Trẻ mắc bệnh thấp tim nếu không được phát hiện sớm, bỏ qua giai đoạn vàng điều trị, có thể phải chịu tổn thương van tim vĩnh viễn, thậm chí cần phẫu thuật tim ngay khi còn nhỏ. Vậy bệnh thấp tim ở trẻ em là gì? Có phòng ngừa được không?
Bệnh thấp tim trẻ em là hậu quả lâu dài của sốt thấp khớp cấp (Acute Rheumatic Fever – ARF), phản ứng quá mức của hệ miễn dịch sau khi trẻ bị viêm họng, viêm amidan, viêm xoang hoặc viêm da do vi khuẩn liên cầu nhóm A mà không được điều trị kịp thời và đúng cách.
Ở một số trẻ có cơ địa nhạy cảm, hệ miễn dịch phản ứng thái quá với vi khuẩn liên cầu, kháng thể thay vì tấn công và tiêu diệt vi trùng, lại vô tình tấn công nhầm vào các mô của cơ thể, đặc biệt là các van tim. Quá trình viêm lặp đi lặp lại này gây sẹo hóa van, dẫn đến hẹp hoặc hở van tim, kéo dài nhiều năm và hậu quả cuối cùng là suy tim. (1)
Không phải tất cả trường hợp sốt thấp khớp cấp đều dẫn đến thấp tim ở trẻ. Những đối tượng sau đây có nguy cơ mắc bệnh thấp tim cao:
Trong đa số các trường hợp thấp tim ở trẻ em (75%) các tổn thương của bệnh thấp tim thường xuất hiện đồng thời hoặc sau khi có những biểu hiện ở khớp (thấp khớp). Một đợt sốt thấp điển hình bao gồm: khoảng 1-5 tuần sau khi trẻ bị viêm họng do nhiễm liên cầu (viêm họng có thể nhẹ, thoáng qua), trẻ bắt đầu khởi phát với sốt cao từ 38-40 độ C, đổ nhiều mồ hôi, mệt mỏi, biếng ăn, da nhợt nhạt… và viêm các khớp.
Viêm khớp dạng thấp ở trẻ thường biểu hiện rầm rộ với đau, sưng, da nóng đỏ ở các khớp lớn (khớp gối, khớp khuỷu, khớp cổ chân, cổ tay…). Điểm đặc biệt trong viêm khớp do thấp là tính “di chuyển”, khớp này vừa bớt sưng đau thì ngay lập tức khớp khác lại bắt đầu viêm, nó “nhảy” từ chỗ này sang chỗ khác.
Đồng thời với biểu hiện ở khớp, các tổn thương trên tim và van tim có thể xảy ra. Trẻ bị thấp tim sẽ có các triệu chứng cảnh báo sự bất thường của tim mạch như khó thở, đau ngực, phù chân mắt cá, tiếng thổi tim… Đây là dấu hiệu nguy hiểm, thường cảnh báo bệnh ảnh hưởng đến màng tim, cơ tim và van tim. Nếu như biểu hiện ở khớp thường rầm rộ nhưng sẽ tự hết sau vài ngày và không để lại di chứng nào trên khớp, thì các biểu hiện ở tim thường kín đáo, dễ bị bỏ qua nhưng lại để lại di chứng nặng nề và vĩnh viễn.
Bên cạnh viêm đau khớp trong đa số trường hợp, một số ít thấp tim ở trẻ có thể có các triệu chứng thần kinh, thường gọi là múa giật Sydenham (Sydenham’s Chorea) – cử động giật cơ nhanh, không đều, không kiểm soát được, xu hướng tăng khi xúc động và chỉ biến mất khi ngủ. Trước khi xuất hiện tình trạng này, trẻ có thể thay đổi tính cách, dễ cáu gắt, mệt mỏi, hay múa máy tay chân, nói khó, khó cầm đũa, cầm bút, chữ viết xấu hơn bình thường.
Một số hiếm trường hợp, bệnh thấp tim ở bé có thể biểu hiện các triệu chứng ở da như nổi ban đỏ hình tròn màu hồng hoặc vàng nhạt có bờ viền cao hơn mặt da và/hoặc nổi các hạt cứng không đau dưới da.
Trẻ mắc bệnh thấp tim nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, bệnh có thể để lại nhiều hậu quả nặng nề và lâu dài cho sức khỏe của trẻ như tổn thương van tim vĩnh viễn, bệnh van tim, nhiễm trùng tim, suy tim, tăng áp động mạch phổi, rung nhĩ… Bệnh thấp tim cũng có thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất của trẻ, gây suy dinh dưỡng.
Trường hợp bệnh nặng, trẻ có thể cần phẫu thuật sửa hoặc thay van tim ngay khi còn nhỏ và dùng thuốc suốt đời. Đối với những trường hợp có các triệu chứng về thần kinh, tình trạng này có thể kéo dài nhiều tháng sau đó, gây ảnh hưởng đến việc học tập, sinh hoạt và tâm lý của trẻ.
Trong quá trình khám lâm sàng, bác sĩ sẽ kiểm tra và đánh giá các triệu chứng thấp tim ở trẻ liên quan đến khớp, tim, da của trẻ; đồng thời, hỏi bố mẹ về bệnh sử nhằm xác định xem trẻ có từng mắc bệnh do liên cầu khuẩn gây ra không, có tái đi tái lại không và các phương pháp điều trị trước đó. Song, một số cận lâm sàng có thể được chỉ định nhằm hỗ trợ quá trình chẩn đoán, xác định tình trạng bệnh, mức độ tổn thương do bệnh gây ra như:
Trong điều trị bệnh thấp tim ở trẻ, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc kháng sinh để tiêu diệt vi khuẩn liên cầu và thuốc kháng viêm để hỗ trợ giảm viêm khớp, viêm cơ tim. Lưu ý, các loại thuốc kê toa đều được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng, do vậy bố mẹ cần cho trẻ dùng thuốc theo đúng chỉ định, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hoặc tăng/giảm liều.
Trẻ mắc bệnh nên nghỉ ngơi nhiều hơn, hạn chế vận động nhằm giảm áp lực, tránh gây tổn thương tim và các khớp. Đối với những trường hợp bệnh nặng, viêm cơ tim hay biến chứng tim mạch khác, trẻ sẽ được theo dõi và điều trị tích cực tại bệnh viện.
Phẫu thuật sửa hoặc thay van tim có thể được chỉ định khi có biến chứng, hẹp hoặc hở van tim nặng.
Bệnh thấp tim ở trẻ em hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu có kế hoạch phòng ngừa và điều trị dứt điểm viêm họng liên cầu khuẩn và sốt thấp khớp. Các biện pháp phòng ngừa bệnh gồm:
Khoa Tim bẩm sinh, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là cơ sở khám chữa các bệnh lý tim mạch ở trẻ được nhiều gia đình tin tưởng. Với lợi thế là chuyên khoa mũi nhọn trong hệ thống bệnh viện đa khoa chuyên sâu, khoa Nhi có sự phối hợp chặt chẽ với nhiều chuyên khoa khác như Xét nghiệm, Chẩn đoán hình ảnh, Ngoại nhi… mang đến sự điều trị toàn diện và tối ưu cho trẻ.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ giỏi tại khoa Tim bẩm sinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, bố mẹ có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về thấp tim ở trẻ em. Phát hiện bệnh sớm, điều trị đúng cách và chủ động phòng ngừa góp phần ngăn ngừa tổn thương tim và giúp trẻ phát triển khỏe mạnh.
