do chất phóng xạ có thể truyền qua sữa mẹ hoặc gây những ảnh hưởng nhất định đến thai nhi. Ngoài ra, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu người bệnh nếu có tiền sử dị ứng với bất kỳ loại thuốc nào.

Quy trình chụp xạ hình thận

Quy trình thực hiện diễn ra như sau:

1. Chuẩn bị trước khi chụp

• Cung cấp cho bác sĩ  thông tin về các loại thuốc, vitamin, thực phẩm chức năng, thảo dược,… đang sử dụng vì có thể làm ảnh hưởng đến kết quả chụp xạ hình.
• Tháo các loại trang sức hoặc phụ kiện trên cơ thể (dây chuyền, đồng hồ, vòng tay, nhẫn, khuyên tai,…).
• Thay quần áo của bệnh viện.

2. Trong quá trình chụp

• Nhân viên y tế sẽ tiêm một lượng nhỏ chất phóng xạ/chất đánh dấu phóng xạ vào tĩnh mạch ở tay hoặc cánh tay.
• Người bệnh có thể được yêu cầu nằm hoặc ngồi thẳng trên bàn chụp, cần giữ nguyên tư thế trong suốt quá trình chụp. Việc di chuyển có thể ảnh hưởng đến chất lượng hình ảnh.
• Tùy thuộc vào kỹ thuật chụp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thêm thuốc lợi tiểu hoặc một loại thuốc huyết áp khác để giúp đánh giá chi tiết chức năng thận.

3. Sau chụp xạ hình

Khi quá trình chụp thận hoàn tất, nhân viên y tế sẽ tháo đường truyền tĩnh mạch, hướng dẫn người bệnh rời khỏi bàn chụp và dặn dò một số lưu ý khi về nhà.

Một số thông tin thêm về kỹ thuật

1. Chụp xạ hình thận bao lâu có kết quả?

Thời gian chụp xạ hình ở thận thường kéo dài trong khoảng 30 phút đến 2 giờ, tùy vào loại kỹ thuật. Sau khi hoàn tất, bác sĩ sẽ phân tích hình ảnh, đánh giá chức năng thận và thông báo kết quả cho người bệnh.

2. Chi phí chụp xạ hình thận giá bao nhiêu?

Chi phí chụp thường có sự dao động tùy theo kỹ thuật xạ hình. Để biết chi tiết chi phí và đặt lịch tư vấn, người bệnh vui lòng liên hệ Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh

Xạ hình thận là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng đồng vị phóng xạ để tạo ra hình ảnh chi tiết của thận. Phương pháp này không gây đau và không ảnh hưởng đến sức khỏe, song chống chỉ định cho phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú. Kết quả chụp xạ hình giúp bác sĩ xây dựng phác đồ tối ưu, nâng cao hiệu quả và rút ngắn thời gian điều trị.